Kinh Dạy Puṇṇa

---

Tôi nghe như vầy.

[Chú thích: Bài kinh này cũng xuất hiện ở Tương Ưng Bộ 35.88, chỉ khác đôi chỗ ở phần mở đầu và phần kết. Ngoài hai bản tương ứng trong Hán tạng, câu chuyện còn được kể lại trong Luật tạng Mūlasarvāstivāda và trong Divyāvadāna, đồng thời xuất hiện trong nghệ thuật Phật giáo thời xưa.]

Một thuở nọ, Đức Thế Tôn trú tại Sāvatthī (Xá-vệ), trong rừng Jeta (Kỳ-đà), tại tịnh xá của Anāthapiṇḍika (Cấp Cô Độc).

Rồi Tôn giả Puṇṇa (Phú Lâu Na), vào buổi chiều, sau khi ra khỏi chỗ tĩnh cư, đi đến chỗ Đức Thế Tôn; đến rồi, đảnh lễ Đức Thế Tôn và ngồi xuống một bên. Ngồi xuống một bên, Tôn giả Puṇṇa thưa với Đức Thế Tôn:

[Chú thích: Vị Puṇṇa này khác với du sĩ người Koliya trong Trung Bộ 57 và với con trai bà Mantāṇī trong Trung Bộ 23. Ngoài bài này, ông chỉ còn xuất hiện ở một bài kệ trong Trưởng lão Tăng kệ (Thag 1.70).]

"Bạch Thế Tôn, lành thay, xin Đức Thế Tôn khuyên dạy con bằng một lời dạy vắn tắt, để sau khi nghe Pháp từ Đức Thế Tôn, con được sống một mình, xa lánh, không buông lơi, nhiệt tâm và quyết chí."

[Chú thích: Cách hiểu tĩnh cư như một kỳ nhập thất riêng chỉ phổ biến từ thế kỷ 20. Thời xưa, khi một vị tu sĩ thấy mình đã sẵn sàng, vị ấy đến xin thầy một lời dạy làm điểm tựa cho việc tu tập.]

"Vậy thì, này Puṇṇa, hãy nghe và khéo tác ý; Ta sẽ nói."

"Thưa vâng, bạch Thế Tôn," Tôn giả Puṇṇa đáp lời Đức Thế Tôn.

Đức Thế Tôn nói như vầy:

"Này Puṇṇa, có những sắc do mắt nhận biết, khả ái, đáng ước muốn, dễ chịu, đáng yêu, liên hệ đến dục, khơi dậy tham ái.

Nếu một tỳ-kheo ưa thích, hoan nghênh và cứ bám chặt vào chúng,

thì niềm vui thích sinh khởi trong vị đang ưa thích, hoan nghênh và bám chặt vào chúng.

'Này Puṇṇa, do niềm vui thích sinh khởi nên khổ sinh khởi', Ta nói như vậy.

Này Puṇṇa, có những âm thanh do tai nhận biết, khả ái, đáng ước muốn, dễ chịu, đáng yêu, liên hệ đến dục, khơi dậy tham ái;

có những hương do mũi nhận biết, khả ái, đáng ước muốn, dễ chịu, đáng yêu, liên hệ đến dục, khơi dậy tham ái;

có những vị do lưỡi nhận biết, khả ái, đáng ước muốn, dễ chịu, đáng yêu, liên hệ đến dục, khơi dậy tham ái;

có những xúc do thân nhận biết, khả ái, đáng ước muốn, dễ chịu, đáng yêu, liên hệ đến dục, khơi dậy tham ái;

có những pháp do ý nhận biết, khả ái, đáng ước muốn, dễ chịu, đáng yêu, liên hệ đến dục, khơi dậy tham ái.

Nếu một tỳ-kheo ưa thích, hoan nghênh và cứ bám chặt vào chúng,

thì niềm vui thích sinh khởi trong vị đang ưa thích, hoan nghênh và bám chặt vào chúng.

'Này Puṇṇa, do niềm vui thích sinh khởi nên khổ sinh khởi', Ta nói như vậy.

Này Puṇṇa, lại có những sắc do mắt nhận biết, khả ái, đáng ước muốn, dễ chịu, đáng yêu, liên hệ đến dục, khơi dậy tham ái.

Nếu một tỳ-kheo không ưa thích, không hoan nghênh và không bám chặt vào chúng,

thì niềm vui thích chấm dứt trong vị không ưa thích, không hoan nghênh và không bám chặt vào chúng.

'Này Puṇṇa, do niềm vui thích chấm dứt nên khổ chấm dứt', Ta nói như vậy.

Này Puṇṇa, lại có những âm thanh do tai nhận biết, khả ái, đáng ước muốn, dễ chịu, đáng yêu, liên hệ đến dục, khơi dậy tham ái;

lại có những hương do mũi nhận biết, khả ái, đáng ước muốn, dễ chịu, đáng yêu, liên hệ đến dục, khơi dậy tham ái;

lại có những vị do lưỡi nhận biết, khả ái, đáng ước muốn, dễ chịu, đáng yêu, liên hệ đến dục, khơi dậy tham ái;

lại có những xúc do thân nhận biết, khả ái, đáng ước muốn, dễ chịu, đáng yêu, liên hệ đến dục, khơi dậy tham ái;

lại có những pháp do ý nhận biết, khả ái, đáng ước muốn, dễ chịu, đáng yêu, liên hệ đến dục, khơi dậy tham ái.

Nếu một tỳ-kheo không ưa thích, không hoan nghênh và không bám chặt vào chúng,

thì niềm vui thích chấm dứt trong vị không ưa thích, không hoan nghênh và không bám chặt vào chúng.

'Này Puṇṇa, do niềm vui thích chấm dứt nên khổ chấm dứt', Ta nói như vậy.

Này Puṇṇa, nay ông đã được Ta khuyên dạy bằng lời dạy vắn tắt này, vậy ông sẽ sống ở xứ nào?"

"Bạch Thế Tôn, con đã được Đức Thế Tôn khuyên dạy bằng lời dạy vắn tắt này. Có một xứ tên là Sunāparanta, con sẽ sống ở đó."

[Chú thích: Theo chú giải, Puṇṇa vốn sinh ra ở Sunāparanta, tại hải cảng Suppāraka, nay là Nallasopara ở phía bắc Mumbai, trên bờ biển phía tây Ấn Độ. Vùng này còn có tên khác là Aparanta, nghĩa là miền tây xa. Từ thời vua Ashoka, Suppāraka đã trở thành một trung tâm buôn bán lớn, có thuyền đi tới tận Lưỡng Hà, Ai Cập, Đông Phi và La Mã.]

"Này Puṇṇa, dân xứ Sunāparanta thì dữ dằn;

này Puṇṇa, dân xứ Sunāparanta thì thô lỗ.

Này Puṇṇa, nếu dân xứ Sunāparanta mắng nhiếc và sỉ nhục ông, thì này Puṇṇa, ông sẽ nghĩ thế nào?"

"Bạch Thế Tôn, nếu dân xứ Sunāparanta mắng nhiếc và sỉ nhục con, thì con sẽ nghĩ như vầy:

'Dân xứ Sunāparanta này thật tốt lành, thật là tốt lành, vì họ không dùng tay đánh con.'

Bạch Thế Tôn, con sẽ nghĩ như vậy;

bạch Thiện Thệ, con sẽ nghĩ như vậy."

"Nhưng này Puṇṇa, nếu dân xứ Sunāparanta dùng tay đánh ông, thì này Puṇṇa, ông sẽ nghĩ thế nào?"

"Bạch Thế Tôn, nếu dân xứ Sunāparanta dùng tay đánh con, thì con sẽ nghĩ như vầy:

'Dân xứ Sunāparanta này thật tốt lành, thật là tốt lành, vì họ không ném đá vào con.'

Bạch Thế Tôn, con sẽ nghĩ như vậy;

bạch Thiện Thệ, con sẽ nghĩ như vậy."

"Nhưng này Puṇṇa, nếu dân xứ Sunāparanta ném đá vào ông, thì này Puṇṇa, ông sẽ nghĩ thế nào?"

"Bạch Thế Tôn, nếu dân xứ Sunāparanta ném đá vào con, thì con sẽ nghĩ như vầy:

'Dân xứ Sunāparanta này thật tốt lành, thật là tốt lành, vì họ không dùng gậy đánh con.'

Bạch Thế Tôn, con sẽ nghĩ như vậy;

bạch Thiện Thệ, con sẽ nghĩ như vậy."

---

"Nhưng này Puṇṇa, nếu dân xứ Sunāparanta dùng gậy đánh ông, thì này Puṇṇa, ông sẽ nghĩ thế nào?"

"Bạch Thế Tôn, nếu dân xứ Sunāparanta dùng gậy đánh con, thì con sẽ nghĩ như vầy:

'Dân xứ Sunāparanta này thật tốt lành, thật là tốt lành, vì họ không dùng dao đâm con.'

Bạch Thế Tôn, con sẽ nghĩ như vậy;

bạch Thiện Thệ, con sẽ nghĩ như vậy."

"Nhưng này Puṇṇa, nếu dân xứ Sunāparanta dùng dao đâm ông, thì này Puṇṇa, ông sẽ nghĩ thế nào?"

"Bạch Thế Tôn, nếu dân xứ Sunāparanta dùng dao đâm con, thì con sẽ nghĩ như vầy:

'Dân xứ Sunāparanta này thật tốt lành, thật là tốt lành, vì họ không dùng dao bén cướp mạng sống của con.'

Bạch Thế Tôn, con sẽ nghĩ như vậy;

bạch Thiện Thệ, con sẽ nghĩ như vậy."

"Nhưng này Puṇṇa, nếu dân xứ Sunāparanta dùng dao bén cướp mạng sống của ông, thì này Puṇṇa, ông sẽ nghĩ thế nào?"

"Bạch Thế Tôn, nếu dân xứ Sunāparanta dùng dao bén cướp mạng sống của con, thì con sẽ nghĩ như vầy:

'Có những đệ tử của Đức Thế Tôn, vì kinh sợ, hổ thẹn và ghê tởm thân này cùng mạng sống này, mà đi tìm một thứ vũ khí lấy mạng. Thứ vũ khí lấy mạng ấy, con đã có được mà không phải đi tìm.'

[Chú thích: Đây là chuyện những tỳ-kheo quán bất tịnh sai cách đến mức tìm cái chết, được kể trong Luật tạng, mục Ba-la-di thứ ba, và trong Tương Ưng 54.9; Đức Thế Tôn đáp lại bằng phép niệm hơi thở. Chữ satthahāraka ở đây nghĩa là thứ mang đi mạng sống, tức vũ khí tự sát, chứ không phải kẻ cầm dao.]

Bạch Thế Tôn, con sẽ nghĩ như vậy;

bạch Thiện Thệ, con sẽ nghĩ như vậy."

"Lành thay, lành thay, này Puṇṇa!

Này Puṇṇa, với sự điều phục và an tịnh này, ông sẽ sống được ở xứ Sunāparanta.

Này Puṇṇa, giờ ông hãy đi khi ông thấy thuận tiện."

Rồi Tôn giả Puṇṇa, sau khi hoan hỷ và tán thán lời Đức Thế Tôn dạy, đứng dậy khỏi chỗ ngồi, đảnh lễ Đức Thế Tôn, đi nhiễu quanh Ngài theo phía bên phải, rồi sắp xếp lại chỗ ở, cầm bát và y, lên đường đi về xứ Sunāparanta.

Đi từng chặng một, Tôn giả đến xứ Sunāparanta.

Tại đó, Tôn giả Puṇṇa sống ở xứ Sunāparanta.

Ngay trong mùa an cư ấy, Tôn giả Puṇṇa đã giúp khoảng năm trăm nam cư sĩ chứng ngộ; ngay trong mùa an cư ấy, Tôn giả đã giúp khoảng năm trăm nữ cư sĩ chứng ngộ; ngay trong mùa an cư ấy, Tôn giả đã chứng đắc ba minh.

Rồi một thời gian sau, Tôn giả Puṇṇa nhập Niết-bàn.

[Chú thích: Đoạn tương ứng ở Tương Ưng 35.88 lại nói rằng Tôn giả qua đời ngay trong mùa an cư ấy.]

Rồi nhiều tỳ-kheo đi đến chỗ Đức Thế Tôn; đến rồi, đảnh lễ Đức Thế Tôn và ngồi xuống một bên. Ngồi xuống một bên, các tỳ-kheo ấy thưa với Đức Thế Tôn:

"Bạch Thế Tôn, thiện nam tử tên là Puṇṇa, người đã được Đức Thế Tôn khuyên dạy bằng lời dạy vắn tắt, nay đã mạng chung.

Ông ấy sẽ đi về đâu, đời sau sẽ thế nào?"

"Này các tỳ-kheo, thiện nam tử Puṇṇa là người sáng suốt. Ông ấy đã thực hành đúng theo Pháp, thuận hợp với Pháp, và đã không làm Ta phải bận lòng về chuyện Pháp.

Này các tỳ-kheo, thiện nam tử Puṇṇa đã nhập Niết-bàn."

Đức Thế Tôn nói như vậy.

Các tỳ-kheo ấy hoan hỷ, tán thán lời Ngài dạy.

Kinh Dạy Puṇṇa, bài thứ ba, đến đây hoàn tất.