Kinh Vacchagotta về Lửa

---

Tôi nghe như vầy.

[Chú thích: Bài kinh này cho thấy Vacchagotta, sau khi đã có được một phần niềm tin như ghi trong MN 71, đến hỏi Đức Thế Tôn về những vấn đề Ngài không trả lời. Đó mới chỉ là một phần nhỏ trong sự tò mò của ông: cả 55 bài trong SN 33 đều bàn đúng chủ đề ấy, và SN 44.7, SN 44.8, SN 44.11 cũng vậy. Nằm dưới mọi câu hỏi ấy là giả định về một cái ta, và ở SN 44.10 ông hỏi thẳng vào điểm này.]

Một thuở nọ, Đức Thế Tôn trú tại Sāvatthī (Xá-vệ), trong rừng Jeta (Kỳ-đà), tại tịnh xá của Anāthapiṇḍika (Cấp Cô Độc).

Rồi du sĩ Vacchagotta đi đến chỗ Đức Thế Tôn. Đến nơi, ông chào hỏi Ngài.

Sau khi trao đổi những lời chào hỏi thân thiện và những câu chuyện xã giao, ông ngồi xuống một bên. Ngồi một bên, du sĩ Vacchagotta nói với Đức Thế Tôn:

"Thưa ngài Gotama, phải chăng đây là kiến chấp của ngài Gotama: 'Thế giới là thường hằng, chỉ điều này là sự thật, ngoài ra đều hư dối' —

ngài Gotama có kiến chấp như vậy chăng?"

"Này Vaccha, ta không có kiến chấp như vậy:

'Thế giới là thường hằng, chỉ điều này là sự thật, ngoài ra đều hư dối.'"

"Vậy còn điều này, thưa ngài Gotama: phải chăng đây là kiến chấp của ngài Gotama: 'Thế giới là vô thường, chỉ điều này là sự thật, ngoài ra đều hư dối' —

ngài Gotama có kiến chấp như vậy chăng?"

"Này Vaccha, ta không có kiến chấp như vậy:

'Thế giới là vô thường, chỉ điều này là sự thật, ngoài ra đều hư dối.'"

"Thưa ngài Gotama, phải chăng đây là kiến chấp của ngài Gotama: 'Thế giới có giới hạn, chỉ điều này là sự thật, ngoài ra đều hư dối' —

ngài Gotama có kiến chấp như vậy chăng?"

"Này Vaccha, ta không có kiến chấp như vậy:

'Thế giới có giới hạn, chỉ điều này là sự thật, ngoài ra đều hư dối.'"

"Vậy còn điều này, thưa ngài Gotama: phải chăng đây là kiến chấp của ngài Gotama: 'Thế giới không có giới hạn, chỉ điều này là sự thật, ngoài ra đều hư dối' —

ngài Gotama có kiến chấp như vậy chăng?"

"Này Vaccha, ta không có kiến chấp như vậy:

'Thế giới không có giới hạn, chỉ điều này là sự thật, ngoài ra đều hư dối.'"

"Thưa ngài Gotama, phải chăng đây là kiến chấp của ngài Gotama: 'Linh hồn và thân xác là một, chỉ điều này là sự thật, ngoài ra đều hư dối' —

ngài Gotama có kiến chấp như vậy chăng?"

"Này Vaccha, ta không có kiến chấp như vậy:

'Linh hồn và thân xác là một, chỉ điều này là sự thật, ngoài ra đều hư dối.'"

"Vậy còn điều này, thưa ngài Gotama: phải chăng đây là kiến chấp của ngài Gotama: 'Linh hồn là một thứ, thân xác là thứ khác, chỉ điều này là sự thật, ngoài ra đều hư dối' —

ngài Gotama có kiến chấp như vậy chăng?"

"Này Vaccha, ta không có kiến chấp như vậy:

'Linh hồn là một thứ, thân xác là thứ khác, chỉ điều này là sự thật, ngoài ra đều hư dối.'"

"Thưa ngài Gotama, phải chăng đây là kiến chấp của ngài Gotama: 'Sau khi chết, Như Lai vẫn tồn tại, chỉ điều này là sự thật, ngoài ra đều hư dối' —

ngài Gotama có kiến chấp như vậy chăng?"

"Này Vaccha, ta không có kiến chấp như vậy:

'Sau khi chết, Như Lai vẫn tồn tại, chỉ điều này là sự thật, ngoài ra đều hư dối.'"

"Vậy còn điều này, thưa ngài Gotama: phải chăng đây là kiến chấp của ngài Gotama: 'Sau khi chết, Như Lai không tồn tại, chỉ điều này là sự thật, ngoài ra đều hư dối' —

ngài Gotama có kiến chấp như vậy chăng?"

"Này Vaccha, ta không có kiến chấp như vậy:

'Sau khi chết, Như Lai không tồn tại, chỉ điều này là sự thật, ngoài ra đều hư dối.'"

"Thưa ngài Gotama, phải chăng đây là kiến chấp của ngài Gotama: 'Sau khi chết, Như Lai vừa tồn tại vừa không tồn tại, chỉ điều này là sự thật, ngoài ra đều hư dối' —

ngài Gotama có kiến chấp như vậy chăng?"

"Này Vaccha, ta không có kiến chấp như vậy:

'Sau khi chết, Như Lai vừa tồn tại vừa không tồn tại, chỉ điều này là sự thật, ngoài ra đều hư dối.'"

"Vậy còn điều này, thưa ngài Gotama: phải chăng đây là kiến chấp của ngài Gotama: 'Sau khi chết, Như Lai không tồn tại cũng không phải không tồn tại, chỉ điều này là sự thật, ngoài ra đều hư dối' —

ngài Gotama có kiến chấp như vậy chăng?"

"Này Vaccha, ta không có kiến chấp như vậy:

'Sau khi chết, Như Lai không tồn tại cũng không phải không tồn tại, chỉ điều này là sự thật, ngoài ra đều hư dối.'"

"Thưa ngài Gotama, khi được hỏi: 'Phải chăng đây là kiến chấp của ngài Gotama: thế giới là thường hằng, chỉ điều này là sự thật, ngoài ra đều hư dối?' —

thì ngài đáp: 'Này Vaccha, ta không có kiến chấp như vậy —

thế giới là thường hằng, chỉ điều này là sự thật, ngoài ra đều hư dối.'"

"Còn khi được hỏi: 'Phải chăng đây là kiến chấp của ngài Gotama: thế giới là vô thường, chỉ điều này là sự thật, ngoài ra đều hư dối?' —

thì ngài đáp: 'Này Vaccha, ta không có kiến chấp như vậy —

thế giới là vô thường, chỉ điều này là sự thật, ngoài ra đều hư dối.'"

---

"Còn khi được hỏi: 'Phải chăng đây là kiến chấp của ngài Gotama: thế giới có giới hạn, chỉ điều này là sự thật, ngoài ra đều hư dối?' —

thì ngài đáp: 'Này Vaccha, ta không có kiến chấp như vậy —

thế giới có giới hạn, chỉ điều này là sự thật, ngoài ra đều hư dối.'"

"Còn khi được hỏi: 'Phải chăng đây là kiến chấp của ngài Gotama: thế giới không có giới hạn, chỉ điều này là sự thật, ngoài ra đều hư dối?' —

thì ngài đáp: 'Này Vaccha, ta không có kiến chấp như vậy —

thế giới không có giới hạn, chỉ điều này là sự thật, ngoài ra đều hư dối.'"

"Còn khi được hỏi: 'Phải chăng đây là kiến chấp của ngài Gotama: linh hồn và thân xác là một, chỉ điều này là sự thật, ngoài ra đều hư dối?' —

thì ngài đáp: 'Này Vaccha, ta không có kiến chấp như vậy —

linh hồn và thân xác là một, chỉ điều này là sự thật, ngoài ra đều hư dối.'"

"Còn khi được hỏi: 'Phải chăng đây là kiến chấp của ngài Gotama: linh hồn là một thứ, thân xác là thứ khác, chỉ điều này là sự thật, ngoài ra đều hư dối?' —

thì ngài đáp: 'Này Vaccha, ta không có kiến chấp như vậy —

linh hồn là một thứ, thân xác là thứ khác, chỉ điều này là sự thật, ngoài ra đều hư dối.'"

"Còn khi được hỏi: 'Phải chăng đây là kiến chấp của ngài Gotama: sau khi chết, Như Lai vẫn tồn tại, chỉ điều này là sự thật, ngoài ra đều hư dối?' —

thì ngài đáp: 'Này Vaccha, ta không có kiến chấp như vậy —

sau khi chết, Như Lai vẫn tồn tại, chỉ điều này là sự thật, ngoài ra đều hư dối.'"

"Còn khi được hỏi: 'Phải chăng đây là kiến chấp của ngài Gotama: sau khi chết, Như Lai không tồn tại, chỉ điều này là sự thật, ngoài ra đều hư dối?' —

thì ngài đáp: 'Này Vaccha, ta không có kiến chấp như vậy —

sau khi chết, Như Lai không tồn tại, chỉ điều này là sự thật, ngoài ra đều hư dối.'"

"Còn khi được hỏi: 'Phải chăng đây là kiến chấp của ngài Gotama: sau khi chết, Như Lai vừa tồn tại vừa không tồn tại, chỉ điều này là sự thật, ngoài ra đều hư dối?' —

thì ngài đáp: 'Này Vaccha, ta không có kiến chấp như vậy —

sau khi chết, Như Lai vừa tồn tại vừa không tồn tại, chỉ điều này là sự thật, ngoài ra đều hư dối.'"

"Còn khi được hỏi: 'Phải chăng đây là kiến chấp của ngài Gotama: sau khi chết, Như Lai không tồn tại cũng không phải không tồn tại, chỉ điều này là sự thật, ngoài ra đều hư dối?' —

thì ngài đáp: 'Này Vaccha, ta không có kiến chấp như vậy —

sau khi chết, Như Lai không tồn tại cũng không phải không tồn tại, chỉ điều này là sự thật, ngoài ra đều hư dối.'"

"Vậy thưa ngài Gotama, ngài thấy nguy hại gì mà tránh hẳn tất cả những kiến chấp ấy?"

"'Thế giới là thường hằng' — này Vaccha, đây là kiến chấp, là bụi rậm của kiến chấp, là hoang mạc của kiến chấp, là mũi nhọn của kiến chấp, là sự vùng vẫy của kiến chấp, là xiềng xích của kiến chấp; nó có khổ, có tổn hại, có não lo, có nhiệt não; nó không dẫn đến nhàm chán, ly tham, đoạn diệt, an tịnh, thắng trí, giác ngộ, Niết-bàn.

'Thế giới là vô thường' — này Vaccha, đây là kiến chấp, là bụi rậm của kiến chấp, là hoang mạc của kiến chấp, là mũi nhọn của kiến chấp, là sự vùng vẫy của kiến chấp, là xiềng xích của kiến chấp; nó có khổ, có tổn hại, có não lo, có nhiệt não; nó không dẫn đến nhàm chán, ly tham, đoạn diệt, an tịnh, thắng trí, giác ngộ, Niết-bàn.

'Thế giới có giới hạn' — này Vaccha, đây là kiến chấp, là bụi rậm của kiến chấp, là hoang mạc của kiến chấp, là mũi nhọn của kiến chấp, là sự vùng vẫy của kiến chấp, là xiềng xích của kiến chấp; nó có khổ, có tổn hại, có não lo, có nhiệt não; nó không dẫn đến nhàm chán, ly tham, đoạn diệt, an tịnh, thắng trí, giác ngộ, Niết-bàn.

'Thế giới không có giới hạn' — này Vaccha, đây là kiến chấp, là bụi rậm của kiến chấp, là hoang mạc của kiến chấp, là mũi nhọn của kiến chấp, là sự vùng vẫy của kiến chấp, là xiềng xích của kiến chấp; nó có khổ, có tổn hại, có não lo, có nhiệt não; nó không dẫn đến nhàm chán, ly tham, đoạn diệt, an tịnh, thắng trí, giác ngộ, Niết-bàn.

'Linh hồn và thân xác là một' — này Vaccha, đây là kiến chấp, là bụi rậm của kiến chấp, là hoang mạc của kiến chấp, là mũi nhọn của kiến chấp, là sự vùng vẫy của kiến chấp, là xiềng xích của kiến chấp; nó có khổ, có tổn hại, có não lo, có nhiệt não; nó không dẫn đến nhàm chán, ly tham, đoạn diệt, an tịnh, thắng trí, giác ngộ, Niết-bàn.

'Linh hồn là một thứ, thân xác là thứ khác' — này Vaccha, đây là kiến chấp, là bụi rậm của kiến chấp, là hoang mạc của kiến chấp, là mũi nhọn của kiến chấp, là sự vùng vẫy của kiến chấp, là xiềng xích của kiến chấp; nó có khổ, có tổn hại, có não lo, có nhiệt não; nó không dẫn đến nhàm chán, ly tham, đoạn diệt, an tịnh, thắng trí, giác ngộ, Niết-bàn.

'Sau khi chết, Như Lai vẫn tồn tại' — này Vaccha, đây là kiến chấp, là bụi rậm của kiến chấp, là hoang mạc của kiến chấp, là mũi nhọn của kiến chấp, là sự vùng vẫy của kiến chấp, là xiềng xích của kiến chấp; nó có khổ, có tổn hại, có não lo, có nhiệt não; nó không dẫn đến nhàm chán, ly tham, đoạn diệt, an tịnh, thắng trí, giác ngộ, Niết-bàn.

'Sau khi chết, Như Lai không tồn tại' — này Vaccha, đây là kiến chấp, là bụi rậm của kiến chấp, là hoang mạc của kiến chấp, là mũi nhọn của kiến chấp, là sự vùng vẫy của kiến chấp, là xiềng xích của kiến chấp; nó có khổ, có tổn hại, có não lo, có nhiệt não; nó không dẫn đến nhàm chán, ly tham, đoạn diệt, an tịnh, thắng trí, giác ngộ, Niết-bàn.

'Sau khi chết, Như Lai vừa tồn tại vừa không tồn tại' — này Vaccha, đây là kiến chấp, là bụi rậm của kiến chấp, là hoang mạc của kiến chấp, là mũi nhọn của kiến chấp, là sự vùng vẫy của kiến chấp, là xiềng xích của kiến chấp; nó có khổ, có tổn hại, có não lo, có nhiệt não; nó không dẫn đến nhàm chán, ly tham, đoạn diệt, an tịnh, thắng trí, giác ngộ, Niết-bàn.

'Sau khi chết, Như Lai không tồn tại cũng không phải không tồn tại' — này Vaccha, đây là kiến chấp, là bụi rậm của kiến chấp, là hoang mạc của kiến chấp, là mũi nhọn của kiến chấp, là sự vùng vẫy của kiến chấp, là xiềng xích của kiến chấp; nó có khổ, có tổn hại, có não lo, có nhiệt não; nó không dẫn đến nhàm chán, ly tham, đoạn diệt, an tịnh, thắng trí, giác ngộ, Niết-bàn.

Thấy nguy hại ấy, này Vaccha, ta không chấp nhận một kiến chấp nào trong tất cả những kiến chấp đó."

"Nhưng thưa ngài Gotama, ngài Gotama có kiến chấp nào không?"

"Này Vaccha, nơi Như Lai thì kiến chấp đã được gạt bỏ hẳn.

[Chú thích: Đức Thế Tôn, và thật ra bất cứ vị A-la-hán nào, đều không có kiến chấp, nghĩa là không có lý thuyết để bám vào, vì chánh kiến của các Ngài đặt trên điều các Ngài đã thấy.]

Này Vaccha, vì Như Lai đã thấy điều này:

'Sắc là như vậy, sự sinh khởi của sắc là như vậy, sự đoạn diệt của sắc là như vậy;

thọ là như vậy, sự sinh khởi của thọ là như vậy, sự đoạn diệt của thọ là như vậy;

tưởng là như vậy, sự sinh khởi của tưởng là như vậy, sự đoạn diệt của tưởng là như vậy;

các hành là như vậy, sự sinh khởi của các hành là như vậy, sự đoạn diệt của các hành là như vậy;

thức là như vậy, sự sinh khởi của thức là như vậy, sự đoạn diệt của thức là như vậy.'

Do vậy, này Vaccha, ta nói rằng Như Lai được giải thoát, không còn chấp thủ, nhờ sự đoạn tận, ly tham, đoạn diệt, xả bỏ và từ bỏ tất cả mọi sự tưởng tượng, mọi sự nghiền nát, mọi sự tạo tác cái ta và cái của ta, cùng mọi tùy miên của ngã mạn."

[Chú thích: Chữ mathita trong các bài kệ thường mang nghĩa bị áp bức, bị đè nặng; ở đây nó lại gợi cách người ta xoay cọc lấy lửa, và hình ảnh ấy báo trước ví dụ về ngọn lửa ở phần sau.]

"Nhưng thưa ngài Gotama, khi tâm của một tỳ-kheo được giải thoát như vậy, vị ấy tái sinh ở đâu?"

"'Vị ấy tái sinh' — này Vaccha, điều ấy không áp dụng được."

"Vậy thì, thưa ngài Gotama, vị ấy không tái sinh?"

"'Vị ấy không tái sinh' — này Vaccha, điều ấy không áp dụng được."

"Vậy thì, thưa ngài Gotama, vị ấy vừa tái sinh vừa không tái sinh?"

---

"'Vị ấy vừa tái sinh vừa không tái sinh' — này Vaccha, điều ấy không áp dụng được."

"Vậy thì, thưa ngài Gotama, vị ấy không tái sinh cũng không phải không tái sinh?"

"'Vị ấy không tái sinh cũng không phải không tái sinh' — này Vaccha, điều ấy không áp dụng được."

"Khi được hỏi: 'Nhưng thưa ngài Gotama, khi tâm của một tỳ-kheo được giải thoát như vậy, vị ấy tái sinh ở đâu?', ngài đáp: 'Vị ấy tái sinh — này Vaccha, điều ấy không áp dụng được.'

Khi được hỏi: 'Vậy thì, thưa ngài Gotama, vị ấy không tái sinh?', ngài đáp: 'Vị ấy không tái sinh — này Vaccha, điều ấy không áp dụng được.'

Khi được hỏi: 'Vậy thì, thưa ngài Gotama, vị ấy vừa tái sinh vừa không tái sinh?', ngài đáp: 'Vị ấy vừa tái sinh vừa không tái sinh — này Vaccha, điều ấy không áp dụng được.'

Khi được hỏi: 'Vậy thì, thưa ngài Gotama, vị ấy không tái sinh cũng không phải không tái sinh?', ngài đáp: 'Vị ấy không tái sinh cũng không phải không tái sinh — này Vaccha, điều ấy không áp dụng được.'"

"Thưa ngài Gotama, ở điểm này tôi không hiểu nổi, ở điểm này tôi rơi vào hoang mang.

Và chút tịnh tín mà tôi có được nhờ những lần đàm đạo trước với ngài Gotama, nay cũng đã biến mất nơi tôi."

"Đương nhiên rồi, này Vaccha, ông không hiểu là phải, ông hoang mang là phải.

[Chú thích: Sự hoang mang của Vacchagotta về đúng điểm này được nói đến ở SN 44.9:5.3.]

Pháp này, này Vaccha, sâu thẳm, khó thấy, khó hiểu, an tịnh, cao quý, vượt ngoài phạm vi suy luận, vi tế, chỉ bậc trí mới hiểu được.

Ông khó mà hiểu được pháp ấy, vì ông theo kiến chấp khác, chấp nhận điều khác, ưa thích điều khác, môn phái khác, bậc thầy khác.

Vậy thì, này Vaccha, ta sẽ hỏi lại ông ngay về điều này. Ông hãy trả lời theo cách ông thấy thuận.

[Chú thích: Khi Vacchagotta đã hết chỗ bám víu, Đức Thế Tôn đưa ông trở về một hình ảnh giản dị, gần gũi.]

Này Vaccha, ông nghĩ sao?

Giả sử trước mặt ông có ngọn lửa đang cháy, ông có biết:

'Ngọn lửa này đang cháy trước mặt tôi' chăng?"

"Thưa ngài Gotama, nếu trước mặt tôi có ngọn lửa đang cháy, tôi sẽ biết:

'Ngọn lửa này đang cháy trước mặt tôi.'"

"Nhưng này Vaccha, giả sử người ta hỏi ông:

'Ngọn lửa đang cháy trước mặt ông nương vào đâu mà cháy?', khi được hỏi như vậy, này Vaccha, ông sẽ trả lời thế nào?"

[Chú thích: Cách nói ở đoạn này gợi lại những thuật ngữ then chốt của giáo pháp. Chữ nương vào ở đây là paṭicca, thường được dịch là duyên.]

"Thưa ngài Gotama, nếu người ta hỏi tôi:

'Ngọn lửa đang cháy trước mặt ông nương vào đâu mà cháy?', khi được hỏi như vậy, thưa ngài Gotama, tôi sẽ trả lời rằng:

'Ngọn lửa đang cháy trước mặt tôi đây nương vào cỏ và củi làm nhiên liệu mà cháy.'"

[Chú thích: Nhiên liệu là upādāna, một chữ thường được dịch là chấp thủ.]

"Này Vaccha, giả sử ngọn lửa trước mặt ông tắt đi, ông có biết:

'Ngọn lửa trước mặt tôi đã tắt' chăng?"

[Chú thích: Tắt là nibbāyeyya, dạng động từ của Niết-bàn (nibbāna).]

"Thưa ngài Gotama, nếu ngọn lửa trước mặt tôi tắt đi, tôi sẽ biết:

'Ngọn lửa trước mặt tôi đã tắt.'"

"Nhưng này Vaccha, giả sử người ta hỏi ông:

'Ngọn lửa trước mặt ông đã tắt ấy đã đi về hướng nào —

đông, nam, tây hay bắc?', khi được hỏi như vậy, này Vaccha, ông sẽ trả lời thế nào?"

"Thưa ngài Gotama, điều ấy không áp dụng được. Ngọn lửa ấy nương vào cỏ và củi làm nhiên liệu mà cháy; khi nhiên liệu ấy hết và không có gì thêm vào, ngọn lửa ấy được tính là đã tắt vì không còn nhiên liệu."

"Cũng vậy, này Vaccha, sắc mà người ta dựa vào đó để mô tả Như Lai — sắc ấy nơi Như Lai đã được đoạn trừ, nhổ tận gốc, làm cho như thân cây ta-la bị chặt, đưa đến chỗ không còn hiện hữu, không còn khả năng sinh khởi trong tương lai.

[Chú thích: Ở đây Như Lai chỉ chung cho bất cứ vị A-la-hán nào, như trong SN 54.12. Chú giải Pali và một bản Hán tương ứng nói chỗ này muốn chỉ chúng sinh; nhưng tathāgata và satta là hai chữ song hành về từ nguyên, nên rất có thể câu ấy nguyên là lời chú giải từ ngữ.]

Như Lai giải thoát khỏi sự tính đếm theo sắc, sâu thẳm, không thể lường, khó dò thấu —

như biển cả."

"'Vị ấy tái sinh', 'vị ấy không tái sinh', 'vị ấy vừa tái sinh vừa không tái sinh', 'vị ấy không tái sinh cũng không phải không tái sinh' — không điều nào áp dụng được."

"Cảm thọ mà người ta dựa vào đó để mô tả Như Lai — cảm thọ ấy nơi Như Lai đã được đoạn trừ, nhổ tận gốc, làm cho như thân cây ta-la bị chặt, đưa đến chỗ không còn hiện hữu, không còn khả năng sinh khởi trong tương lai.

Như Lai giải thoát khỏi sự tính đếm theo cảm thọ, sâu thẳm, không thể lường, khó dò thấu —

như biển cả."

"'Vị ấy tái sinh', 'vị ấy không tái sinh', 'vị ấy vừa tái sinh vừa không tái sinh', 'vị ấy không tái sinh cũng không phải không tái sinh' — không điều nào áp dụng được."

"Tưởng mà người ta dựa vào đó để mô tả Như Lai — tưởng ấy nơi Như Lai đã được đoạn trừ, nhổ tận gốc, làm cho như thân cây ta-la bị chặt, đưa đến chỗ không còn hiện hữu, không còn khả năng sinh khởi trong tương lai.

Như Lai giải thoát khỏi sự tính đếm theo tưởng, sâu thẳm, không thể lường, khó dò thấu —

như biển cả."

"'Vị ấy tái sinh', 'vị ấy không tái sinh', 'vị ấy vừa tái sinh vừa không tái sinh', 'vị ấy không tái sinh cũng không phải không tái sinh' — không điều nào áp dụng được."

"Các hành mà người ta dựa vào đó để mô tả Như Lai — các hành ấy nơi Như Lai đã được đoạn trừ, nhổ tận gốc, làm cho như thân cây ta-la bị chặt, đưa đến chỗ không còn hiện hữu, không còn khả năng sinh khởi trong tương lai.

Như Lai giải thoát khỏi sự tính đếm theo các hành, sâu thẳm, không thể lường, khó dò thấu —

như biển cả."

"'Vị ấy tái sinh', 'vị ấy không tái sinh', 'vị ấy vừa tái sinh vừa không tái sinh', 'vị ấy không tái sinh cũng không phải không tái sinh' — không điều nào áp dụng được."

"Thức mà người ta dựa vào đó để mô tả Như Lai — thức ấy nơi Như Lai đã được đoạn trừ, nhổ tận gốc, làm cho như thân cây ta-la bị chặt, đưa đến chỗ không còn hiện hữu, không còn khả năng sinh khởi trong tương lai.

Như Lai giải thoát khỏi sự tính đếm theo thức, sâu thẳm, không thể lường, khó dò thấu —

như biển cả."

---

"'Vị ấy tái sinh', 'vị ấy không tái sinh', 'vị ấy vừa tái sinh vừa không tái sinh', 'vị ấy không tái sinh cũng không phải không tái sinh' — không điều nào áp dụng được."

Khi Đức Thế Tôn nói vậy, du sĩ Vacchagotta nói với Đức Thế Tôn:

"Thưa ngài Gotama, ví như gần một làng hay một thị trấn có một cây sa-la lớn.

Vì vô thường, cành và lá của nó rụng xuống, vỏ trong và vỏ ngoài rụng xuống, gỗ giác rụng xuống;

sau một thời gian, nó không còn cành lá, không còn vỏ trong và vỏ ngoài, không còn gỗ giác, chỉ còn thuần khiết, vững chắc nơi lõi cây;

cũng vậy, lời dạy của ngài Gotama đã bỏ hết cành lá, bỏ hết vỏ trong và vỏ ngoài, bỏ hết gỗ giác, chỉ còn thuần khiết, vững chắc nơi lõi cây."

"Thật tuyệt vời, thưa ngài Gotama, thật tuyệt vời! Thưa ngài Gotama, ví như có người dựng lại vật đã bị lật úp, mở ra vật đã bị che kín, chỉ đường cho người lạc lối, đem đèn dầu vào chỗ tối để những người có mắt thấy được các sắc. Cũng vậy, ngài Gotama đã dùng nhiều cách để làm sáng tỏ Pháp. Tôi xin quy y ngài Gotama, quy y Pháp và Tăng đoàn tỳ-kheo.

Mong ngài Gotama nhớ đến tôi như một người cư sĩ đã quy y, từ hôm nay cho đến trọn đời."

[Chú thích: Vacchagotta đã xuất gia làm du sĩ, nên việc ông tự gọi mình là người cư sĩ ở đây khá lạ. Các bản Hán tương ứng chỉ nói ông rời đi mà không quy y. Vì kinh kế tiếp (MN 73) lại kể ông quy y lần nữa, nhiều khả năng chi tiết này được thêm vào do nhầm lẫn.]

Kinh Aggivacchagotta, bài thứ hai, đến đây đã hết.