Tương Ưng Bộ · SN 54.6
Kinh Ariṭṭha
Ariṭṭhasutta — bài thứ sáu
Giới thiệu bài kinh
Bối cảnh và những chỗ dễ hiểu sai. Nên đọc nếu đây là lần đầu.
Bài thứ sáu là bài đầu tiên có một nhân vật, và nhân vật ấy hiểu sai.
Bạch Đức Thế Tôn, con có tu tập niệm hơi thở.
Tôn giả Ariṭṭha nói mình đã đoạn trừ dục tham đối với quá khứ, đã làm lắng dục tham đối với tương lai, đã khéo điều phục tưởng sân hận — rồi thở vào có niệm, thở ra có niệm. Và tôn giả cho đó là niệm hơi thở.
Câu trả lời của Đức Thế Tôn rất đáng chú ý, và nó là câu hay nhất của cả tương ưng: đó là niệm hơi thở, Ta không nói là không có. Ngài không phủ nhận. Ngài chỉ nói rằng còn một cách làm cho nó viên mãn.
Đó là một cách sửa sai rất hiếm. Phần lớn các bài kinh sửa sai bằng cách nói không phải vậy. Bài này sửa sai bằng cách nói đúng, nhưng chưa đủ — và rồi đưa ra mười sáu bước.
Có một điều đáng để ý về nội dung mà Ariṭṭha mô tả. Đó không phải một kỹ thuật; đó là một trạng thái đã đạt được. Và bài kinh không nói trạng thái ấy là sai. Nó chỉ nói rằng niệm hơi thở không phải một trạng thái; nó là một việc được làm, từng hơi một.
Tương Ưng Bộ (Saṃyutta Nikāya) — bộ kinh thứ ba trong Kinh tạng Pali. Đây là Tương Ưng Niệm Hơi Thở (Ānāpānasaṃyutta), tương ưng thứ 54.
Phẩm Thứ Nhất (Ekadhammavagga) — phẩm thứ nhất của Tương Ưng Niệm Hơi Thở.
Kinh Ariṭṭha (Ariṭṭhasutta) — bài thứ sáu.
"Tại Sāvatthī.
Tại đó, Đức Thế Tôn gọi các tỳ-kheo và nói:
Này các tỳ-kheo, các ông có tu tập niệm hơi thở không?
Khi được nói vậy, tôn giả Ariṭṭha bạch Đức Thế Tôn:
Bạch Đức Thế Tôn, con có tu tập niệm hơi thở.
Này Ariṭṭha, ông tu tập niệm hơi thở thế nào?
Bạch Đức Thế Tôn, đối với con, dục tham đối với các dục trong quá khứ đã được đoạn trừ; dục tham đối với các dục trong tương lai đã lắng xuống; và tưởng sân hận đối với các pháp ở bên trong và bên ngoài đã được khéo điều phục.
Con thở vào có niệm, thở ra có niệm.
Bạch Đức Thế Tôn, con tu tập niệm hơi thở như vậy.
Này Ariṭṭha, đó là niệm hơi thở, Ta không nói là không có.
Nhưng này Ariṭṭha, hãy nghe Ta nói niệm hơi thở được làm cho viên mãn như thế nào.
Hãy lắng nghe và khéo tác ý; Ta sẽ nói.
Vâng, bạch Đức Thế Tôn. — tôn giả Ariṭṭha trả lời Đức Thế Tôn.
Đức Thế Tôn nói:
Này Ariṭṭha, niệm hơi thở được làm cho viên mãn như thế nào?
Này Ariṭṭha, ở đây tỳ-kheo đi vào rừng, hoặc đến gốc cây, hoặc vào một căn nhà trống, ngồi kiết già, dựng thân thẳng, đặt niệm trước mặt.
Vị ấy thở vào có niệm, thở ra có niệm.
Vị ấy học như vầy: Thở vào dài, vị ấy biết mình thở vào dài; thở ra dài, vị ấy biết mình thở ra dài; thở vào ngắn, vị ấy biết mình thở vào ngắn; thở ra ngắn, vị ấy biết mình thở ra ngắn; Cảm nhận toàn thân, ta sẽ thở vào; Cảm nhận toàn thân, ta sẽ thở ra; Làm lắng dịu thân hành, ta sẽ thở vào; Làm lắng dịu thân hành, ta sẽ thở ra. Cảm nhận hỷ, ta sẽ thở vào; Cảm nhận hỷ, ta sẽ thở ra; Cảm nhận lạc, ta sẽ thở vào; Cảm nhận lạc, ta sẽ thở ra; Cảm nhận tâm hành, ta sẽ thở vào; Cảm nhận tâm hành, ta sẽ thở ra; Làm lắng dịu tâm hành, ta sẽ thở vào; Làm lắng dịu tâm hành, ta sẽ thở ra. Cảm nhận tâm, ta sẽ thở vào; Cảm nhận tâm, ta sẽ thở ra; Làm cho tâm vui mừng, ta sẽ thở vào; Làm cho tâm vui mừng, ta sẽ thở ra; Làm cho tâm định tĩnh, ta sẽ thở vào; Làm cho tâm định tĩnh, ta sẽ thở ra; Giải thoát tâm, ta sẽ thở vào; Giải thoát tâm, ta sẽ thở ra; Quán vô thường, ta sẽ thở vào; Quán vô thường, ta sẽ thở ra; Quán ly tham, ta sẽ thở vào; Quán ly tham, ta sẽ thở ra; Quán diệt, ta sẽ thở vào; Quán diệt, ta sẽ thở ra;
Quán buông bỏ, ta sẽ thở vào; Quán buông bỏ, ta sẽ thở ra.
Này Ariṭṭha, niệm hơi thở được làm cho viên mãn như vậy."
Bài thứ sáu.
Bản dịch tiếng Việt hiện đại, dịch từ nguyên bản Pali, đối chiếu bản Bhikkhu Sujato trên SuttaCentral. Mọi chỗ phải chọn giữa hai cách hiểu đều được ghi trong chú thích.