Tương Ưng Bộ · SN 20.006
Kinh Bốn Người Bắn Cung
Dhanuggahasutta — bài thứ sáu
Giới thiệu bài kinh
Bối cảnh và những chỗ dễ hiểu sai. Nên đọc nếu đây là lần đầu.
Bài thứ sáu là bài có hình ảnh phức tạp nhất trong bộ: bốn người bắn cung khỏe, đã khéo huấn luyện, đứng ở bốn phía, bắn giỏi, bắn xa, bắn không trượt. Và một người muốn bắt lấy mũi tên trước khi nó chạm đất.
Bốn người bắn cung khỏe, đã khéo huấn luyện, đã thành thạo, đã luyện tay, đứng ở bốn phía, bắn giỏi, bắn xa, bắn không trượt.
Các tỳ-kheo trả lời rằng bắt được mũi tên của một người đã đủ để gọi là chạy nhanh, huống gì bắt được của cả bốn. Đó là một câu trả lời hợp lý, và kinh để nó đứng nguyên.
Nhưng rồi Đức Thế Tôn đẩy hình ảnh đi xa hơn. Tốc độ của người ấy nhanh, tốc độ của mặt trăng và mặt trời còn nhanh hơn, tốc độ của các vị trời chạy trước mặt trăng và mặt trời còn nhanh hơn nữa. Nhưng thọ mạng của chúng sinh thì tàn phai còn nhanh hơn tất cả.
Đây là một lối lập luận rất đặc trưng: dựng một hình ảnh về tốc độ, rồi nâng nó lên ba lần, rồi bẻ ngoặt sang một thứ không phải tốc độ. Cái nhanh nhất không phải cái chạy xa nhất, mà là cái đang mất đi trong khi người ta còn đang đo.
Tương Ưng Bộ (Saṃyutta Nikāya) — bộ kinh thứ ba trong Kinh tạng Pali. Đây là Tương Ưng Ví Dụ (Opammasaṃyutta), tương ưng thứ 20.
Phẩm Ví Dụ (Opammavagga) — phẩm thứ nhất của Tương Ưng Ví Dụ.
Kinh Bốn Người Bắn Cung (Dhanuggahasutta) — bài thứ sáu.
"Tại Sāvatthī.
Ví như, này các tỳ-kheo, bốn người bắn cung khỏe, đã khéo huấn luyện, đã thành thạo, đã luyện tay, đứng ở bốn phía, bắn giỏi, bắn xa, bắn không trượt.
Rồi một người đi đến và nói:
Ta sẽ bắt lấy mũi tên của bốn người bắn cung khỏe ấy trước khi nó chạm đất, khi nó vừa được bắn ra, chưa kịp rơi xuống.
Này các tỳ-kheo, các ông nghĩ thế nào:
người ấy chạy nhanh, có tốc độ tối thượng — nói như vậy có đúng không?
Bạch Thế Tôn, nếu chỉ bắt được mũi tên của một người bắn cung đã khéo huấn luyện ấy trước khi nó chạm đất, thì đã đủ để nói người ấy chạy nhanh, có tốc độ tối thượng;
huống gì bắt được mũi tên của cả bốn người ấy.
Này các tỳ-kheo, tốc độ của người ấy nhanh; tốc độ của mặt trăng và mặt trời còn nhanh hơn;
tốc độ của các vị trời chạy trước mặt trăng và mặt trời còn nhanh hơn nữa; nhưng thọ mạng của chúng sinh thì tàn phai còn nhanh hơn tất cả.
Vì vậy, này các tỳ-kheo, các ông cần học tập như vậy:
Chúng con sẽ sống không buông lung.
Này các tỳ-kheo, các ông cần học tập như vậy."
Bài thứ sáu.
Bản dịch tiếng Việt hiện đại, dịch từ nguyên bản Pali, đối chiếu bản Bhikkhu Sujato trên SuttaCentral. Mọi chỗ phải chọn giữa hai cách hiểu đều được ghi trong chú thích.