Tương Ưng Bộ · SN 35.82
Kinh Câu Hỏi Về Thế Giới
Lokapañhāsutta — bài thứ chín
Giới thiệu bài kinh
Bối cảnh và những chỗ dễ hiểu sai. Nên đọc nếu đây là lần đầu.
Bài thứ chín là một trong những bài nổi tiếng nhất của Tương Ưng Sáu Xứ, và nó chỉ dài mười đoạn.
Bạch Thế Tôn, người ta nói 'thế giới, thế giới'. Đến mức nào thì người ta gọi là thế giới?
Và câu trả lời là một lối chơi chữ — loại chơi chữ mà kinh điển dùng rất nhiều, và ở đây nó không phải để đẹp:
Này tỳ-kheo, vì nó vỡ ra, nên người ta gọi là thế giới.
Trong Pali, loka (thế giới) được nối với lujjati (vỡ ra, rã ra). Cùng một gốc. Và Đức Thế Tôn dùng chính cái gốc ấy để định nghĩa: thế giới là cái đang vỡ.
Rồi Ngài kể cái gì vỡ: mắt vỡ, các sắc vỡ, nhãn thức vỡ, nhãn xúc vỡ, cảm thọ do nhãn xúc sinh khởi vỡ. Cho đến ý.
Đây là một định nghĩa rất lạ nếu so với cách người ta thường nói về thế giới. Không phải một nơi chốn. Không phải một tập hợp. Không phải một hệ thống. Mà là một tiến trình đang rã.
Và chữ "vỡ" ấy không phải một bi kịch. Nó là sự thật về cấu trúc: cái gì được ghép lại thì đang rời ra. Thế giới không đứng yên để mình nắm; nó đang chảy qua tay.
Bài này ngắn, nhưng nó là một trong những câu trả lời gọn nhất cho câu hỏi "thế giới là gì" trong toàn bộ kinh điển. Và nó không trả lời bằng một bức tranh. Nó trả lời bằng một động từ.
Tương Ưng Bộ (Saṃyutta Nikāya) — bộ kinh thứ ba trong Kinh tạng Pali. Đây là Tương Ưng Sáu Xứ (Saḷāyatanasaṃyutta), tương ưng thứ 35.
Phẩm Người Bệnh (Gilānavagga) — phẩm thứ tám của Tương Ưng Sáu Xứ.
Kinh Câu Hỏi Về Thế Giới (Lokapañhāsutta) — bài thứ chín.
"Rồi một tỳ-kheo đi đến chỗ Đức Thế Tôn, đảnh lễ Ngài rồi ngồi xuống một bên.
Bạch Thế Tôn, người ta nói 'thế giới, thế giới'.
Bạch Thế Tôn, đến mức nào thì người ta gọi là thế giới?
Này tỳ-kheo, vì nó vỡ ra, nên người ta gọi là thế giới.
Và cái gì vỡ ra?
Này tỳ-kheo, con mắt vỡ ra.
Các sắc vỡ ra, nhãn thức vỡ ra, nhãn xúc vỡ ra, và cảm thọ do nhãn xúc sinh khởi — dù lạc, dù khổ, dù không khổ không lạc — cái ấy cũng vỡ ra.
Cũng vậy với lưỡi, thân — ý vỡ ra, các pháp vỡ ra, ý thức vỡ ra, ý xúc vỡ ra.
Và cảm thọ do ý xúc sinh khởi — dù lạc, dù khổ, dù không khổ không lạc — cái ấy cũng vỡ ra.
Này tỳ-kheo, vì nó vỡ ra, nên người ta gọi là thế giới."
Bài thứ chín.
Bản dịch tiếng Việt hiện đại, dịch từ nguyên bản Pali, đối chiếu bản Bhikkhu Sujato trên SuttaCentral. Mọi chỗ phải chọn giữa hai cách hiểu đều được ghi trong chú thích.