Tương Ưng Bộ · SN 12.57
Kinh Cây Non
Taruṇarukkhasutta — bài thứ bảy
Giới thiệu bài kinh
Bối cảnh và những chỗ dễ hiểu sai. Nên đọc nếu đây là lần đầu.
Kinh Cây Non (Taruṇarukkhasutta) đổi cái cây lớn thành cái cây non — và cái đổi ấy lật ngược toàn bộ bài học.
Cây lớn ở bài 12.55 tự đứng được: rễ nó đã ăn sâu, nó chỉ cần không bị chặt. Cây non thì khác:
Rồi có người thỉnh thoảng vun gốc, thỉnh thoảng đắp đất, thỉnh thoảng tưới nước. Cây non ấy có thức ăn, có nhiên liệu như vậy, sẽ lớn lên, phát triển, sum suê.
Ba động tác: vun, đắp, tưới. Không động tác nào là "trồng". Cây đã mọc rồi. Người ta chỉ giữ cho nó lớn.
Và đây là chỗ bài kinh nói điều mà bài 12.55 không nói: một cái cây non lớn lên không cần ai quyết định gì cả. Nó lớn vì được tưới. Ái cũng vậy — nó không cần một quyết định lớn, chỉ cần những lần rất nhỏ, đều, và không ai để ý.
Rồi bài kinh lật, và hình ảnh cũng đổi theo:
Rồi có người đi đến, mang theo cuốc và giỏ. Người ấy chặt cây ấy ở gốc; chặt ở gốc rồi đào lên; đào lên rồi nhổ rễ ra, cho đến cả những rễ nhỏ như ống sậy; chặt thành từng khúc; chẻ ra; làm thành từng mảnh; phơi khô trong gió và nắng; đốt bằng lửa; làm thành tro; rồi tung theo gió lớn hoặc trôi theo dòng sông chảy xiết.
Chín bước vẫn ở đó, vẫn đủ — nhưng bây giờ chúng áp lên một cái cây non, và điều đó làm chúng nhẹ đi một cách kỳ lạ. Chặt một cây non thì dễ hơn chặt một cây lớn. Nhưng cũng vì thế mà phải làm sớm.
Đó là toàn bộ thông điệp của bài kinh này, và nó là một thông điệp về thời điểm, không phải về sức mạnh:
Này các tỳ-kheo, cây non ấy như vậy là đã bị chặt tận gốc, làm thành như cây thốt nốt, không còn thành cái gì nữa, không còn khả năng sinh khởi trong tương lai.
Cùng một cái cây, hai bài kinh, hai thì. Bài 12.55 nói: cây lớn thì phải chặt tận gốc. Bài này nói: cây non thì chặt tận gốc dễ hơn nhiều — và đó là lý do người ta thường bỏ qua nó cho đến khi nó thành cây lớn.
Tương Ưng Bộ (Saṃyutta Nikāya) — bộ kinh thứ ba trong Kinh tạng Pali. Đây là Tương Ưng Nhân Duyên (Nidānasaṃyutta), tương ưng thứ 12.
Phẩm Dukkha (Dukkhavagga) — phẩm thứ sáu của Tương Ưng Nhân Duyên.
Kinh Cây Non (Taruṇarukkhasutta) — bài thứ bảy.
Một thuở nọ, Đức Thế Tôn trú tại Sāvatthī.
"Này các tỳ-kheo, khi một người sống quán sát vị ngọt trong những pháp bị trói buộc, thì ái tăng trưởng.
Do ái làm duyên nên có thủ; do thủ làm duyên nên có hữu; do hữu làm duyên nên có sinh; do sinh làm duyên nên có già chết, sầu, bi, khổ, ưu, não sinh khởi.
Như vậy là sự sinh khởi của toàn bộ khối khổ này.
Này các tỳ-kheo, ví như một cây non.
Rồi có người thỉnh thoảng vun gốc, thỉnh thoảng đắp đất, thỉnh thoảng tưới nước.
Này các tỳ-kheo, cây non ấy có thức ăn, có nhiên liệu như vậy, sẽ lớn lên, phát triển, sum suê.
Cũng vậy, này các tỳ-kheo, khi một người sống quán sát vị ngọt trong những pháp bị trói buộc, thì ái tăng trưởng.
Do ái làm duyên nên có thủ; do thủ làm duyên nên có hữu; do hữu làm duyên nên có sinh; do sinh làm duyên nên có già chết, sầu, bi, khổ, ưu, não sinh khởi.
Như vậy là sự sinh khởi của toàn bộ khối khổ này.
Này các tỳ-kheo, khi một người sống quán sát sự nguy hại trong những pháp bị trói buộc, thì ái chấm dứt.
Do ái chấm dứt nên thủ chấm dứt; do thủ chấm dứt nên hữu chấm dứt; do hữu chấm dứt nên sinh chấm dứt; do sinh chấm dứt nên già chết, sầu, bi, khổ, ưu, não chấm dứt.
Như vậy là sự chấm dứt của toàn bộ khối khổ này.
Này các tỳ-kheo, ví như một cây non.
Rồi có người đi đến, mang theo cuốc và giỏ; người ấy chặt cây ấy ở gốc; chặt ở gốc rồi đào lên; đào lên rồi nhổ rễ ra, cho đến cả những rễ nhỏ như ống sậy; chặt thành từng khúc; chẻ ra; làm thành từng mảnh; phơi khô trong gió và nắng; đốt bằng lửa; làm thành tro;
rồi tung theo gió lớn hoặc trôi theo dòng sông chảy xiết.
Này các tỳ-kheo, cây non ấy như vậy là đã bị chặt tận gốc, làm thành như cây thốt nốt, không còn thành cái gì nữa, không còn khả năng sinh khởi trong tương lai.
Cũng vậy, này các tỳ-kheo, khi một người sống quán sát sự nguy hại trong những pháp bị trói buộc, thì ái chấm dứt.
Do ái chấm dứt nên thủ chấm dứt; do thủ chấm dứt nên hữu chấm dứt; do hữu chấm dứt nên sinh chấm dứt; do sinh chấm dứt nên già chết, sầu, bi, khổ, ưu, não chấm dứt.
Như vậy là sự chấm dứt của toàn bộ khối khổ này."
Kinh Cây Non, bài thứ bảy, đến đây là hết.
Bản dịch tiếng Việt hiện đại, dịch từ nguyên bản Pali, đối chiếu bản Bhikkhu Sujato trên SuttaCentral. Mọi chỗ phải chọn giữa hai cách hiểu đều được ghi trong chú thích.