Tương Ưng Bộ · SN 12.56
Kinh Cây Lớn (2)
Dutiyamahārukkhasutta — bài thứ sáu
Giới thiệu bài kinh
Bối cảnh và những chỗ dễ hiểu sai. Nên đọc nếu đây là lần đầu.
Kinh Cây Lớn (2) (Dutiyamahārukkhasutta) là bài 12.55 nén lại — và chỗ nén ấy nằm đúng vào đoạn hay nhất.
Bài trước kể chín bước hủy cây, mỗi bước một dòng. Bài này, ở giữa đoạn ấy, dồn cả chín bước vào một dòng duy nhất:
Người ấy chặt cây ấy ở gốc; chặt ở gốc rồi đào lên; đào lên rồi nhổ rễ ra, cho đến cả những rễ nhỏ như ống sậy; chặt thành từng khúc; chẻ ra; làm thành từng mảnh; phơi khô trong gió và nắng; đốt bằng lửa; làm thành tro; rồi tung theo gió lớn hoặc trôi theo dòng sông chảy xiết.
Chín động tác, một hơi. Như thể người kể không còn hứng thú với phần chặt cây nữa — và quả thật, phần ấy không phải chỗ khó.
Điều đáng chú ý là bài kinh này không dạy lại điều bài trước đã dạy. Nó chỉ giữ hai đầu: cái cây đứng đó vì rễ hút nhựa, và cái cây ấy bị chặt tận gốc.
Ví như một cây lớn. Những rễ của nó, rễ đâm xuống và rễ tỏa ngang, tất cả đều hút nhựa lên trên. Cây lớn ấy có thức ăn, có nhiên liệu như vậy, sẽ đứng lâu dài, lâu dài.
Và câu kết giữ nguyên, không rút gọn một chữ:
Cây lớn ấy như vậy là đã bị chặt tận gốc, làm thành như cây thốt nốt, không còn thành cái gì nữa, không còn khả năng sinh khởi trong tương lai.
Cách rút gọn ấy nói lên một điều: cái cần nhớ không phải chín bước, mà là chỗ cây bám. Chín bước thì ai cũng kể lại được sau khi nghe một lần. Chỗ rễ hút nhựa lên — chỗ ấy mới là cái phải thấy, và nó chỉ được nói một lần, ở đầu bài, trước khi mọi thứ bị chặt.
Nói cách khác: bài kinh này tin người nghe đủ để bỏ đi phần dễ. Và phần còn lại là phần khó.
Tương Ưng Bộ (Saṃyutta Nikāya) — bộ kinh thứ ba trong Kinh tạng Pali. Đây là Tương Ưng Nhân Duyên (Nidānasaṃyutta), tương ưng thứ 12.
Phẩm Dukkha (Dukkhavagga) — phẩm thứ sáu của Tương Ưng Nhân Duyên.
Kinh Cây Lớn (2) (Dutiyamahārukkhasutta) — bài thứ sáu.
Một thuở nọ, Đức Thế Tôn trú tại Sāvatthī.
"Này các tỳ-kheo, ví như một cây lớn.
Những rễ của nó, rễ đâm xuống và rễ tỏa ngang, tất cả đều hút nhựa lên trên.
Này các tỳ-kheo, cây lớn ấy có thức ăn, có nhiên liệu như vậy, sẽ đứng lâu dài, lâu dài.
Cũng vậy, này các tỳ-kheo, khi một người sống quán sát vị ngọt trong những pháp chấp thủ, thì ái tăng trưởng.
Do ái làm duyên nên có thủ; do thủ làm duyên nên có hữu; do hữu làm duyên nên có sinh; do sinh làm duyên nên có già chết, sầu, bi, khổ, ưu, não sinh khởi.
Như vậy là sự sinh khởi của toàn bộ khối khổ này.
Này các tỳ-kheo, ví như một cây lớn.
Rồi có người đi đến, mang theo cuốc và giỏ.
Người ấy chặt cây ấy ở gốc; chặt ở gốc rồi đào lên; đào lên rồi nhổ rễ ra, cho đến cả những rễ nhỏ như ống sậy; chặt thành từng khúc; chẻ ra; làm thành từng mảnh; phơi khô trong gió và nắng; đốt bằng lửa; làm thành tro;
rồi tung theo gió lớn hoặc trôi theo dòng sông chảy xiết.
Này các tỳ-kheo, cây lớn ấy như vậy là đã bị chặt tận gốc, làm thành như cây thốt nốt, không còn thành cái gì nữa, không còn khả năng sinh khởi trong tương lai.
Cũng vậy, này các tỳ-kheo, khi một người sống quán sát sự nguy hại trong những pháp chấp thủ, thì ái chấm dứt.
Do ái chấm dứt nên thủ chấm dứt; do thủ chấm dứt nên hữu chấm dứt; do hữu chấm dứt nên sinh chấm dứt; do sinh chấm dứt nên già chết, sầu, bi, khổ, ưu, não chấm dứt.
Như vậy là sự chấm dứt của toàn bộ khối khổ này."
Kinh Cây Lớn (2), bài thứ sáu, đến đây là hết.
Bản dịch tiếng Việt hiện đại, dịch từ nguyên bản Pali, đối chiếu bản Bhikkhu Sujato trên SuttaCentral. Mọi chỗ phải chọn giữa hai cách hiểu đều được ghi trong chú thích.