Tương Ưng Bộ · SN 22.53
Kinh Dính Mắc
Upayasutta — bài thứ một
Giới thiệu bài kinh
Bối cảnh và những chỗ dễ hiểu sai. Nên đọc nếu đây là lần đầu.
Kinh Dính Mắc (Upayasutta) nói về chỗ thức đứng lại — và câu đầu tiên là một trong những câu gọn nhất trong Tương Ưng Uẩn:
Này các tỳ-kheo, nếu bị dính mắc thì không được giải thoát. Nếu không bị dính mắc thì được giải thoát.
Rồi bài đưa ra ba hình ảnh rất cụ thể. Thức dính mắc nơi sắc, được sắc nâng đỡ, an trú trên sắc — ví như một hạt giống được đặt trên đất. Thức không thể đứng một mình giữa hư không; nó cần một chỗ tựa. Và chỗ tựa ấy chính là nơi thích thú đang sống.
Có một đoạn thách thức đáng chú ý: giả sử ông nói: "Ngoài sắc, thọ, tưởng, các hành, tôi sẽ mô tả sự đến và đi, sự sinh và diệt của thức" — điều ấy không thể có.
Đó là lý do bài này quan trọng: nó đóng lại ý niệm về một "thức thuần khiết" lang thang ngoài thân. Thức luôn là thức-của-cái-gì — nó không tự đứng.
Đoạn kết là lối ra: khi tham đối với từng giới được từ bỏ, chỗ tựa bị cắt, thức không còn chỗ đứng. Không đứng được thì không lớn lên; không lớn lên thì không tạo tác; không tạo tác thì được giải thoát — vững vàng, biết đủ, không lo lắng, tự chứng niết-bàn.
Tương Ưng Bộ (Saṃyutta Nikāya) — bộ kinh thứ ba trong Kinh tạng Pali. Đây là Tương Ưng Uẩn (Khandhasaṃyutta), tương ưng thứ 22.
Phẩm Dính Mắc (Upayavagga) — phẩm thứ sáu của Tương Ưng Uẩn.
Kinh Dính Mắc (Upayasutta) — bài thứ một.
Một thuở nọ, Đức Thế Tôn trú tại Sāvatthī.
"Này các tỳ-kheo, nếu bị dính mắc thì không được giải thoát. Nếu không bị dính mắc thì được giải thoát.
Này các tỳ-kheo, thức dính mắc nơi sắc, được sắc nâng đỡ, an trú trên sắc, mà tồn tại — thì nó còn tồn tại, còn được nuôi dưỡng, còn lớn lên.
Thức dính mắc nơi thọ, được thọ nâng đỡ, an trú trên thọ, mà tồn tại — thì nó còn tồn tại, còn được nuôi dưỡng, còn lớn lên.
Thức dính mắc nơi tưởng, được tưởng nâng đỡ, an trú trên tưởng, mà tồn tại — thì nó còn tồn tại, còn được nuôi dưỡng, còn lớn lên.
Thức dính mắc nơi các hành, được các hành nâng đỡ, an trú trên các hành, mà tồn tại — thì nó còn tồn tại, còn được nuôi dưỡng, còn lớn lên.
Này các tỳ-kheo, giả sử có người nói rằng:
'Ngoài sắc, ngoài thọ, ngoài tưởng, ngoài các hành, tôi sẽ chỉ ra sự đến và đi, sự sinh và diệt của thức' — điều ấy không thể có.
Này các tỳ-kheo, nếu vị tỳ-kheo đã từ bỏ tham đối với sắc giới,
thì chỗ tựa bị cắt, và thức không còn chỗ an trú.
Nếu vị tỳ-kheo đã từ bỏ tham đối với thọ giới,
đối với tưởng giới,
đối với hành giới,
đối với thức giới,
thì chỗ tựa bị cắt, và thức không còn chỗ an trú.
Vì thức ấy không an trú, không lớn lên, không tạo tác, nên được giải thoát.
Được giải thoát thì vững vàng; vững vàng thì biết đủ; biết đủ thì không lo lắng; không lo lắng thì tự mình lặng yên.
Vị ấy hiểu rằng: 'Sinh đã tận, phạm hạnh đã sống, việc cần làm đã làm, không còn gì nữa cho đời này.'"
Kinh Dính Mắc, bài thứ nhất, đến đây là hết.
Bản dịch tiếng Việt hiện đại, dịch từ nguyên bản Pali, đối chiếu bản Bhikkhu Sujato trên SuttaCentral. Mọi chỗ phải chọn giữa hai cách hiểu đều được ghi trong chú thích.