Tương Ưng Bộ · SN 47.40
Kinh Phân Tích
Vibhaṅgasutta — bài thứ bốn mươi
Giới thiệu bài kinh
Bối cảnh và những chỗ dễ hiểu sai. Nên đọc nếu đây là lần đầu.
Kinh Phân Tích (Vibhaṅgasutta) là bài dài nhất của phẩm, và là bài định nghĩa quan trọng nhất của cả tương ưng.
Ở đây Đức Thế Tôn không chỉ nói "có bốn chỗ quán niệm". Ngài nói Ngài sẽ dạy ba thứ, và tách chúng ra rõ ràng:
- Chỗ quán niệm (satipaṭṭhāna) — bốn chỗ: thân, thọ, tâm, pháp.
- Sự tu tập chỗ quán niệm (satipaṭṭhānabhāvanā) — không phải bốn chỗ ấy nữa, mà là quán sự sinh và sự diệt nơi bốn chỗ ấy: quán pháp sinh nơi thân, quán pháp diệt nơi thân, quán pháp sinh và diệt nơi thân.
- Con đường dẫn tới sự tu tập ấy (satipaṭṭhānabhāvanāgāminī paṭipadā) — chính là con đường tám nhánh.
Đọc kỹ sẽ thấy ba tầng: chỗ để ý — việc làm nơi chỗ ấy (thấy sinh diệt) — cái đưa mình tới việc làm ấy (bát chánh đạo).
Bài này giải quyết một hiểu lầm rất phổ biến: nhiều người đọc "quán thân nơi thân" rồi tưởng chỉ cần chú ý vào thân là đủ. Kinh này nói rõ: chú ý vào thân là chỗ; còn sự tu tập là thấy nó sinh, thấy nó diệt — và muốn thấy được như vậy thì phải có tám nhánh kia làm nền.
Bài này cũng đóng Phẩm Chưa Từng Được Nghe, và kèm bài kệ tóm tắt mười bài của phẩm.
Tương Ưng Bộ (Saṃyutta Nikāya) — bộ kinh thứ ba trong Kinh tạng Pali. Đây là Tương Ưng Niệm Xứ (Satipaṭṭhānasaṃyutta), tương ưng thứ 47.
Phẩm Chưa Từng Được Nghe (Ananussutavagga) — phẩm thứ tư của Tương Ưng Niệm Xứ.
Kinh Phân Tích (Vibhaṅgasutta) — bài thứ bốn mươi.
"Này các tỳ-kheo, ta sẽ dạy các ông về chỗ quán niệm, về sự tu tập chỗ quán niệm, và về con đường dẫn tới sự tu tập chỗ quán niệm.
Hãy nghe.
Này các tỳ-kheo, thế nào là chỗ quán niệm?
Ở đây, này các tỳ-kheo, vị tỳ-kheo trú quán thân nơi thân — nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm, đã từ bỏ tham lam và ưu não ở đời;
trú quán thọ nơi các thọ — nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm, đã từ bỏ tham lam và ưu não ở đời;
trú quán tâm nơi tâm — nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm, đã từ bỏ tham lam và ưu não ở đời;
trú quán pháp nơi các pháp — nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm, đã từ bỏ tham lam và ưu não ở đời.
Này các tỳ-kheo, đây gọi là chỗ quán niệm.
Và này các tỳ-kheo, thế nào là sự tu tập chỗ quán niệm?
Ở đây, này các tỳ-kheo, vị tỳ-kheo trú quán pháp sinh nơi thân, trú quán pháp diệt nơi thân, trú quán pháp sinh và diệt nơi thân — nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm, đã từ bỏ tham lam và ưu não ở đời.
Vị ấy trú quán pháp sinh nơi các thọ, trú quán pháp diệt nơi các thọ, trú quán pháp sinh và diệt nơi các thọ — nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm, đã từ bỏ tham lam và ưu não ở đời.
Vị ấy trú quán pháp sinh nơi tâm, trú quán pháp diệt nơi tâm, trú quán pháp sinh và diệt nơi tâm — nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm, đã từ bỏ tham lam và ưu não ở đời.
Vị ấy trú quán pháp sinh nơi các pháp, trú quán pháp diệt nơi các pháp, trú quán pháp sinh và diệt nơi các pháp — nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm, đã từ bỏ tham lam và ưu não ở đời.
Này các tỳ-kheo, đây gọi là sự tu tập chỗ quán niệm.
Và này các tỳ-kheo, thế nào là con đường dẫn tới sự tu tập chỗ quán niệm?
Chính là con đường thánh tám nhánh, ấy là:
chánh tri kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm, chánh định.
Này các tỳ-kheo, đây gọi là con đường dẫn tới sự tu tập chỗ quán niệm."
Kinh Phân Tích, bài thứ bốn mươi, đến đây là hết.
Phẩm Chưa Từng Được Nghe, phẩm thứ tư, đến đây là hết.
Kệ tóm tắt phẩm (uddāna) — bốn câu ghi tên mười bài.
Chưa Từng Được Nghe, Ly Tham,
Buông Bỏ, Được Tu, Chánh Niệm;
Trí Biết, Tham Ái, Liễu Tri,
Tu Tập, và Phân Tích — ấy là mười bài.
Bản dịch tiếng Việt hiện đại, dịch từ nguyên bản Pali, đối chiếu bản Bhikkhu Sujato trên SuttaCentral. Mọi chỗ phải chọn giữa hai cách hiểu đều được ghi trong chú thích.