Tương Ưng Bộ · SN 45.161
Kinh Tầm Cầu
Esanāsutta — bài thứ một trăm sáu mươi mốt
Giới thiệu bài kinh
Bối cảnh và những chỗ dễ hiểu sai. Nên đọc nếu đây là lần đầu.
Kinh Tầm Cầu (Esanāsutta) mở phẩm thứ mười ba — Esanāpeyyālavagga, "phẩm tóm tắt về sự tầm cầu" — và mở bằng ba chữ rất gọn:
Này các tỳ-kheo, có ba sự tầm cầu: tầm cầu dục lạc, tầm cầu sự hiện hữu, tầm cầu phạm hạnh.
Rồi câu thứ hai: để hiểu rõ ba sự tầm cầu ấy, con đường tám nhánh cao quý cần được tu tập.
Chữ esanā nghĩa là "sự tìm kiếm, sự đi tìm". Ba thứ ấy nghe rất khác nhau — một cái là ham muốn, một cái là khát sống, một cái là lý tưởng tu hành — nhưng kinh xếp chúng cùng một loại. Vì cả ba đều là đi tìm một chỗ để đứng: tìm trong dục lạc, tìm trong sự tồn tại, tìm trong đời sống phạm hạnh.
Và câu trả lời của kinh không phải "hãy tìm đúng thứ" — mà là con đường tám nhánh được tu tập để ba cái tìm ấy được hiểu rõ. Bài này nói "hiểu rõ"; các phần sau của cùng bài nói tiếp: thấu hiểu trọn vẹn, tận diệt, đoạn trừ. Bốn động từ, một đối tượng.
Cấu trúc bài cũng đáng để ý: bốn lần cùng một danh sách, với bốn cách mô tả việc tu tập, rồi ba lần nữa với ba động từ còn lại. Kinh Pali gom tất cả vào một bài — để người đọc thấy bốn động từ ấy không phải bốn giáo lý, mà là bốn mức của cùng một việc.
Tương Ưng Bộ (Saṃyutta Nikāya) — bộ kinh thứ ba trong Kinh tạng Pali. Đây là Tương Ưng Đạo (Maggasaṃyutta), tương ưng thứ 45.
Phẩm Tầm Cầu (Esanāpeyyālavagga) — phẩm thứ mười ba của Tương Ưng Đạo.
Kinh Tầm Cầu (Esanāsutta) — bài thứ một trăm sáu mươi mốt.
Một thuở nọ, Đức Thế Tôn trú tại Sāvatthī (Xá-vệ).
"Này các tỳ-kheo, có ba sự tầm cầu này.
Ba ấy là gì?
Tầm cầu dục lạc, tầm cầu sự hiện hữu, tầm cầu phạm hạnh —
đó là ba sự tầm cầu.
Để hiểu rõ ba sự tầm cầu ấy, con đường tám nhánh cao quý cần được tu tập.
Con đường tám nhánh cao quý ấy là gì?
Ở đây, này các tỳ-kheo, vị tỳ-kheo tu chánh kiến — dựa trên sự xa lìa, dựa trên ly tham, dựa trên chấm dứt, hướng đến buông bỏ, tu chánh tư duy — dựa trên sự xa lìa, dựa trên ly tham, dựa trên chấm dứt, hướng đến buông bỏ, tu chánh ngữ — dựa trên sự xa lìa, dựa trên ly tham, dựa trên chấm dứt, hướng đến buông bỏ, tu chánh nghiệp — dựa trên sự xa lìa, dựa trên ly tham, dựa trên chấm dứt, hướng đến buông bỏ, tu chánh mạng — dựa trên sự xa lìa, dựa trên ly tham, dựa trên chấm dứt, hướng đến buông bỏ, tu chánh tinh tấn — dựa trên sự xa lìa, dựa trên ly tham, dựa trên chấm dứt, hướng đến buông bỏ, tu chánh niệm — dựa trên sự xa lìa, dựa trên ly tham, dựa trên chấm dứt, hướng đến buông bỏ, tu chánh định — dựa trên sự xa lìa, dựa trên ly tham, dựa trên chấm dứt, hướng đến buông bỏ.
Để hiểu rõ ba sự tầm cầu ấy, con đường tám nhánh cao quý này cần được tu tập.
Này các tỳ-kheo, có ba sự tầm cầu này.
Ba ấy là gì?
Tầm cầu dục lạc, tầm cầu sự hiện hữu, tầm cầu phạm hạnh —
đó là ba sự tầm cầu.
Để hiểu rõ ba sự tầm cầu ấy, con đường tám nhánh cao quý cần được tu tập.
Con đường tám nhánh cao quý ấy là gì?
Ở đây, này các tỳ-kheo, vị tỳ-kheo tu chánh kiến — hướng đến sự dứt trừ tham, dứt trừ sân, dứt trừ si, tu chánh tư duy — hướng đến sự dứt trừ tham, dứt trừ sân, dứt trừ si, tu chánh ngữ — hướng đến sự dứt trừ tham, dứt trừ sân, dứt trừ si, tu chánh nghiệp — hướng đến sự dứt trừ tham, dứt trừ sân, dứt trừ si, tu chánh mạng — hướng đến sự dứt trừ tham, dứt trừ sân, dứt trừ si, tu chánh tinh tấn — hướng đến sự dứt trừ tham, dứt trừ sân, dứt trừ si, tu chánh niệm — hướng đến sự dứt trừ tham, dứt trừ sân, dứt trừ si, tu chánh định — hướng đến sự dứt trừ tham, dứt trừ sân, dứt trừ si.
Để hiểu rõ ba sự tầm cầu ấy, con đường tám nhánh cao quý này cần được tu tập.
Này các tỳ-kheo, có ba sự tầm cầu này.
Ba ấy là gì?
Tầm cầu dục lạc, tầm cầu sự hiện hữu, tầm cầu phạm hạnh —
đó là ba sự tầm cầu.
Để hiểu rõ ba sự tầm cầu ấy, con đường tám nhánh cao quý cần được tu tập.
Con đường tám nhánh cao quý ấy là gì?
Ở đây, này các tỳ-kheo, vị tỳ-kheo tu chánh kiến — lấy bất tử làm chỗ nhập, lấy bất tử làm nơi đến, lấy bất tử làm cứu cánh, tu chánh tư duy — lấy bất tử làm chỗ nhập, lấy bất tử làm nơi đến, lấy bất tử làm cứu cánh, tu chánh ngữ — lấy bất tử làm chỗ nhập, lấy bất tử làm nơi đến, lấy bất tử làm cứu cánh, tu chánh nghiệp — lấy bất tử làm chỗ nhập, lấy bất tử làm nơi đến, lấy bất tử làm cứu cánh, tu chánh mạng — lấy bất tử làm chỗ nhập, lấy bất tử làm nơi đến, lấy bất tử làm cứu cánh, tu chánh tinh tấn — lấy bất tử làm chỗ nhập, lấy bất tử làm nơi đến, lấy bất tử làm cứu cánh, tu chánh niệm — lấy bất tử làm chỗ nhập, lấy bất tử làm nơi đến, lấy bất tử làm cứu cánh, tu chánh định — lấy bất tử làm chỗ nhập, lấy bất tử làm nơi đến, lấy bất tử làm cứu cánh.
Để hiểu rõ ba sự tầm cầu ấy, con đường tám nhánh cao quý này cần được tu tập.
Này các tỳ-kheo, có ba sự tầm cầu này.
Ba ấy là gì?
Tầm cầu dục lạc, tầm cầu sự hiện hữu, tầm cầu phạm hạnh —
đó là ba sự tầm cầu.
Để hiểu rõ ba sự tầm cầu ấy, con đường tám nhánh cao quý cần được tu tập.
Con đường tám nhánh cao quý ấy là gì?
Ở đây, này các tỳ-kheo, vị tỳ-kheo tu chánh kiến — nghiêng về niết-bàn, dốc về niết-bàn, chảy về niết-bàn, tu chánh tư duy — nghiêng về niết-bàn, dốc về niết-bàn, chảy về niết-bàn, tu chánh ngữ — nghiêng về niết-bàn, dốc về niết-bàn, chảy về niết-bàn, tu chánh nghiệp — nghiêng về niết-bàn, dốc về niết-bàn, chảy về niết-bàn, tu chánh mạng — nghiêng về niết-bàn, dốc về niết-bàn, chảy về niết-bàn, tu chánh tinh tấn — nghiêng về niết-bàn, dốc về niết-bàn, chảy về niết-bàn, tu chánh niệm — nghiêng về niết-bàn, dốc về niết-bàn, chảy về niết-bàn, tu chánh định — nghiêng về niết-bàn, dốc về niết-bàn, chảy về niết-bàn.
Để hiểu rõ ba sự tầm cầu ấy, con đường tám nhánh cao quý này cần được tu tập.
Này các tỳ-kheo, có ba sự tầm cầu này.
Ba ấy là gì?
Tầm cầu dục lạc, tầm cầu sự hiện hữu, tầm cầu phạm hạnh —
đó là ba sự tầm cầu.
Để thấu hiểu trọn vẹn ba sự tầm cầu ấy, con đường tám nhánh cao quý này cần được tu tập.
[Chú thích: bản Pali ghi “như đã khai triển với sự hiểu rõ, cũng vậy nên khai triển với sự thấu hiểu trọn vẹn” — tức là bốn cách mô tả việc tu tập ở trên được lặp lại nguyên vẹn.]
Này các tỳ-kheo, có ba sự tầm cầu này.
Ba ấy là gì?
Tầm cầu dục lạc, tầm cầu sự hiện hữu, tầm cầu phạm hạnh —
đó là ba sự tầm cầu.
Để tận diệt ba sự tầm cầu ấy, con đường tám nhánh cao quý này cần được tu tập.
[Chú thích: bản Pali ghi “như đã khai triển với sự hiểu rõ, cũng vậy nên khai triển với sự tận diệt”.]
Này các tỳ-kheo, có ba sự tầm cầu này.
Ba ấy là gì?
Tầm cầu dục lạc, tầm cầu sự hiện hữu, tầm cầu phạm hạnh —
đó là ba sự tầm cầu.
Để đoạn trừ ba sự tầm cầu ấy, con đường tám nhánh cao quý cần được tu tập.
Con đường tám nhánh cao quý ấy là gì?
Ở đây, này các tỳ-kheo, vị tỳ-kheo tu chánh kiến — dựa trên sự xa lìa, dựa trên ly tham, dựa trên chấm dứt, hướng đến buông bỏ, tu chánh tư duy — dựa trên sự xa lìa, dựa trên ly tham, dựa trên chấm dứt, hướng đến buông bỏ, tu chánh ngữ — dựa trên sự xa lìa, dựa trên ly tham, dựa trên chấm dứt, hướng đến buông bỏ, tu chánh nghiệp — dựa trên sự xa lìa, dựa trên ly tham, dựa trên chấm dứt, hướng đến buông bỏ, tu chánh mạng — dựa trên sự xa lìa, dựa trên ly tham, dựa trên chấm dứt, hướng đến buông bỏ, tu chánh tinh tấn — dựa trên sự xa lìa, dựa trên ly tham, dựa trên chấm dứt, hướng đến buông bỏ, tu chánh niệm — dựa trên sự xa lìa, dựa trên ly tham, dựa trên chấm dứt, hướng đến buông bỏ, tu chánh định — dựa trên sự xa lìa, dựa trên ly tham, dựa trên chấm dứt, hướng đến buông bỏ.
Để đoạn trừ ba sự tầm cầu ấy, con đường tám nhánh cao quý này cần được tu tập."
[Chú thích: bản Pali ghi “như đã khai triển với sự hiểu rõ, cũng vậy nên khai triển với sự đoạn trừ”.]""
Kinh Tầm Cầu, bài thứ một trăm sáu mươi mốt, đến đây là hết.
Bản dịch tiếng Việt hiện đại, dịch từ nguyên bản Pali, đối chiếu bản Bhikkhu Sujato trên SuttaCentral. Mọi chỗ phải chọn giữa hai cách hiểu đều được ghi trong chú thích.