Tương Ưng Bộ · SN 45.180
Kinh Thượng Phần Kiết Sử
Uddhambhāgiyasutta — bài thứ một trăm tám mươi
Giới thiệu bài kinh
Bối cảnh và những chỗ dễ hiểu sai. Nên đọc nếu đây là lần đầu.
Kinh Thượng Phần Kiết Sử (Uddhambhāgiyasutta) là bài cuối của Tương Ưng Đạo — bài thứ một trăm tám mươi, và cũng là bài đóng cả tương ưng.
Này các tỳ-kheo, có năm thượng phần kiết sử: sắc tham, vô sắc tham, ngã mạn, trạo cử, vô minh.
Năm thứ này trói người ta vào các cõi cao — "phần trên" (uddhambhāgiya), đối lại với năm hạ phần kiết sử của bài trước. Đoạn trừ chúng là quả A-la-hán.
Rồi bài kết thúc bằng một việc mà các bài trước không làm: điểm lại toàn bộ tương ưng. Bốn câu kệ ghi tên mười bài của phẩm Bộc Lưu, rồi mười lăm câu kệ ghi tên mười ba phẩm — một bản đồ thu nhỏ của con đường tám nhánh.
Tương Ưng Đạo, tương ưng thứ nhất, đến đây là hết.
Câu ấy là dấu chấm của một trong những chương lớn nhất của Kinh tạng Pali: 180 bài, mười bốn phẩm, tất cả chỉ nói về một thứ — con đường tám nhánh cao quý, và cách nó đi vào từng ngõ ngách của đời sống.
[Chú thích: bản kệ tóm tắt các phẩm trong bài này gộp một vài phẩm lại nên đếm ra mười ba phẩm; cách chia của SuttaCentral — và của bản dịch này — là mười bốn phẩm, vì hai phẩm Sông Hằng và hai phẩm Một Pháp được tách riêng.]
Tương Ưng Bộ (Saṃyutta Nikāya) — bộ kinh thứ ba trong Kinh tạng Pali. Đây là Tương Ưng Đạo (Maggasaṃyutta), tương ưng thứ 45.
Phẩm Bộc Lưu (Oghavagga) — phẩm thứ mười bốn của Tương Ưng Đạo.
Kinh Thượng Phần Kiết Sử (Uddhambhāgiyasutta) — bài thứ một trăm tám mươi.
"Này các tỳ-kheo, có năm thượng phần kiết sử.
Năm ấy là gì?
Sắc tham, vô sắc tham, ngã mạn, trạo cử, vô minh —
đó là năm thượng phần kiết sử.
Để hiểu rõ, thấu hiểu trọn vẹn, tận diệt và đoạn trừ năm thượng phần kiết sử ấy, con đường tám nhánh cao quý cần được tu tập.
Con đường tám nhánh cao quý ấy là gì?
Ở đây, này các tỳ-kheo, vị tỳ-kheo tu chánh kiến — dựa trên sự xa lìa, dựa trên ly tham, dựa trên chấm dứt, hướng đến buông bỏ, tu chánh tư duy — dựa trên sự xa lìa, dựa trên ly tham, dựa trên chấm dứt, hướng đến buông bỏ, tu chánh ngữ — dựa trên sự xa lìa, dựa trên ly tham, dựa trên chấm dứt, hướng đến buông bỏ, tu chánh nghiệp — dựa trên sự xa lìa, dựa trên ly tham, dựa trên chấm dứt, hướng đến buông bỏ, tu chánh mạng — dựa trên sự xa lìa, dựa trên ly tham, dựa trên chấm dứt, hướng đến buông bỏ, tu chánh tinh tấn — dựa trên sự xa lìa, dựa trên ly tham, dựa trên chấm dứt, hướng đến buông bỏ, tu chánh niệm — dựa trên sự xa lìa, dựa trên ly tham, dựa trên chấm dứt, hướng đến buông bỏ, tu chánh định — dựa trên sự xa lìa, dựa trên ly tham, dựa trên chấm dứt, hướng đến buông bỏ.
Để hiểu rõ, thấu hiểu trọn vẹn, tận diệt và đoạn trừ năm thượng phần kiết sử ấy, con đường tám nhánh cao quý này cần được tu tập."
Này các tỳ-kheo, có năm thượng phần kiết sử.
Năm ấy là gì?
Sắc tham, vô sắc tham, ngã mạn, trạo cử, vô minh —
đó là năm thượng phần kiết sử.
Để hiểu rõ, thấu hiểu trọn vẹn, tận diệt và đoạn trừ năm thượng phần kiết sử ấy, con đường tám nhánh cao quý cần được tu tập.
Con đường tám nhánh cao quý ấy là gì?
Ở đây, này các tỳ-kheo, vị tỳ-kheo tu chánh kiến … cho đến tu chánh định — hướng đến sự dứt trừ tham, dứt trừ sân, dứt trừ si;
lấy bất tử làm chỗ nhập, lấy bất tử làm nơi đến, lấy bất tử làm cứu cánh;
nghiêng về niết-bàn, dốc về niết-bàn, chảy về niết-bàn.
Để hiểu rõ, thấu hiểu trọn vẹn, tận diệt và đoạn trừ năm thượng phần kiết sử ấy, con đường tám nhánh cao quý này cần được tu tập."
Kinh Thượng Phần Kiết Sử, bài thứ mười trong phẩm, đến đây là hết.
Phẩm Bộc Lưu, phẩm thứ mười bốn, đến đây là hết.
Kệ tóm tắt phẩm (uddāna) — bốn câu ghi mười bài.
Bộc Lưu, Ách, Thủ,
Triền, và Tùy Miên;
Dục Công Đức, Triền Cái,
Uẩn, Hạ Phần và Thượng Phần.
Kệ tóm tắt các phẩm (vagguddāna) — mười ba phẩm của Tương Ưng Đạo.
Vô Minh là phẩm thứ nhất,
phẩm thứ hai gọi là Trú Xứ;
Tà Tánh là phẩm thứ ba,
phẩm thứ tư là Thực Hành.
Ngoại Đạo là phẩm thứ năm,
phẩm thứ sáu với Mặt Trời;
Nhiều Việc là phẩm thứ bảy,
và Sinh Khởi là phẩm thứ tám.
Phẩm Ngày là thứ chín,
phẩm thứ mười với Không Dễ Duôi;
phẩm thứ mười một là Sức Mạnh,
phẩm thứ mười hai là Tầm Cầu trong văn bản;
và Bộc Lưu là phẩm thứ mười ba."
Tương Ưng Đạo, tương ưng thứ nhất, đến đây là hết.
Bản dịch tiếng Việt hiện đại, dịch từ nguyên bản Pali, đối chiếu bản Bhikkhu Sujato trên SuttaCentral. Mọi chỗ phải chọn giữa hai cách hiểu đều được ghi trong chú thích.