Tương Ưng Bộ · SN 12.38
Kinh Tư Niệm
Cetanāsutta — bài thứ tám
Giới thiệu bài kinh
Bối cảnh và những chỗ dễ hiểu sai. Nên đọc nếu đây là lần đầu.
Kinh Tư Niệm (Cetanāsutta) là một bài rất ngắn về ba chữ, và cả ba đều chỉ những động tác rất nhỏ của tâm.
Này các tỳ-kheo, cái gì người ta tư niệm, cái gì người ta toan tính, cái gì người ta ngủ ngầm theo — đó là chỗ nương cho thức tồn tại.
Ceteti, pakappeti, anuseti. Tư niệm, toan tính, ngủ ngầm. Ba mức độ: nghĩ ra, sắp đặt, và chưa nghĩ nhưng đã nghiêng về.
Rồi bài kinh tách ba cái ấy ra và thử từng cái:
Nếu không tư niệm, không toan tính, nhưng vẫn còn ngủ ngầm theo — thì đó vẫn là chỗ nương cho thức. Thức vẫn đứng, vẫn lớn, và khổ vẫn sinh.
Đó là câu quan trọng nhất của bài. Vì nó nói rằng chặn hai cái đầu là chưa đủ. Người ta có thể ngồi yên, không nghĩ, không tính — mà vẫn bị giữ, vì cái khuynh hướng vẫn còn đó, nằm dưới, không nói gì.
Và chỉ đến khối thứ ba mới có đủ cả ba chữ "không":
Nhưng khi người ta không tư niệm, không toan tính, và cũng không ngủ ngầm theo — thì đó không còn là chỗ nương. Thức không đứng, không lớn — thì không có đời sống mới. Không có đời sống mới — thì sinh, già chết, sầu, bi, khổ, ưu, não chấm dứt.
Ba khối, ba mức: đủ cả ba thì tắt, thiếu một thì vẫn cháy. Bài này không dạy cách ngừng nghĩ. Nó chỉ ra rằng chỗ cuối cùng phải hết không phải là chỗ nghĩ.
Tương Ưng Bộ (Saṃyutta Nikāya) — bộ kinh thứ ba trong Kinh tạng Pali. Đây là Tương Ưng Nhân Duyên (Nidānasaṃyutta), tương ưng thứ 12.
Phẩm Kaḷāra Khattiya (Kaḷārakhattiyavagga) — phẩm thứ bốn của Tương Ưng Nhân Duyên.
Kinh Tư Niệm (Cetanāsutta) — bài thứ tám.
Một thuở nọ, Đức Thế Tôn trú tại Sāvatthī.
"Này các tỳ-kheo, cái gì người ta tư niệm, cái gì người ta toan tính, cái gì người ta ngủ ngầm theo — đó là chỗ nương cho thức tồn tại.
Khi có chỗ nương thì thức có chỗ đứng.
Khi thức đã đứng và đã lớn lên, thì có sự sinh ra đời sống mới trong tương lai.
Khi có sự sinh ra đời sống mới trong tương lai, thì sinh, già chết, sầu, bi, khổ, ưu, não trong tương lai sinh khởi.
Như vậy là sự sinh khởi của toàn bộ khối khổ này.
Này các tỳ-kheo, nếu người ta không tư niệm, không toan tính, nhưng vẫn còn ngủ ngầm theo — thì đó vẫn là chỗ nương cho thức tồn tại.
Khi có chỗ nương thì thức có chỗ đứng.
Khi thức đã đứng và đã lớn lên, thì có sự sinh ra đời sống mới trong tương lai.
Khi có sự sinh ra đời sống mới trong tương lai, thì sinh, già chết, sầu, bi, khổ, ưu, não trong tương lai sinh khởi.
Như vậy là sự sinh khởi của toàn bộ khối khổ này.
Này các tỳ-kheo, nhưng khi người ta không tư niệm, không toan tính, và cũng không ngủ ngầm theo — thì đó không còn là chỗ nương cho thức tồn tại.
Khi không có chỗ nương thì thức không có chỗ đứng.
Khi thức không đứng và không lớn lên, thì không có sự sinh ra đời sống mới trong tương lai.
Khi không có sự sinh ra đời sống mới trong tương lai, thì sinh, già chết, sầu, bi, khổ, ưu, não trong tương lai chấm dứt.
Như vậy là sự chấm dứt của toàn bộ khối khổ này."
Kinh Tư Niệm, bài thứ tám, đến đây là hết.
Bản dịch tiếng Việt hiện đại, dịch từ nguyên bản Pali, đối chiếu bản Bhikkhu Sujato trên SuttaCentral. Mọi chỗ phải chọn giữa hai cách hiểu đều được ghi trong chú thích.