Tương Ưng Bộ · SN 45.30
Kinh Uttiya
Uttiyasutta — bài thứ ba mươi
Giới thiệu bài kinh
Bối cảnh và những chỗ dễ hiểu sai. Nên đọc nếu đây là lần đầu.
Kinh Uttiya (Uttiyasutta) khép phẩm thứ ba, và nó bắt đầu bằng một chuyện rất người: Tôn giả Uttiya ngồi một mình, và một câu hỏi tự nổi lên.
"Năm dây dục lạc đã được Đức Thế Tôn nói đến. Năm dây dục lạc ấy là gì?"
Đức Thế Tôn khen câu hỏi ấy — "Lành thay, lành thay, này Uttiya" — rồi trả lời: năm dây dục lạc là năm loại đối tượng của giác quan, mỗi loại được mô tả bằng đúng một chuỗi tính từ: khả ái, đáng yêu, vừa ý, dễ thương, gắn với dục, khêu gợi tham.
Điều đáng chú ý: dây dục lạc không phải là năm thứ ở ngoài kia — nó là sự kiện xảy ra khi mắt gặp sắc, tai gặp tiếng… với đủ sáu tính từ ấy. Không có tính từ nào trong sáu, thì đó chỉ là một sắc, một tiếng.
Và câu kết nối quen thuộc: để từ bỏ năm dây dục lạc ấy, không phải tránh chúng, không phải ép mình không thấy — mà tu tập con đường tám nhánh.
Phẩm Tà khép lại ở đây, sau mười bài dạy cùng một việc bằng mười cái nhãn khác nhau: cùng một danh sách tám nhánh, đứng sai thì là tà, đứng đúng thì là chánh — và cái quyết định là chỗ đứng, không phải danh sách.
Tương Ưng Bộ (Saṃyutta Nikāya) — bộ kinh thứ ba trong Kinh tạng Pali. Đây là Tương Ưng Đạo (Maggasaṃyutta), tương ưng thứ 45.
Phẩm Tà (Micchattavagga) — phẩm thứ ba của Tương Ưng Đạo.
Kinh Uttiya (Uttiyasutta) — bài thứ ba mươi.
Một thuở nọ, Đức Thế Tôn trú tại Sāvatthī (Xá-vệ).
Rồi Tôn giả Uttiya đến chỗ Đức Thế Tôn; đến rồi, đảnh lễ Đức Thế Tôn và ngồi xuống một bên. Ngồi xuống một bên, Tôn giả Uttiya bạch với Đức Thế Tôn:
"Bạch Thế Tôn, khi con ở một mình, nơi vắng vẻ, khởi lên ý nghĩ như vầy:
'Năm dây dục lạc đã được Đức Thế Tôn nói đến.
Năm dây dục lạc mà Đức Thế Tôn nói là gì?'"
"Lành thay, lành thay, này Uttiya.
Này Uttiya, năm dây dục lạc này đã được ta nói đến.
Năm ấy là gì?
Các sắc do mắt nhận biết — khả ái, đáng yêu, vừa ý, dễ thương, gắn với dục, khêu gợi tham;
các âm thanh do tai nhận biết — khả ái, đáng yêu, vừa ý, dễ thương, gắn với dục, khêu gợi tham;
các mùi do mũi nhận biết — khả ái, đáng yêu, vừa ý, dễ thương, gắn với dục, khêu gợi tham;
các vị do lưỡi nhận biết — khả ái, đáng yêu, vừa ý, dễ thương, gắn với dục, khêu gợi tham;
các xúc do thân nhận biết — khả ái, đáng yêu, vừa ý, dễ thương, gắn với dục, khêu gợi tham.
Này Uttiya, đó là năm dây dục lạc đã được ta nói đến.
Này Uttiya, để từ bỏ năm dây dục lạc ấy, con đường tám nhánh cao quý phải được tu tập.
Con đường tám nhánh cao quý ấy là gì?
Đó là: chánh kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm, chánh định.
Này Uttiya, để từ bỏ năm dây dục lạc ấy, chính con đường tám nhánh cao quý này phải được tu tập.
Kinh Uttiya, bài thứ ba mươi, đến đây là hết.
Phẩm Tà, phẩm thứ ba, đến đây là hết.
Kệ tóm tắt phẩm (uddāna) — bốn câu ghi mười bài.
Tánh Tà, Pháp Bất Thiện,
hai bài Đường Đi nữa;
hai bài Người Xấu, Cái Chum,
Định, Cảm Thọ, Uttiya — ấy là mười.
Bản dịch tiếng Việt hiện đại, dịch từ nguyên bản Pali, đối chiếu bản Bhikkhu Sujato trên SuttaCentral. Mọi chỗ phải chọn giữa hai cách hiểu đều được ghi trong chú thích.