Tương Ưng Bộ · SN 56.47
Kinh Ách Cùm (1)
Paṭhamachiggaḷayugasutta — bài kinh ví rùa mù và ách cùm
Giới thiệu bài kinh
Bối cảnh và những chỗ dễ hiểu sai. Nên đọc nếu đây là lần đầu.
Kinh Ách Cùm (1) (Paṭhamachiggaḷayugasutta) là một trong những bài kinh được nhắc tới nhiều nhất trong toàn bộ Kinh tạng.
Hình ảnh: giữa biển lớn có một cái ách cùm — khúc gỗ buộc vào cổ trâu — khoét một lỗ duy nhất, và cái ách ấy trôi lênh đênh trên sóng. Dưới biển có một con rùa mù, cứ một trăm năm mới ngoi lên một lần.
Hỏi: con rùa ấy có chui được cổ vào lỗ ấy không? Trả lời: chỉ có thể, nếu có lúc nào đó — sau một thời gian rất dài.
Rồi câu thứ hai, câu đáng sợ: một kẻ ngu đã rơi vào cõi thấp thì còn lâu hơn thế mới được làm người trở lại.
Lý do được nêu không phải hình phạt, mà là môi trường: ở đó không có hạnh kiểm, không có phép tắc, không có việc lành, không có công đức; chỉ có ăn thịt lẫn nhau, kẻ mạnh ăn kẻ yếu.
Bài này và bài sau là một cặp: bài này nói về sự hiếm, bài sau nói rằng chính vì hiếm nên bây giờ là lúc.
Tương Ưng Bộ (Saṃyutta Nikāya) — bộ kinh thứ ba trong Kinh tạng Pali. Đây là Tương Ưng Tứ Đế (Saccasaṃyutta), tương ưng thứ 56.
Phẩm Vực Thẳm (Papātavagga) — phẩm thứ năm của Tương Ưng Tứ Đế.
Kinh Ách Cùm (1) (Paṭhamachiggaḷayugasutta) — bài thứ bảy.
"Này các tỳ-kheo, ví như một người ném xuống biển lớn một cái ách cùm có một lỗ duy nhất. Ở đó có một con rùa mù, cứ một trăm năm mới ngoi lên một lần.
Này các tỳ-kheo, các ông nghĩ thế nào,
con rùa mù ấy, cứ một trăm năm ngoi lên một lần, có chui được cổ vào lỗ của cái ách cùm ấy không?"
"Có thể lắm, bạch Thế Tôn, nếu có lúc nào đó — sau một thời gian rất dài."
"Này các tỳ-kheo, con rùa mù ấy còn có thể chui cổ vào lỗ của cái ách cùm ấy nhanh hơn; nhưng này các tỳ-kheo, Ta nói rằng kẻ ngu đã rơi vào cõi thấp một lần thì khó được làm người trở lại.
Vì sao vậy?
Vì ở đó, này các tỳ-kheo, không có hạnh kiểm, không có phép tắc, không có việc lành, không có công đức.
Này các tỳ-kheo, ở đó chỉ có ăn thịt lẫn nhau, kẻ mạnh ăn kẻ yếu.
Vì sao vậy?
Vì không thấy bốn sự thật cao quý, này các tỳ-kheo.
Bốn sự thật ấy là gì?
Sự thật cao quý về khổ, sự thật cao quý về nguồn gốc của khổ, sự thật cao quý về sự chấm dứt của khổ, sự thật cao quý về con đường thực hành dẫn đến sự chấm dứt của khổ.
Vậy nên, này các tỳ-kheo, hãy nỗ lực để biết như thật: "Đây là khổ"; hãy nỗ lực để biết như thật: "Đây là nguồn gốc của khổ"; hãy nỗ lực để biết như thật: "Đây là sự chấm dứt của khổ"; hãy nỗ lực để biết như thật: "Đây là con đường thực hành dẫn đến sự chấm dứt của khổ"."
Kinh Ách Cùm (1), bài thứ bảy, đến đây là hết.
Bản dịch tiếng Việt hiện đại, dịch từ nguyên bản Pali, đối chiếu bản Bhikkhu Sujato trên SuttaCentral. Mọi chỗ phải chọn giữa hai cách hiểu đều được ghi trong chú thích.