Tương Ưng Bộ · SN 22.38
Kinh Ānanda (II)
Dutiyaānandasutta — bài thứ sáu
Giới thiệu bài kinh
Bối cảnh và những chỗ dễ hiểu sai. Nên đọc nếu đây là lần đầu.
Kinh Ānanda (II) (Dutiyaānandasutta) là bài dài nhất phẩm, và là một bài học thuộc hơn là một bài giảng.
Đức Thế Tôn đặt ra ba câu hỏi giống nhau, chỉ khác một chữ:
Thưa Tôn giả Ānanda, những pháp nào có sinh khởi, biến mất và biến đổi trong khi vẫn đang tồn tại đã rõ ràng? ... sẽ rõ ràng? ... đang rõ ràng?
Ba câu ấy chia thời gian thành ba khúc, và câu trả lời của Ānanda cũng chia đúng ba khúc: sắc đã qua thì ba dấu ấy đã rõ; sắc chưa sinh thì ba dấu ấy sẽ rõ; sắc đã sinh và đang có thì ba dấu ấy đang rõ.
Nghe như một bài tập ngữ pháp, nhưng có một điểm rất thật: kinh không nói "quá khứ là vô thường" như một khái niệm. Nó nói cái đã qua đã cho thấy nó đổi — đó là dấu vết để lại. Và cái chưa sinh thì chắc chắn sẽ cho thấy, vì chưa có gì sinh ra mà không đổi.
Bài này cũng là một trong ít bài cho thấy rõ cách học thuộc lòng vận hành trong truyền thống: cùng một khuôn, thay ba chữ, lặp đủ năm uẩn — để người tụng không lạc, và để người nghe thấy cùng một sự thật từ ba phía.
Tương Ưng Bộ (Saṃyutta Nikāya) — bộ kinh thứ ba trong Kinh tạng Pali. Đây là Tương Ưng Uẩn (Khandhasaṃyutta), tương ưng thứ 22.
Phẩm Không phải của Các Ông (Natumhākavagga) — phẩm thứ bốn của Tương Ưng Uẩn.
Kinh Ānanda (II) (Dutiyaānandasutta) — bài thứ sáu.
Một thuở nọ, Đức Thế Tôn trú tại Sāvatthī.
Tôn giả Ānanda ngồi xuống một bên. Đức Thế Tôn nói với Tôn giả Ānanda:
"Này Ānanda, nếu có người hỏi ông:
'Thưa Tôn giả Ānanda, những pháp nào có sinh khởi, biến mất và biến đổi trong khi vẫn đang tồn tại đã rõ ràng?
Những pháp nào có sinh khởi, biến mất và biến đổi trong khi vẫn đang tồn tại sẽ rõ ràng?
Những pháp nào có sinh khởi, biến mất và biến đổi trong khi vẫn đang tồn tại đang rõ ràng?'
thì ông trả lời thế nào?"
"Bạch Thế Tôn, nếu có người hỏi con:
'Thưa Tôn giả Ānanda, những pháp nào có sinh khởi, biến mất và biến đổi trong khi vẫn đang tồn tại đã rõ ràng?
Những pháp nào có sinh khởi, biến mất và biến đổi trong khi vẫn đang tồn tại sẽ rõ ràng?
Những pháp nào có sinh khởi, biến mất và biến đổi trong khi vẫn đang tồn tại đang rõ ràng?'
thì con trả lời như vầy:
Sắc nào đã qua, đã chấm dứt, đã diệt,
thì sinh khởi, biến mất và biến đổi trong khi vẫn đang tồn tại của nó đã rõ ràng.
Thọ nào đã qua, đã chấm dứt, đã diệt,
thì sinh khởi, biến mất và biến đổi trong khi vẫn đang tồn tại của nó đã rõ ràng.
Tưởng nào đã qua, đã chấm dứt, đã diệt — thì sinh khởi, biến mất và biến đổi trong khi vẫn đang tồn tại của nó đã rõ ràng.
Các hành nào đã qua, đã chấm dứt, đã diệt — thì sinh khởi, biến mất và biến đổi trong khi vẫn đang tồn tại của chúng đã rõ ràng.
Thức nào đã qua, đã chấm dứt, đã diệt — thì sinh khởi, biến mất và biến đổi trong khi vẫn đang tồn tại của nó đã rõ ràng.
Nói gọn lại: năm uẩn nào đã qua, đã chấm dứt, đã diệt,
thì sinh khởi, biến mất và biến đổi trong khi vẫn đang tồn tại của chúng đã rõ ràng.
Đó là những pháp có sinh khởi, biến mất và biến đổi trong khi vẫn đang tồn tại đã rõ ràng.'
Sắc nào chưa sinh, chưa hiện khởi,
thì sinh khởi, biến mất và biến đổi trong khi vẫn đang tồn tại của nó sẽ rõ ràng.
Thọ nào chưa sinh, chưa hiện khởi,
thì sinh khởi, biến mất và biến đổi trong khi vẫn đang tồn tại của nó sẽ rõ ràng.
Tưởng nào chưa sinh, chưa hiện khởi — thì sinh khởi, biến mất và biến đổi trong khi vẫn đang tồn tại của nó sẽ rõ ràng.
Các hành nào chưa sinh, chưa hiện khởi — thì sinh khởi, biến mất và biến đổi trong khi vẫn đang tồn tại của chúng sẽ rõ ràng.
Thức nào chưa sinh, chưa hiện khởi — thì sinh khởi, biến mất và biến đổi trong khi vẫn đang tồn tại của nó sẽ rõ ràng.
Nói gọn lại: năm uẩn nào chưa sinh, chưa hiện khởi,
thì sinh khởi, biến mất và biến đổi trong khi vẫn đang tồn tại của chúng sẽ rõ ràng.
Đó là những pháp có sinh khởi, biến mất và biến đổi trong khi vẫn đang tồn tại sẽ rõ ràng.
Sắc nào đã sinh, đã hiện khởi,
thì sinh khởi, biến mất và biến đổi trong khi vẫn đang tồn tại của nó đang rõ ràng.
Thọ nào đã sinh, đã hiện khởi,
thì sinh khởi, biến mất và biến đổi trong khi vẫn đang tồn tại của nó đang rõ ràng.
Tưởng nào đã sinh, đã hiện khởi — thì sinh khởi, biến mất và biến đổi trong khi vẫn đang tồn tại của nó đang rõ ràng.
Các hành nào đã sinh, đã hiện khởi — thì sinh khởi, biến mất và biến đổi trong khi vẫn đang tồn tại của chúng đang rõ ràng.
Thức nào đã sinh, đã hiện khởi — thì sinh khởi, biến mất và biến đổi trong khi vẫn đang tồn tại của nó đang rõ ràng.
Đó là những pháp có sinh khởi rõ ràng, biến mất rõ ràng, và biến đổi rõ ràng trong khi vẫn đang tồn tại.
Con sẽ trả lời một câu hỏi như vậy như thế đấy, bạch Thế Tôn."
"Lành thay, lành thay, này Ānanda!
Sắc nào đã qua, đã chấm dứt, đã diệt,
thì sinh khởi, biến mất và biến đổi trong khi vẫn đang tồn tại của nó đã rõ ràng.
Thọ nào đã qua, đã chấm dứt, đã diệt,
thì sinh khởi, biến mất và biến đổi trong khi vẫn đang tồn tại của nó đã rõ ràng.
Tưởng nào đã qua, đã chấm dứt, đã diệt — thì sinh khởi, biến mất và biến đổi trong khi vẫn đang tồn tại của nó đã rõ ràng.
Các hành nào đã qua, đã chấm dứt, đã diệt — thì sinh khởi, biến mất và biến đổi trong khi vẫn đang tồn tại của chúng đã rõ ràng.
Thức nào đã qua, đã chấm dứt, đã diệt — thì sinh khởi, biến mất và biến đổi trong khi vẫn đang tồn tại của nó đã rõ ràng.
Đó là những pháp có sinh khởi, biến mất và biến đổi trong khi vẫn đang tồn tại đã rõ ràng.
Sắc nào chưa sinh, chưa hiện khởi,
thì sinh khởi, biến mất và biến đổi trong khi vẫn đang tồn tại của nó sẽ rõ ràng.
Thọ nào chưa sinh, chưa hiện khởi,
thì sinh khởi, biến mất và biến đổi trong khi vẫn đang tồn tại của nó sẽ rõ ràng.
Tưởng nào chưa sinh, chưa hiện khởi — thì sinh khởi, biến mất và biến đổi trong khi vẫn đang tồn tại của nó sẽ rõ ràng.
Các hành nào chưa sinh, chưa hiện khởi — thì sinh khởi, biến mất và biến đổi trong khi vẫn đang tồn tại của chúng sẽ rõ ràng.
Thức nào chưa sinh, chưa hiện khởi — thì sinh khởi, biến mất và biến đổi trong khi vẫn đang tồn tại của nó sẽ rõ ràng.
Đó là những pháp có sinh khởi, biến mất và biến đổi trong khi vẫn đang tồn tại sẽ rõ ràng.
Sắc nào đã sinh, đã hiện khởi,
thì sinh khởi, biến mất và biến đổi trong khi vẫn đang tồn tại của nó đang rõ ràng.
Thọ nào đã sinh, đã hiện khởi,
thì sinh khởi, biến mất và biến đổi trong khi vẫn đang tồn tại của nó đang rõ ràng.
Tưởng nào đã sinh, đã hiện khởi — thì sinh khởi, biến mất và biến đổi trong khi vẫn đang tồn tại của nó đang rõ ràng.
Các hành nào đã sinh, đã hiện khởi — thì sinh khởi, biến mất và biến đổi trong khi vẫn đang tồn tại của chúng đang rõ ràng.
Thức nào đã sinh, đã hiện khởi — thì sinh khởi, biến mất và biến đổi trong khi vẫn đang tồn tại của nó đang rõ ràng.
Đó là những pháp có sinh khởi rõ ràng, biến mất rõ ràng, và biến đổi rõ ràng trong khi vẫn đang tồn tại.
Ông nên trả lời một câu hỏi như vậy như thế."
Kinh Ānanda (II), bài thứ sáu, đến đây là hết.
Bản dịch tiếng Việt hiện đại, dịch từ nguyên bản Pali, đối chiếu bản Bhikkhu Sujato trên SuttaCentral. Mọi chỗ phải chọn giữa hai cách hiểu đều được ghi trong chú thích.