Tương Ưng Bộ · SN 36.16
Kinh Ānanda Thứ Hai
Dutiyaānandasutta — bài thứ mười sáu
Giới thiệu bài kinh
Bối cảnh và những chỗ dễ hiểu sai. Nên đọc nếu đây là lần đầu.
Bài thứ mười sáu là bản đảo của bài mười lăm: cùng nội dung, nhưng người hỏi đổi chỗ.
Bài 15: Ānanda hỏi, Đức Thế Tôn trả lời. Bài 16: Đức Thế Tôn hỏi, Ānanda trả lời — và Ānanda không trả lời, ngài xin Đức Thế Tôn trả lời.
Bạch Thế Tôn, các pháp lấy Đức Thế Tôn làm gốc rễ, lấy Đức Thế Tôn làm người dẫn đường, lấy Đức Thế Tôn làm chỗ nương tựa.
Câu ấy — bhagavaṁmūlakā no, bhante, dhammā — là một trong những câu được lặp nhiều nhất trong kinh điển. Nó là cách nói khiêm tốn của một vị đệ tử không muốn tự trả lời một câu hỏi mà bậc thầy đang hỏi mình.
Có một điều rất tinh tế ở đây. Ānanda biết câu trả lời — bài 15 chứng minh điều ấy, vì chính Đức Thế Tôn đã dạy ngài. Nhưng khi được hỏi lại, ngài không trả lời.
Đó không phải thiếu tự tin. Đó là một phép tắc: khi bậc thầy hỏi, đệ tử xin bậc thầy nói. Và kết quả là bài kinh được giảng lại một lần nữa — cho những người nghe khác, cho những người sau.
Và câu trả lời của Đức Thế Tôn lần này rất ngắn:
Này Ānanda, có ba thọ này — thọ lạc, thọ khổ, thọ không khổ không lạc — này Ānanda, ấy được gọi là các thọ. Do sự sinh khởi của xúc, sự sinh khởi của thọ; do sự chấm dứt của xúc, sự chấm dứt của thọ; chính bát chánh đạo này là con đường đưa tới sự chấm dứt của thọ.
Mười ba đoạn, so với ba mươi đoạn của bài 15. Bảng bảy khía cạnh biến mất. Cả ba bảng tuần tự cũng biến mất.
Bài này chỉ còn lại phần cốt lõi nhất: ba thọ, xúc, bát chánh đạo.
Đó là điều đáng để ý về cách bộ kinh này được sắp xếp: cùng một nội dung có thể xuất hiện dài và ngắn, và bản ngắn không phải bản kém. Nó là bản dành cho người đã biết, hoặc bản để tụng, hoặc bản để nhớ.
Tương Ưng Bộ (Saṃyutta Nikāya) — bộ kinh thứ ba trong Kinh tạng Pali. Đây là Tương Ưng Thọ (Vedanāsaṃyutta), tương ưng thứ 36.
Phẩm Tĩnh Cư (Rahogatavagga) — phẩm thứ hai của Tương Ưng Thọ.
Kinh Ānanda Thứ Hai (Dutiyaānandasutta) — bài thứ mười sáu.
"Rồi Tôn giả Ānanda đi đến chỗ Đức Thế Tôn; đến rồi, đảnh lễ Đức Thế Tôn và ngồi xuống một bên. Đức Thế Tôn nói với Tôn giả Ānanda đang ngồi một bên rằng:
Này Ānanda, thế nào là thọ, thế nào là sự sinh khởi của thọ, thế nào là sự chấm dứt của thọ, thế nào là con đường đưa tới sự chấm dứt của thọ?
Đâu là vị ngọt của thọ, đâu là sự nguy hiểm, đâu là sự xuất ly?
Bạch Thế Tôn, các pháp lấy Đức Thế Tôn làm gốc rễ, lấy Đức Thế Tôn làm người dẫn đường, lấy Đức Thế Tôn làm chỗ nương tựa.
Lành thay, này Ānanda, hãy nghe và khéo tác ý; Ta sẽ nói.
Dạ vâng, bạch Thế Tôn — Tôn giả Ānanda vâng lời Đức Thế Tôn.
Đức Thế Tôn nói rằng:
Này Ānanda, có ba thọ này —
thọ lạc, thọ khổ, thọ không khổ không lạc —
này Ānanda, ấy được gọi là các thọ.
Do sự sinh khởi của xúc, sự sinh khởi của thọ.
Do sự chấm dứt của xúc, sự chấm dứt của thọ; chính bát chánh đạo này là con đường đưa tới sự chấm dứt của thọ."
Bài thứ sáu.
Bản dịch tiếng Việt hiện đại, dịch từ nguyên bản Pali, đối chiếu bản Bhikkhu Sujato trên SuttaCentral. Mọi chỗ phải chọn giữa hai cách hiểu đều được ghi trong chú thích.