Tương Ưng Bộ · SN 36.17
Kinh Nhiều Tỳ-Kheo Thứ Nhất
Paṭhamasambahulasutta — bài thứ mười bảy
Giới thiệu bài kinh
Bối cảnh và những chỗ dễ hiểu sai. Nên đọc nếu đây là lần đầu.
Bài thứ mười bảy là bài đầu tiên của nhóm bài về các câu hỏi lặp lại — và nó đưa ra một cái khung bảy phần.
Này các tỳ-kheo, thế nào là thọ, thế nào là sự sinh khởi của thọ, thế nào là con đường đưa tới sự sinh khởi của thọ? Thế nào là sự chấm dứt của thọ, thế nào là con đường đưa tới sự chấm dứt của thọ? Đâu là vị ngọt của thọ, đâu là sự nguy hiểm, đâu là sự xuất ly?
Chú ý: ở đây có một câu mới mà bài 15 không có:
Thế nào là con đường đưa tới sự sinh khởi của thọ?
Và câu trả lời là một chữ: khát ái — taṇhā.
Đó là một cặp đối xứng rất đẹp:
| Sinh khởi | Chấm dứt | |
|---|---|---|
| Đường | khát ái | bát chánh đạo |
Cùng một nhân — xúc. Nhưng hai con đường: một cái dẫn vào, một cái dẫn ra.
Đó là lý do khát ái được gọi là con đường: nó không phải nguyên nhân, nó là cái lối đi. Và bát chánh đạo cũng vậy — không phải nguyên nhân, mà lối đi.
Rồi bài lặp lại ba bảng tuần tự như bài 15 và 11 — nhưng lần này bảng thứ ba có tên: sáu sự an tịnh.
Và có một chi tiết nhỏ đáng chú ý: bài này đếm số ở bảng thứ nhất nhưng bỏ qua ở bảng thứ hai. Bài 15 không đếm bảng nào. Đó là dấu vết của quá trình biên tập — cùng một bảng, ba bản khác nhau.
Điều ấy không phải lỗi. Nó là bằng chứng rằng bộ kinh này đã được truyền qua nhiều thế hệ người tụng, và mỗi thế hệ giữ lại một cách.
Tương Ưng Bộ (Saṃyutta Nikāya) — bộ kinh thứ ba trong Kinh tạng Pali. Đây là Tương Ưng Thọ (Vedanāsaṃyutta), tương ưng thứ 36.
Phẩm Tĩnh Cư (Rahogatavagga) — phẩm thứ hai của Tương Ưng Thọ.
Kinh Nhiều Tỳ-Kheo Thứ Nhất (Paṭhamasambahulasutta) — bài thứ mười bảy.
"Rồi nhiều tỳ-kheo đi đến chỗ Đức Thế Tôn; đến rồi, đảnh lễ Đức Thế Tôn và ngồi xuống một bên. Ngồi một bên, các tỳ-kheo ấy bạch Đức Thế Tôn rằng:
Bạch Thế Tôn, thế nào là thọ, thế nào là sự sinh khởi của thọ, thế nào là con đường đưa tới sự sinh khởi của thọ? Thế nào là sự chấm dứt của thọ, thế nào là con đường đưa tới sự chấm dứt của thọ? Đâu là vị ngọt của thọ, đâu là sự nguy hiểm, đâu là sự xuất ly?
thế nào là thọ, thế nào là sự sinh khởi của thọ, thế nào là con đường đưa tới sự sinh khởi của thọ? Thế nào là sự chấm dứt của thọ, thế nào là con đường đưa tới sự chấm dứt của thọ? Đâu là vị ngọt của thọ, đâu là sự nguy hiểm, đâu là sự xuất ly?
Này các tỳ-kheo, có ba thọ này —
thọ lạc, thọ khổ, thọ không khổ không lạc —
này các tỳ-kheo, ấy được gọi là các thọ.
Do sự sinh khởi của xúc, sự sinh khởi của thọ.
Do sự chấm dứt của xúc, sự chấm dứt của thọ.
Chính bát chánh đạo này là con đường đưa tới sự chấm dứt của thọ, tức là:
chánh kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm, chánh định.
Lạc và hỷ khởi lên do duyên thọ — ấy là vị ngọt của thọ.
Thọ là vô thường, khổ, có pháp biến đổi — ấy là sự nguy hiểm của thọ.
Sự điều phục dục tham, sự đoạn trừ dục tham nơi thọ — ấy là sự xuất ly khỏi thọ.
Và này các tỳ-kheo, sự chấm dứt tuần tự của các hành đã được Ta nói tới.
Với người nhập thiền thứ nhất, lời nói đã chấm dứt.
Với tỳ-kheo đã tận lậu hoặc, tham đã chấm dứt, sân đã chấm dứt, si đã chấm dứt.
Và này các tỳ-kheo, sự lắng xuống tuần tự của các hành đã được Ta nói tới.
Với người nhập thiền thứ nhất, lời nói đã lắng xuống.
Với tỳ-kheo đã tận lậu hoặc, tham đã lắng xuống, sân đã lắng xuống, si đã lắng xuống.
Này các tỳ-kheo, có sáu sự an tịnh này.
Với người nhập thiền thứ nhất, lời nói đã được an tịnh.
Với người nhập thiền thứ hai, tầm và tứ đã được an tịnh.
Với người nhập thiền thứ ba, hỷ đã được an tịnh.
Với người nhập thiền thứ tư, hơi thở vào ra đã được an tịnh.
Với người nhập diệt tưởng thọ, tưởng và thọ đã được an tịnh.
Với tỳ-kheo đã tận lậu hoặc, tham đã được an tịnh, sân đã được an tịnh, si đã được an tịnh."
Bài thứ bảy.
Bản dịch tiếng Việt hiện đại, dịch từ nguyên bản Pali, đối chiếu bản Bhikkhu Sujato trên SuttaCentral. Mọi chỗ phải chọn giữa hai cách hiểu đều được ghi trong chú thích.