Tương Ưng Bộ · SN 22.58
Kinh Bậc Chánh Đẳng Giác
Sammāsambuddhasutta — bài thứ sáu
Giới thiệu bài kinh
Bối cảnh và những chỗ dễ hiểu sai. Nên đọc nếu đây là lần đầu.
Kinh Bậc Chánh Đẳng Giác (Sammāsambuddhasutta) trả lời một câu hỏi rất tự nhiên: giữa Phật và một vị a-la-hán giải thoát bằng trí tuệ, khác nhau ở đâu?
Này các tỳ-kheo, bậc Như Lai, bậc a-la-hán, bậc chánh đẳng giác, nhờ nhàm chán, ly tham, chấm dứt năm uẩn mà được giải thoát không còn chấp thủ — và được gọi là bậc chánh đẳng giác.
Vị tỳ-kheo giải thoát bằng trí tuệ cũng nhờ nhàm chán, ly tham, chấm dứt năm uẩn mà được giải thoát không còn chấp thủ — nhưng chỉ được gọi là vị giải thoát bằng trí tuệ.
Cùng một sự giải thoát. Khác ở chỗ khác. Rồi các tỳ-kheo hỏi tiếp, và câu trả lời là câu đáng nhớ nhất của bài:
Bậc Như Lai là người làm sinh khởi con đường chưa từng có, đưa con đường ấy ra, tuyên bố con đường ấy, biết con đường ấy, hiểu rõ con đường ấy, là bậc khéo léo về con đường, là bậc chỉ dẫn con đường. Còn các đệ tử nay sống theo con đường ấy, và về sau mới có được nó.
Đó là toàn bộ khác biệt: người mở đường và người đi trên đường đã mở. Cùng tới một chỗ, nhưng một người phải tìm ra lối đi trong rừng, người kia đi theo dấu đã có.
Bài này cũng là lời nhắc rất đẹp về lòng biết ơn: nó không hạ thấp quả vị a-la-hán — vẫn gọi là "khéo giải thoát" — mà chỉ nói rõ ai là người đầu tiên.
Tương Ưng Bộ (Saṃyutta Nikāya) — bộ kinh thứ ba trong Kinh tạng Pali. Đây là Tương Ưng Uẩn (Khandhasaṃyutta), tương ưng thứ 22.
Phẩm Dính Mắc (Upayavagga) — phẩm thứ sáu của Tương Ưng Uẩn.
Kinh Bậc Chánh Đẳng Giác (Sammāsambuddhasutta) — bài thứ sáu.
Một thuở nọ, Đức Thế Tôn trú tại Sāvatthī.
"Này các tỳ-kheo, bậc Như Lai, bậc a-la-hán, bậc chánh đẳng giác, nhờ nhàm chán, ly tham, chấm dứt sắc mà được giải thoát không còn chấp thủ; nhờ nhàm chán, ly tham, chấm dứt thọ, chấm dứt tưởng, chấm dứt các hành, chấm dứt thức mà được giải thoát không còn chấp thủ. Vị ấy được gọi là bậc chánh đẳng giác.
Này các tỳ-kheo, vị tỳ-kheo giải thoát bằng trí tuệ cũng nhờ nhàm chán, ly tham, chấm dứt sắc mà được giải thoát không còn chấp thủ; nhờ nhàm chán, ly tham, chấm dứt thọ, chấm dứt tưởng, chấm dứt các hành, chấm dứt thức mà được giải thoát không còn chấp thủ.
Này các tỳ-kheo, bậc Như Lai, bậc a-la-hán, bậc chánh đẳng giác, nhờ nhàm chán, ly tham, chấm dứt sắc,
chấm dứt thọ, chấm dứt tưởng, chấm dứt các hành, chấm dứt thức mà được giải thoát không còn chấp thủ. Vị ấy được gọi là bậc chánh đẳng giác.
Này các tỳ-kheo, vị tỳ-kheo giải thoát bằng trí tuệ cũng nhờ nhàm chán, ly tham, chấm dứt sắc, chấm dứt thọ,
chấm dứt tưởng,
chấm dứt các hành,
chấm dứt thức mà được giải thoát không còn chấp thủ. Vị ấy được gọi là vị giải thoát bằng trí tuệ.
Vậy này các tỳ-kheo, giữa bậc Như Lai, bậc a-la-hán, bậc chánh đẳng giác và vị tỳ-kheo giải thoát bằng trí tuệ, có gì là khác biệt, có gì là sai khác, có gì là phân biệt?"
"Bạch Thế Tôn, pháp của chúng con lấy Đức Thế Tôn làm gốc, lấy Đức Thế Tôn làm người dẫn đường, lấy Đức Thế Tôn làm chỗ nương tựa. Lành thay, xin Đức Thế Tôn giảng rõ ý nghĩa của lời ấy; sau khi nghe, các tỳ-kheo sẽ ghi nhớ."
"Vậy này các tỳ-kheo, hãy nghe và tác ý đúng đắn, ta sẽ giảng."
"Thưa vâng, bạch Thế Tôn", các tỳ-kheo đáp lại.
Đức Thế Tôn nói như vầy:
"Này các tỳ-kheo, bậc Như Lai, bậc a-la-hán, bậc chánh đẳng giác là người làm sinh khởi con đường chưa từng sinh khởi, đưa con đường ấy ra, tuyên bố con đường ấy, biết con đường ấy, hiểu rõ con đường ấy, là bậc khéo léo về con đường, là bậc chỉ dẫn con đường.
Còn các đệ tử nay sống theo con đường ấy, và về sau mới có được nó.
Đây là sự khác biệt, sự sai khác, sự phân biệt — này các tỳ-kheo, giữa bậc Như Lai, bậc a-la-hán, bậc chánh đẳng giác và vị tỳ-kheo giải thoát bằng trí tuệ."
Kinh Bậc Chánh Đẳng Giác, bài thứ sáu, đến đây là hết.
Bản dịch tiếng Việt hiện đại, dịch từ nguyên bản Pali, đối chiếu bản Bhikkhu Sujato trên SuttaCentral. Mọi chỗ phải chọn giữa hai cách hiểu đều được ghi trong chú thích.