Tương Ưng Bộ · SN 22.57
Kinh Bảy Trường Hợp
Sattaṭṭhānasutta — bài thứ năm
Giới thiệu bài kinh
Bối cảnh và những chỗ dễ hiểu sai. Nên đọc nếu đây là lần đầu.
Kinh Bảy Trường Hợp (Sattaṭṭhānasutta) là bài dài nhất phẩm, và là một bản tóm tắt có hệ thống: vị tỳ-kheo được gọi là khéo léo về bảy trường hợp và quán sát ba cách.
Này các tỳ-kheo, trong pháp và luật này, vị tỳ-kheo khéo léo về bảy trường hợp và quán sát ba cách được gọi là bậc thành tựu, bậc đã sống trọn vẹn, bậc tối thắng trong đời.
Bảy trường hợp là năm uẩn, mỗi uẩn hiểu theo bảy mặt: cái ấy là gì, nó sinh từ đâu, nó chấm dứt ở đâu, con đường đưa đến chấm dứt, và vị ngọt — cái hại — lối ra.
Ba cách quán sát thì gọn: theo các giới, theo các xứ, theo duyên khởi.
Bài này đáng đọc như một bảng tổng hợp: nó gom lại mọi thứ đã học từ đầu Tương Ưng Uẩn và xếp thành một khuôn có thể kiểm tra. Định nghĩa từng uẩn ở đây cũng rất sòng phẳng — sắc là bốn đại; thọ, tưởng, hành là sáu loại do xúc; thức là sáu loại do danh-sắc.
Câu kết nối lại tất cả với giáo lý duyên khởi: cái gì làm cho uẩn sinh thì cái đó làm cho nó diệt.
Tương Ưng Bộ (Saṃyutta Nikāya) — bộ kinh thứ ba trong Kinh tạng Pali. Đây là Tương Ưng Uẩn (Khandhasaṃyutta), tương ưng thứ 22.
Phẩm Dính Mắc (Upayavagga) — phẩm thứ sáu của Tương Ưng Uẩn.
Kinh Bảy Trường Hợp (Sattaṭṭhānasutta) — bài thứ năm.
Một thuở nọ, Đức Thế Tôn trú tại Sāvatthī.
"Này các tỳ-kheo, trong pháp và luật này, vị tỳ-kheo khéo léo về bảy trường hợp và quán sát ba cách được gọi là bậc thành tựu, bậc đã sống trọn vẹn, bậc tối thắng trong đời.
Và này các tỳ-kheo, thế nào là vị tỳ-kheo khéo léo về bảy trường hợp?
Ở đây, này các tỳ-kheo, vị tỳ-kheo hiểu sắc, hiểu sự sinh khởi của sắc, hiểu sự chấm dứt của sắc, hiểu con đường đưa đến sự chấm dứt của sắc.
Vị ấy hiểu vị ngọt, cái hại và lối ra của sắc.
Vị ấy hiểu thọ, hiểu sự sinh khởi của thọ, hiểu sự chấm dứt của thọ, hiểu con đường đưa đến sự chấm dứt của thọ; hiểu vị ngọt, cái hại và lối ra của thọ.
Vị ấy hiểu tưởng, hiểu sự sinh khởi của tưởng, hiểu sự chấm dứt của tưởng, hiểu con đường đưa đến sự chấm dứt của tưởng; hiểu vị ngọt, cái hại và lối ra của tưởng.
Vị ấy hiểu các hành, hiểu sự sinh khởi của các hành, hiểu sự chấm dứt của các hành, hiểu con đường đưa đến sự chấm dứt của các hành; hiểu vị ngọt, cái hại và lối ra của các hành.
Vị ấy hiểu thức, hiểu sự sinh khởi của thức, hiểu sự chấm dứt của thức, hiểu con đường đưa đến sự chấm dứt của thức.
Vị ấy hiểu vị ngọt, cái hại và lối ra của thức.
Và này các tỳ-kheo, thế nào là sắc?
Bốn đại và sắc do bốn đại tạo ra.
Đây gọi là sắc.
Sắc sinh khởi từ thức ăn.
Khi thức ăn chấm dứt, sắc chấm dứt.
Con đường đưa đến sự chấm dứt của sắc chính là con đường tám nhánh của bậc Thánh, tức là:
chánh kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm, chánh định.
Lạc và hỷ sinh khởi từ sắc — đó là vị ngọt của sắc.
Đó là vị ngọt của sắc — cái khiến chúng sinh bị sắc kích thích.
Sắc là vô thường, khổ, hay hư hoại — đó là cái hại của sắc.
Đó là cái hại của sắc — cái khiến chúng sinh nhàm chán sắc.
Sự từ bỏ, sự đoạn trừ tham và dục đối với sắc — đó là lối ra của sắc.
Đó là lối ra của sắc — cái khiến chúng sinh thoát khỏi sắc.
Này các tỳ-kheo, những sa-môn hay bà-la-môn nào thắng tri sắc như vậy, thắng tri sự sinh khởi, sự chấm dứt, con đường đưa đến sự chấm dứt của sắc,
thắng tri vị ngọt, cái hại và lối ra của sắc, và thực hành để nhàm chán, ly tham, chấm dứt sắc — những vị ấy thực hành đúng.
Những ai thực hành đúng thì có chỗ đứng trong pháp và luật này.
Này các tỳ-kheo, những sa-môn hay bà-la-môn nào thắng tri sắc như vậy,
thắng tri vị ngọt, cái hại và lối ra của sắc, và nhờ nhàm chán, ly tham, chấm dứt sắc mà được giải thoát không còn chấp thủ — những vị ấy khéo giải thoát.
Những ai khéo giải thoát thì là bậc toàn hảo.
Những bậc toàn hảo thì không còn vòng tái sinh để nói tới.
Và này các tỳ-kheo, thế nào là thọ?
Có sáu loại thọ này:
thọ sinh từ xúc qua mắt, tai, mũi, lưỡi, thân,
và thọ sinh từ xúc qua ý.
Đây gọi là thọ.
Thọ sinh khởi từ xúc.
Khi xúc chấm dứt, thọ chấm dứt.
Con đường đưa đến sự chấm dứt của thọ chính là con đường tám nhánh của bậc Thánh, tức là:
chánh kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm, chánh định.
Lạc và hỷ sinh khởi từ thọ — đó là vị ngọt của thọ.
Đó là vị ngọt của thọ — cái khiến chúng sinh bị thọ kích thích.
Thọ là vô thường, khổ, hay hư hoại — đó là cái hại của thọ.
Đó là cái hại của thọ — cái khiến chúng sinh nhàm chán thọ.
Sự từ bỏ, sự đoạn trừ tham và dục đối với thọ — đó là lối ra của thọ.
Đó là lối ra của thọ — cái khiến chúng sinh thoát khỏi thọ.
Này các tỳ-kheo, những sa-môn hay bà-la-môn nào thắng tri thọ như vậy, thắng tri vị ngọt, cái hại và lối ra của thọ, và thực hành để nhàm chán, ly tham, chấm dứt thọ — những vị ấy thực hành đúng.
Những ai thực hành đúng thì có chỗ đứng trong pháp và luật này.
Còn những ai thắng tri như vậy mà không còn chấp thủ, thì được gọi là bậc khéo giải thoát.
Những ai khéo giải thoát thì là bậc toàn hảo;
những bậc toàn hảo thì không còn vòng tái sinh để nói tới.
Và này các tỳ-kheo, thế nào là tưởng?
Có sáu loại tưởng này:
tưởng về sắc, về âm thanh, về mùi, về vị, về xúc, và về các pháp.
Đây gọi là tưởng.
Tưởng sinh khởi từ xúc.
Khi xúc chấm dứt, tưởng chấm dứt.
Con đường đưa đến sự chấm dứt của tưởng chính là con đường tám nhánh của bậc Thánh, tức là:
chánh kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm, chánh định.
Này các tỳ-kheo, đó là cách vị tỳ-kheo hiểu tưởng cùng vị ngọt, cái hại và lối ra của tưởng.
Và này các tỳ-kheo, thế nào là các hành?
Có sáu loại tư tác này:
tư tác về sắc, về âm thanh, về mùi, về vị, về xúc,
và tư tác về các pháp.
Đây gọi là các hành.
Các hành sinh khởi từ xúc.
Khi xúc chấm dứt, các hành chấm dứt.
Con đường đưa đến sự chấm dứt của các hành chính là con đường tám nhánh của bậc Thánh, tức là:
chánh kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm, chánh định.
Lạc và hỷ sinh khởi từ các hành — đó là vị ngọt của các hành.
Đó là vị ngọt của các hành — cái khiến chúng sinh bị các hành kích thích.
Các hành là vô thường, khổ, hay hư hoại — đó là cái hại của các hành.
Đó là cái hại của các hành — cái khiến chúng sinh nhàm chán các hành.
Sự từ bỏ, sự đoạn trừ tham và dục đối với các hành — đó là lối ra của các hành.
Đó là lối ra của các hành — cái khiến chúng sinh thoát khỏi các hành.
Này các tỳ-kheo, những sa-môn hay bà-la-môn nào thắng tri các hành như vậy, thắng tri vị ngọt, cái hại và lối ra của các hành, và thực hành để nhàm chán, ly tham, chấm dứt các hành — những vị ấy thực hành đúng.
Những ai thực hành đúng thì có chỗ đứng trong pháp và luật này.
Và những ai nhờ nhàm chán, ly tham, chấm dứt các hành mà được giải thoát không còn chấp thủ — những vị ấy khéo giải thoát, là bậc toàn hảo, không còn vòng tái sinh để nói tới.
Và này các tỳ-kheo, thế nào là thức?
Có sáu loại thức này:
nhãn thức, nhĩ thức, tỷ thức, thiệt thức, thân thức, và ý thức.
Đây gọi là thức.
Thức sinh khởi từ danh và sắc.
Khi danh và sắc chấm dứt, thức chấm dứt.
Con đường đưa đến sự chấm dứt của thức chính là con đường tám nhánh của bậc Thánh, tức là:
chánh kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm, chánh định.
Lạc và hỷ sinh khởi từ thức — đó là vị ngọt của thức.
Đó là vị ngọt của thức — cái khiến chúng sinh bị thức kích thích.
Thức là vô thường, khổ, hay hư hoại — đó là cái hại của thức.
Đó là cái hại của thức — cái khiến chúng sinh nhàm chán thức.
Sự từ bỏ, sự đoạn trừ tham và dục đối với thức — đó là lối ra của thức.
Đó là lối ra của thức — cái khiến chúng sinh thoát khỏi thức.
Này các tỳ-kheo, những sa-môn hay bà-la-môn nào thắng tri thức như vậy, thắng tri sự sinh khởi, sự chấm dứt, con đường đưa đến sự chấm dứt của thức,
thắng tri vị ngọt, cái hại và lối ra của thức, và thực hành để nhàm chán, ly tham, chấm dứt thức — những vị ấy thực hành đúng.
Những ai thực hành đúng thì có chỗ đứng trong pháp và luật này.
Này các tỳ-kheo, những sa-môn hay bà-la-môn nào thắng tri thức như vậy,
thắng tri vị ngọt, cái hại và lối ra của thức, và nhờ nhàm chán, ly tham, chấm dứt thức mà được giải thoát không còn chấp thủ — những vị ấy khéo giải thoát.
Những ai khéo giải thoát thì là bậc toàn hảo.
Những bậc toàn hảo thì không còn vòng tái sinh để nói tới.
Này các tỳ-kheo, đó là cách vị tỳ-kheo khéo léo về bảy trường hợp.
Và này các tỳ-kheo, thế nào là vị tỳ-kheo quán sát ba cách?
Ở đây, này các tỳ-kheo, vị tỳ-kheo quán sát theo các giới, theo các xứ, và theo duyên khởi.
Này các tỳ-kheo, đó là cách vị tỳ-kheo quán sát ba cách.
Này các tỳ-kheo, trong pháp và luật này, vị tỳ-kheo khéo léo về bảy trường hợp và quán sát ba cách được gọi là bậc thành tựu, bậc đã sống trọn vẹn, bậc tối thắng trong đời."
Kinh Bảy Trường Hợp, bài thứ năm, đến đây là hết.
Bản dịch tiếng Việt hiện đại, dịch từ nguyên bản Pali, đối chiếu bản Bhikkhu Sujato trên SuttaCentral. Mọi chỗ phải chọn giữa hai cách hiểu đều được ghi trong chú thích.