Tương Ưng Bộ · SN 35.235
Kinh Bài Pháp Về Sự Bốc Cháy
Ādittapariyāyasutta — bài thứ sáu mươi tám
Giới thiệu bài kinh
Bối cảnh và những chỗ dễ hiểu sai. Nên đọc nếu đây là lần đầu.
Bài thứ tám có tên Ādittapariyāya — bài pháp về sự bốc cháy — và nó là bài gây sốc nhất của Tương Ưng Sáu Xứ.
Này các tỳ-kheo, Ta sẽ giảng cho các vị bài pháp về sự bốc cháy.
Rồi, từng cửa một:
Này các tỳ-kheo, thà rằng lấy cây sắt nung đỏ, cháy rực, rực lửa mà chạm vào nhãn căn, còn hơn là nắm lấy tướng chung và tướng riêng nơi các sắc được nhận biết bằng mắt.
Thà bị que sắt nung đỏ chọc vào mắt. Đó không phải một cách nói — đó là một so sánh có chủ ý, và nó đặt hai cái đau lên bàn cân.
Và lý do được nói ngay:
Này các tỳ-kheo, nếu thức đứng lại mắc vào vị ngọt của tướng chung, hay mắc vào vị ngọt của tướng riêng, và nếu ngay lúc ấy vị ấy mệnh chung, thì này các tỳ-kheo, điều ấy có thể xảy ra: vị ấy đi tới một trong hai cõi — địa ngục hay loài súc sinh. Này các tỳ-kheo, thấy sự nguy hiểm ấy, Ta nói như vậy.
Nghĩa là: đau của mắt là đau một đời; đau của sự dính là đau nhiều đời. Hai cái ấy không cùng một thang đo — và bài này nói điều đó bằng một hình ảnh mà không ai quên được.
Rồi bài chuyển sang cửa thứ sáu, và đây là chỗ lạ nhất:
Này các tỳ-kheo, thà rằng ngủ. Này các tỳ-kheo, Ta nói rằng ngủ là vô ích cho đời sống, không có quả cho đời sống, mê mờ cho đời sống — nhưng không phải suy nghĩ những suy nghĩ như vậy, mà do bị chinh phục bởi những suy nghĩ như vậy mà chia rẽ tăng đoàn.
Thà ngủ — một lời khuyên mà không bài kinh nào khác dám nói. Và lý do: một suy nghĩ có thể chia rẽ tăng đoàn, và chia rẽ tăng đoàn là một trong năm tội nặng nhất.
Nhưng phần quan trọng nhất của bài là phần cuối. Sau khi đã dọa, Đức Thế Tôn đưa ra thuốc:
Ở đây, này các tỳ-kheo, vị thánh đệ tử đã nghe nhiều suy xét như sau: Hãy để yên chuyện lấy cây sắt nung đỏ mà chạm vào nhãn căn. Vậy ta hãy tác ý điều này: con mắt là vô thường, các sắc là vô thường, nhãn thức là vô thường, nhãn xúc là vô thường, và cảm thọ nào sinh khởi do duyên nhãn xúc — lạc, khổ hay không khổ không lạc — cái ấy cũng vô thường.
Hãy để yên — tiṭṭhatu tāva. Đó là một trong những cụm từ dịu nhất của cả bộ kinh: chuyện que sắt, hãy để yên đó; việc cần làm là việc này.
Và bài kết bằng chuỗi quen: thấy vậy → nhàm chán → ly tham → giải thoát → sinh đã tận.
Một bài bắt đầu bằng lửa và kết thúc bằng giải thoát. Đó là cấu trúc của rất nhiều bài trong Tương Ưng — nhưng bài này làm nó rõ nhất, vì khoảng cách giữa hai đầu là lớn nhất.
Tương Ưng Bộ (Saṃyutta Nikāya) — bộ kinh thứ ba trong Kinh tạng Pali. Đây là Tương Ưng Sáu Xứ (Saḷāyatanasaṃyutta), tương ưng thứ 35.
Phẩm Biển (Samuddavagga) — phẩm thứ mười tám của Tương Ưng Sáu Xứ.
Kinh Bài Pháp Về Sự Bốc Cháy (Ādittapariyāyasutta) — bài thứ sáu mươi tám.
"Này các tỳ-kheo, Ta sẽ giảng cho các vị bài pháp về sự bốc cháy.
Hãy nghe cho kỹ.
Và này các tỳ-kheo, bài pháp về sự bốc cháy ấy là gì?
Này các tỳ-kheo, thà rằng lấy cây sắt nung đỏ, cháy rực, rực lửa mà chạm vào nhãn căn, còn hơn là nắm lấy tướng chung và tướng riêng nơi các sắc được nhận biết bằng mắt.
Này các tỳ-kheo, nếu thức đứng lại mắc vào vị ngọt của tướng chung, hay mắc vào vị ngọt của tướng riêng, và nếu ngay lúc ấy vị ấy mệnh chung, thì này các tỳ-kheo, điều ấy có thể xảy ra: vị ấy đi tới một trong hai cõi —
địa ngục hay loài súc sinh.
Này các tỳ-kheo, thấy sự nguy hiểm ấy, Ta nói như vậy.
Này các tỳ-kheo, thà rằng lấy cây đinh sắt bén, nung đỏ, cháy rực, rực lửa mà chạm vào nhĩ căn, còn hơn là nắm lấy tướng chung và tướng riêng nơi các tiếng được nhận biết bằng tai.
Này các tỳ-kheo, nếu thức đứng lại mắc vào vị ngọt của tướng chung, hay mắc vào vị ngọt của tướng riêng, và nếu ngay lúc ấy vị ấy mệnh chung, thì này các tỳ-kheo, điều ấy có thể xảy ra: vị ấy đi tới một trong hai cõi —
địa ngục hay loài súc sinh.
Này các tỳ-kheo, thấy sự nguy hiểm ấy, Ta nói như vậy.
Này các tỳ-kheo, thà rằng lấy móng tay bén, nung đỏ, cháy rực, rực lửa mà cào vào tỷ căn, còn hơn là nắm lấy tướng chung và tướng riêng nơi các mùi được nhận biết bằng mũi.
Này các tỳ-kheo, nếu thức đứng lại mắc vào vị ngọt của tướng chung, hay mắc vào vị ngọt của tướng riêng, và nếu ngay lúc ấy vị ấy mệnh chung.
Này các tỳ-kheo, điều ấy có thể xảy ra: vị ấy đi tới một trong hai cõi —
địa ngục hay loài súc sinh.
Này các tỳ-kheo, thấy sự nguy hiểm ấy, Ta nói như vậy.
Này các tỳ-kheo, thà rằng lấy dao cạo bén, nung đỏ, cháy rực, rực lửa mà cắt vào thiệt căn, còn hơn là nắm lấy tướng chung và tướng riêng nơi các vị được nhận biết bằng lưỡi.
Này các tỳ-kheo, nếu thức đứng lại mắc vào vị ngọt của tướng chung, hay mắc vào vị ngọt của tướng riêng, và nếu ngay lúc ấy vị ấy mệnh chung.
Này các tỳ-kheo, điều ấy có thể xảy ra: vị ấy đi tới một trong hai cõi —
địa ngục hay loài súc sinh.
Này các tỳ-kheo, thấy sự nguy hiểm ấy, Ta nói như vậy.
Này các tỳ-kheo, thà rằng lấy cây giáo bén, nung đỏ, cháy rực, rực lửa mà đâm vào thân căn, còn hơn là nắm lấy tướng chung và tướng riêng nơi các vật chạm được nhận biết bằng thân.
Này các tỳ-kheo, nếu thức đứng lại mắc vào vị ngọt của tướng chung, hay mắc vào vị ngọt của tướng riêng, và nếu ngay lúc ấy vị ấy mệnh chung.
Này các tỳ-kheo, điều ấy có thể xảy ra: vị ấy đi tới một trong hai cõi —
địa ngục hay loài súc sinh.
Này các tỳ-kheo, thấy sự nguy hiểm ấy, Ta nói như vậy.
Này các tỳ-kheo, thà rằng ngủ.
Này các tỳ-kheo, Ta nói rằng ngủ là vô ích cho đời sống, không có quả cho đời sống, mê mờ cho đời sống — nhưng không phải suy nghĩ những suy nghĩ như vậy, mà do bị chinh phục bởi những suy nghĩ như vậy mà chia rẽ tăng đoàn.
Này các tỳ-kheo, thấy sự nguy hiểm ấy — vô ích cho đời sống — Ta nói như vậy.
Ở đây, này các tỳ-kheo, vị thánh đệ tử đã nghe nhiều suy xét như sau:
Hãy để yên chuyện lấy cây sắt nung đỏ, cháy rực, rực lửa mà chạm vào nhãn căn.
Vậy ta hãy tác ý điều này:
con mắt là vô thường, các sắc là vô thường, nhãn thức là vô thường, nhãn xúc là vô thường, và cảm thọ nào sinh khởi do duyên nhãn xúc — lạc, khổ hay không khổ không lạc — cái ấy cũng vô thường.
Hãy để yên chuyện lấy cây đinh sắt bén, nung đỏ, cháy rực, rực lửa mà chạm vào nhĩ căn.
Vậy ta hãy tác ý điều này:
cái tai là vô thường, các tiếng là vô thường, nhĩ thức là vô thường, nhĩ xúc là vô thường, và cảm thọ nào sinh khởi do duyên nhĩ xúc — lạc, khổ hay không khổ không lạc — cái ấy cũng vô thường.
Hãy để yên chuyện lấy móng tay bén, nung đỏ, cháy rực, rực lửa mà cào vào tỷ căn.
Vậy ta hãy tác ý điều này:
cái mũi là vô thường, các mùi là vô thường, tỷ thức là vô thường, tỷ xúc là vô thường, và cảm thọ nào sinh khởi do duyên tỷ xúc — lạc, khổ hay không khổ không lạc — cái ấy cũng vô thường.
Hãy để yên chuyện lấy dao cạo bén, nung đỏ, cháy rực, rực lửa mà cắt vào thiệt căn.
Vậy ta hãy tác ý điều này:
cái lưỡi là vô thường, các vị là vô thường, thiệt thức là vô thường, thiệt xúc là vô thường, và cảm thọ nào sinh khởi do duyên thiệt xúc — lạc, khổ hay không khổ không lạc — cái ấy cũng vô thường.
Hãy để yên chuyện lấy cây giáo bén, nung đỏ, cháy rực, rực lửa mà đâm vào thân căn.
Vậy ta hãy tác ý điều này:
cái thân là vô thường, các vật chạm là vô thường, thân thức là vô thường, thân xúc là vô thường, và cảm thọ nào sinh khởi do duyên thân xúc — lạc, khổ hay không khổ không lạc — cái ấy cũng vô thường.
Hãy để yên chuyện ngủ.
Vậy ta hãy tác ý điều này:
ý là vô thường, các pháp là vô thường, ý thức là vô thường, ý xúc là vô thường, và cảm thọ nào sinh khởi do duyên ý xúc — lạc, khổ hay không khổ không lạc — cái ấy cũng vô thường.
Thấy vậy, này các tỳ-kheo, vị thánh đệ tử đã nghe nhiều nhàm chán với con mắt, nhàm chán với các sắc, nhàm chán với nhãn thức, nhàm chán với nhãn xúc;
nhàm chán với cảm thọ nào sinh khởi do duyên ý xúc — lạc, khổ hay không khổ không lạc — vị ấy cũng nhàm chán với cái ấy.
Nhàm chán nên ly tham; do ly tham nên được giải thoát; khi được giải thoát, trí giải thoát sinh khởi.
Sinh đã tận, đời sống phạm hạnh đã sống xong, việc cần làm đã làm xong, không còn trở lại đời này nữa — vị ấy biết như vậy.
Này các tỳ-kheo, đây là bài pháp về sự bốc cháy."
Bài thứ tám.
Bản dịch tiếng Việt hiện đại, dịch từ nguyên bản Pali, đối chiếu bản Bhikkhu Sujato trên SuttaCentral. Mọi chỗ phải chọn giữa hai cách hiểu đều được ghi trong chú thích.