Tương Ưng Bộ · SN 56.13
Kinh Các Uẩn
Khandhasutta — bài kinh định nghĩa bốn sự thật bằng năm uẩn
Giới thiệu bài kinh
Bối cảnh và những chỗ dễ hiểu sai. Nên đọc nếu đây là lần đầu.
Kinh Các Uẩn (Khandhasutta) là bài thứ ba của Tương Ưng Tứ Đế, và là bản giáo lý gọn nhất của bốn sự thật: mỗi sự thật có một định nghĩa, không hơn.
Định nghĩa ở đây khác bài pháp đầu tiên. Ở SN 56.11, khổ được kể ra thành một danh sách dài — sinh, già, bệnh, chết, gần người mình ghét, xa người mình thương, cầu không được. Ở bài này, cả danh sách ấy rút lại thành một câu: năm nhóm thủ uẩn. Tức là: sắc, thọ, tưởng, hành, thức — năm thứ mà ta bám vào và gọi là "tôi".
Đó là một lối tắt đáng để ý. Không phải kinh thay đổi định nghĩa, mà là chỉ ra chỗ phát sinh: mọi nỗi khổ trong danh sách kia đều đứng trên năm nhóm này. Bỏ năm nhóm ấy ra thì không còn ai để mà khổ.
Ba sự thật còn lại giữ đúng công thức quen: tham ái là nguồn gốc, sự chấm dứt hoàn toàn của tham ái là sự chấm dứt khổ, con đường tám chi phần là đường đi.
Tương Ưng Bộ (Saṃyutta Nikāya) — bộ kinh thứ ba trong Kinh tạng Pali. Đây là Tương Ưng Tứ Đế (Saccasaṃyutta), tương ưng thứ 56.
Phẩm Chuyển Pháp Luân (Dhammacakkappavattanavagga) — phẩm thứ hai của Tương Ưng Tứ Đế.
Kinh Các Uẩn (Khandhasutta) — bài thứ ba.
"Này các tỳ-kheo, có bốn sự thật cao quý này.
Bốn sự thật ấy là gì?
Sự thật cao quý về khổ, sự thật cao quý về nguồn gốc của khổ, sự thật cao quý về sự chấm dứt của khổ, sự thật cao quý về con đường thực hành dẫn đến sự chấm dứt của khổ.
Này các tỳ-kheo, sự thật cao quý về khổ là gì?
Nên nói rằng: "Năm nhóm thủ uẩn", tức là—
nhóm thủ uẩn về sắc, nhóm thủ uẩn về thọ, nhóm thủ uẩn về tưởng, nhóm thủ uẩn về hành, nhóm thủ uẩn về thức.
Này các tỳ-kheo, đây gọi là sự thật cao quý về khổ.
Này các tỳ-kheo, sự thật cao quý về nguồn gốc của khổ là gì?
Chính là lòng tham ái ấy, cái đưa đến tái sinh, đi cùng với hỷ và tham, thích thú chỗ này chỗ kia, tức là—
dục ái, hữu ái, vô hữu ái.
Này các tỳ-kheo, đây gọi là sự thật cao quý về nguồn gốc của khổ.
Này các tỳ-kheo, sự thật cao quý về sự chấm dứt của khổ là gì?
Sự chấm dứt hoàn toàn, không còn dư tàn, của chính lòng tham ái ấy; sự buông bỏ, sự từ bỏ, sự giải thoát khỏi nó, sự không còn bám víu vào nó—
Này các tỳ-kheo, đây gọi là sự thật cao quý về sự chấm dứt của khổ.
Này các tỳ-kheo, sự thật cao quý về con đường thực hành dẫn đến sự chấm dứt của khổ là gì?
Đó là con đường tám chi phần cao quý, tức là—
chánh kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm, chánh định.
Này các tỳ-kheo, đây gọi là sự thật cao quý về con đường thực hành dẫn đến sự chấm dứt của khổ.
Này các tỳ-kheo, đó là bốn sự thật cao quý.
Vậy nên, này các tỳ-kheo, hãy nỗ lực để biết như thật: 'Đây là khổ'; hãy nỗ lực để biết như thật: 'Đây là nguồn gốc của khổ'; hãy nỗ lực để biết như thật: 'Đây là sự chấm dứt của khổ'; hãy nỗ lực để biết như thật: 'Đây là con đường thực hành dẫn đến sự chấm dứt của khổ'."
Kinh Các Uẩn, bài thứ ba, đến đây là hết.
Bản dịch tiếng Việt hiện đại, dịch từ nguyên bản Pali, đối chiếu bản Bhikkhu Sujato trên SuttaCentral. Mọi chỗ phải chọn giữa hai cách hiểu đều được ghi trong chú thích.