Tương Ưng Bộ · SN 36.5
Kinh Cần Được Thấy
Daṭṭhabbasutta — bài thứ năm
Giới thiệu bài kinh
Bối cảnh và những chỗ dễ hiểu sai. Nên đọc nếu đây là lần đầu.
Bài thứ năm là bài ngắn nhất nhưng có lẽ là bài được nhớ nhất — vì nó đưa ra ba cách nhìn mà ai cũng có thể áp dụng ngay.
Thọ lạc cần được thấy là khổ; thọ khổ cần được thấy là mũi tên; thọ không khổ không lạc cần được thấy là vô thường.
Ba cái nhìn, và ba cái đều ngược với phản xạ.
Cái thứ nhất là cái khó nhất: thấy lạc là khổ. Không phải lạc dẫn tới khổ — điều ấy ai cũng biết. Mà chính lạc, ngay lúc đang là lạc, là khổ.
Lý do nằm ở chữ dukkhato — theo nghĩa khổ. Trong kinh điển, lạc được gọi là khổ vì nó không đứng yên. Nó đang đi tới chỗ chấm dứt ngay từ giây đầu tiên.
Cái thứ hai dễ hơn: thọ khổ là mũi tên. Không phải một mũi tên đang bay tới — mà một mũi tên đã cắm vào. Và bài này không bảo rút nó ra. Bài này bảo thấy nó là mũi tên.
Cái thứ ba là cái tinh tế nhất: thọ không khổ không lạc là vô thường. Không phải khổ, không phải lạc — chỉ là vô thường. Và chính vì nó không gây ấn tượng gì, nên tính vô thường của nó là thứ duy nhất đáng để thấy.
Rồi kết quả:
Tỳ-kheo thấy đúng, đã cắt đứt khát ái, đã mở tung sự trói buộc, đã làm cho khổ chấm dứt hoàn toàn nhờ sự thắng tri ngã mạn một cách đúng đắn.
Và một chi tiết ở cuối bài kệ mà tôi thích:
Khi thân tan rã, vị ấy an trú trong pháp, / bậc biết các thọ không còn được tính đếm.
Không còn được tính đếm — saṅkhyaṁ nopeti. Đây là một trong những cách nói không thể trả lời câu hỏi "bậc ấy đi đâu sau khi chết". Vị ấy không còn thuộc loại nào để đếm.
Tương Ưng Bộ (Saṃyutta Nikāya) — bộ kinh thứ ba trong Kinh tạng Pali. Đây là Tương Ưng Thọ (Vedanāsaṃyutta), tương ưng thứ 36.
Phẩm Có Kệ (Sagāthāvagga) — phẩm thứ nhất của Tương Ưng Thọ.
Kinh Cần Được Thấy (Daṭṭhabbasutta) — bài thứ năm.
"Này các tỳ-kheo, có ba thọ này.
Ba thọ ấy là gì?
Thọ lạc, thọ khổ, thọ không khổ không lạc.
Này các tỳ-kheo, thọ lạc cần được thấy là khổ; thọ khổ cần được thấy là mũi tên; thọ không khổ không lạc cần được thấy là vô thường.
Này các tỳ-kheo, khi nào tỳ-kheo đã thấy thọ lạc là khổ, đã thấy thọ khổ là mũi tên, đã thấy thọ không khổ không lạc là vô thường —
thì này các tỳ-kheo, vị ấy được gọi là tỳ-kheo thấy đúng, đã cắt đứt khát ái, đã mở tung sự trói buộc, đã làm cho khổ chấm dứt hoàn toàn nhờ sự thắng tri ngã mạn một cách đúng đắn.
Ai thấy lạc là khổ,
thấy khổ là mũi tên;
thọ không khổ không lạc, là cái tịch tịnh,
thấy nó là vô thường.
Vị ấy thật là tỳ-kheo thấy đúng,
liễu tri các thọ;
vị ấy đã liễu tri các thọ,
ngay trong đời này không còn lậu hoặc;
khi thân tan rã, vị ấy an trú trong pháp,
bậc biết các thọ không còn được tính đếm."
Bài thứ năm.
Bản dịch tiếng Việt hiện đại, dịch từ nguyên bản Pali, đối chiếu bản Bhikkhu Sujato trên SuttaCentral. Mọi chỗ phải chọn giữa hai cách hiểu đều được ghi trong chú thích.