Tương Ưng Bộ · SN 38.1
Kinh Câu Hỏi Về Niết-Bàn
Nibbānapañhāsutta — bài thứ một
Giới thiệu bài kinh
Bối cảnh và những chỗ dễ hiểu sai. Nên đọc nếu đây là lần đầu.
Tương Ưng Jambukhādaka — 16 bài — là một trong những tương ưng ngắn nhất và gọn nhất của Tương Ưng Bộ. Và nó có một đặc điểm mà người đọc nên biết ngay: nó gần như hoàn toàn là hỏi và đáp.
Người hỏi là du sĩ Jambukhādaka. Người đáp là Tôn giả Sāriputta — vị đệ tử trí tuệ bậc nhất. Bối cảnh là làng Nālaka, xứ Magadha.
Và câu hỏi đầu tiên là câu hỏi lớn nhất:
"Niết-bàn, Niết-bàn", này hiền giả Sāriputta, người ta nói như vậy. Niết-bàn ấy là gì?
Câu trả lời chỉ có một dòng:
Này hiền giả, chính sự đoạn tận tham, sự đoạn tận sân, sự đoạn tận si — ấy được gọi là Niết-bàn.
Đó là toàn bộ định nghĩa. Không có mô tả, không có cảnh giới, không có ánh sáng. Chỉ ba sự chấm dứt.
Và rồi Jambukhādaka hỏi tiếp — và câu hỏi thứ hai là câu hỏi mà mọi người hỏi sau một định nghĩa:
Nhưng này hiền giả, có con đường, có sự thực hành để chứng ngộ Niết-bàn ấy không?
Có. Và con đường ấy là con đường tám nhánh.
Đó là khuôn của cả 16 bài. Và khuôn ấy lặp lại đúng mười lăm lần: một câu hỏi về một pháp → một định nghĩa ngắn → câu hỏi về con đường → con đường tám nhánh.
Và cái kết của mỗi bài cũng giống nhau:
"Và như vậy, này Tôn giả Sāriputta, là đủ để không phóng dật."
appamāda — không phóng dật, sự không buông lung. Đó là câu duy nhất Jambukhādaka tự nói ra, và nó là câu cuối của mỗi bài.
Một du sĩ ngoài giáo, sau khi nghe một câu trả lời ngắn, nói rằng thế là đủ. Và bài kinh ghi lại đúng câu ấy, mười lăm lần.
Đó là một trong những chi tiết đẹp nhất của tương ưng này: cái được ghi không phải là một sự hoan hỷ, mà là một sự thừa nhận rằng đã đủ để bắt đầu.
Tương Ưng Bộ (Saṃyutta Nikāya) — bộ kinh thứ ba trong Kinh tạng Pali. Đây là Tương Ưng Jambukhādaka (Jambukhādakasaṃyutta), tương ưng thứ 38.
Phẩm Jambukhādaka (Jambukhādakavagga) — phẩm thứ nhất của Tương Ưng Jambukhādaka.
Kinh Câu Hỏi Về Niết-Bàn (Nibbānapañhāsutta) — bài thứ một.
"Một thời, Tôn giả Sāriputta trú ở xứ Magadha, tại làng Nālaka.
Rồi du sĩ Jambukhādaka đi đến chỗ Tôn giả Sāriputta; đến rồi, chào hỏi thân thiện với Tôn giả Sāriputta.
Sau khi trao đổi những lời chào hỏi thân thiện, đáng nhớ, du sĩ Jambukhādaka ngồi xuống một bên. Ngồi một bên, du sĩ Jambukhādaka nói với Tôn giả Sāriputta rằng:
Niết-bàn, Niết-bàn, này hiền giả Sāriputta, người ta nói như vậy.
Niết-bàn ấy là gì, này hiền giả?
Này hiền giả, chính sự đoạn tận tham, sự đoạn tận sân, sự đoạn tận si —
ấy được gọi là Niết-bàn.
Nhưng này hiền giả, có con đường, có sự thực hành để chứng ngộ Niết-bàn ấy không?
Này hiền giả, có con đường, có sự thực hành để chứng ngộ Niết-bàn ấy.
Nhưng này hiền giả, con đường ấy là gì, sự thực hành ấy là gì để chứng ngộ Niết-bàn ấy?
Này hiền giả, chính con đường tám nhánh cao quý này để chứng ngộ Niết-bàn ấy, ấy là:
chánh kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm, chánh định.
Này hiền giả, ấy là con đường, ấy là sự thực hành để chứng ngộ Niết-bàn ấy.
Thật là tốt lành, này hiền giả, con đường ấy; thật là tốt lành, sự thực hành ấy để chứng ngộ Niết-bàn ấy.
Và như vậy, này Tôn giả Sāriputta, là đủ để không phóng dật."
Bài thứ nhất.
Bản dịch tiếng Việt hiện đại, dịch từ nguyên bản Pali, đối chiếu bản Bhikkhu Sujato trên SuttaCentral. Mọi chỗ phải chọn giữa hai cách hiểu đều được ghi trong chú thích.