Tương Ưng Bộ · SN 15.9
Kinh Cây Gậy
Daṇḍasutta — bài thứ chín
Giới thiệu bài kinh
Bối cảnh và những chỗ dễ hiểu sai. Nên đọc nếu đây là lần đầu.
Bài này là bài ngắn nhất và cũng là bài cô đọng nhất của tương ưng.
Ví như, này các tỳ-kheo, một cây gậy được ném lên trời: khi thì nó rơi xuống bằng gốc, khi thì rơi xuống bằng giữa, khi thì rơi xuống bằng đầu.
Không có con số, không có phép chia, không có ai hỏi. Chỉ có một cây gậy và ba cách rơi.
Ý của hình ảnh rất rõ: hướng đi của một chúng sinh không do một bàn tay sắp đặt. Nó rơi theo cách nó rơi — khi thì sang đời này, khi thì về đời kia.
Đây là chỗ bộ kinh trả lời gián tiếp một câu hỏi mà về sau được tranh luận nhiều: nếu không có khởi đầu, thì cái gì quyết định hướng đi? Câu trả lời ở đây chỉ là: không có gì đứng sau cây gậy cả.
Tương Ưng Bộ (Saṃyutta Nikāya) — bộ kinh thứ ba trong Kinh tạng Pali. Đây là Tương Ưng Không Có Khởi Đầu (Anamataggasaṃyutta), tương ưng thứ 15.
Phẩm Một (Paṭhamavagga) — phẩm thứ nhất của Tương Ưng Không Có Khởi Đầu.
Kinh Cây Gậy (Daṇḍasutta) — bài thứ chín.
"Tại Sāvatthī.
Vòng luân hồi này, này các tỳ-kheo, là không có khởi đầu có thể tìm ra.
Không tìm ra được điểm khởi đầu của những chúng sinh bị vô minh che lấp, bị ái trói buộc, chạy vòng và luân hồi.
Ví như, này các tỳ-kheo, một cây gậy được ném lên trời: khi thì nó rơi xuống bằng gốc, khi thì rơi xuống bằng giữa, khi thì rơi xuống bằng đầu.
Cũng vậy, này các tỳ-kheo, những chúng sinh bị vô minh che lấp, bị ái trói buộc, chạy vòng và luân hồi: khi thì từ đời này đi sang đời khác, khi thì từ đời khác trở về đời này.
Vì sao thế?
Vòng luân hồi này, này các tỳ-kheo, là không có khởi đầu có thể tìm ra. Không tìm ra được điểm khởi đầu của những chúng sinh bị vô minh che lấp, bị ái trói buộc, chạy vòng và luân hồi.
Và chừng ấy, này các tỳ-kheo, đã đủ để nhàm chán tất cả các hành, đủ để ly tham, đủ để giải thoát."
Bài thứ chín.
Bản dịch tiếng Việt hiện đại, dịch từ nguyên bản Pali, đối chiếu bản Bhikkhu Sujato trên SuttaCentral. Mọi chỗ phải chọn giữa hai cách hiểu đều được ghi trong chú thích.