Tương Ưng Bộ · SN 56.33
Kinh Cây Gậy
Daṇḍasutta — bài kinh ví cây gậy tung lên trời
Giới thiệu bài kinh
Bối cảnh và những chỗ dễ hiểu sai. Nên đọc nếu đây là lần đầu.
Kinh Cây Gậy (Daṇḍasutta) có một hình ảnh giản dị đến mức khó quên: một cây gậy tung lên trời, khi rơi xuống thì khi chạm đất bằng gốc, khi bằng ngọn.
Đó là hình ảnh của vòng sinh tử không có hướng. Chúng sinh bị vô minh che khuất, bị tham ái trói buộc, chạy quanh, lang thang — lúc thì từ đời này sang đời khác, lúc thì từ đời khác trở lại đời này. Không có lý do nào khác ngoài việc không thấy bốn sự thật.
Cái hay của kinh là ở chỗ nó không hứa hẹn gì về chiều hướng tốt lên. Cây gậy không bay mãi về một phía; nó đổi đầu liên tục. Sinh tử cũng vậy — không phải một đường thẳng đi lên, mà là một chuyển động không kiểm soát.
Và câu hỏi "vì sao" được trả lời gọn trong bốn chữ: adiṭṭhattā — vì không thấy.
Tương Ưng Bộ (Saṃyutta Nikāya) — bộ kinh thứ ba trong Kinh tạng Pali. Đây là Tương Ưng Tứ Đế (Saccasaṃyutta), tương ưng thứ 56.
Phẩm Rừng Sīsapā (Sīsapāvanavagga) — phẩm thứ tư của Tương Ưng Tứ Đế.
Kinh Cây Gậy (Daṇḍasutta) — bài thứ ba.
"Này các tỳ-kheo, ví như một cây gậy được tung lên trời, khi thì rơi xuống bằng gốc, khi thì rơi xuống bằng ngọn;
cũng vậy, này các tỳ-kheo, chúng sinh bị vô minh che khuất, bị tham ái trói buộc, đang chạy quanh, lang thang, khi thì từ đời này đi sang đời khác, khi thì từ đời khác trở về đời này.
Vì sao vậy?
Vì không thấy bốn sự thật cao quý, này các tỳ-kheo.
Bốn sự thật ấy là gì?
Sự thật cao quý về khổ, sự thật cao quý về nguồn gốc của khổ, sự thật cao quý về sự chấm dứt của khổ, sự thật cao quý về con đường thực hành dẫn đến sự chấm dứt của khổ.
Vậy nên, này các tỳ-kheo, hãy nỗ lực để biết như thật: 'Đây là khổ'; hãy nỗ lực để biết như thật: 'Đây là nguồn gốc của khổ'; hãy nỗ lực để biết như thật: 'Đây là sự chấm dứt của khổ'; hãy nỗ lực để biết như thật: 'Đây là con đường thực hành dẫn đến sự chấm dứt của khổ'."
Kinh Cây Gậy, bài thứ ba, đến đây là hết.
Bản dịch tiếng Việt hiện đại, dịch từ nguyên bản Pali, đối chiếu bản Bhikkhu Sujato trên SuttaCentral. Mọi chỗ phải chọn giữa hai cách hiểu đều được ghi trong chú thích.