Tương Ưng Bộ · SN 15.1
Kinh Cỏ Và Cây
Tiṇakaṭṭhasutta — bài thứ một
Giới thiệu bài kinh
Bối cảnh và những chỗ dễ hiểu sai. Nên đọc nếu đây là lần đầu.
Tương Ưng Không Có Khởi Đầu mở bằng một hình ảnh mà người đọc khó quên: một người đem toàn bộ cỏ, cây, cành, lá của cõi Diêm-phù-đề chặt thành từng khúc bốn ngón tay, rồi đặt mỗi khúc xuống và nói: đây là mẹ tôi, mẹ của mẹ tôi là người này.
Vòng luân hồi này, này các tỳ-kheo, là không có khởi đầu có thể tìm ra.
Cái khéo của bài kinh nằm ở chỗ nó không nói vòng luân hồi dài bao nhiêu. Nó để người nghe tự làm phép chia: bao nhiêu khúc cây thì hết cỏ cây của cả một châu, và bao nhiêu thế hệ mẹ thì hết số khúc ấy.
Câu trả lời là: cỏ cây hết trước, chuỗi mẹ thì chưa hết. Đó là toàn bộ lập luận.
Bài kinh khép lại bằng ba chữ mà về sau trở thành một công thức quen thuộc: nhàm chán, ly tham, giải thoát. Nhưng ở đây chúng không đứng một mình — chúng đi sau một câu nói về những gì đã được cảm thọ: khổ, dữ dội, tai họa, và những mộ phần đã lớn lên.
Tương Ưng Bộ (Saṃyutta Nikāya) — bộ kinh thứ ba trong Kinh tạng Pali. Đây là Tương Ưng Không Có Khởi Đầu (Anamataggasaṃyutta), tương ưng thứ 15.
Phẩm Một (Paṭhamavagga) — phẩm thứ nhất của Tương Ưng Không Có Khởi Đầu.
Kinh Cỏ Và Cây (Tiṇakaṭṭhasutta) — bài thứ một.
"Tôi nghe như vầy:
Một thời, Đức Thế Tôn trú tại Sāvatthī, trong rừng Jetavana, tại tịnh xá của ông Anāthapiṇḍika.
Tại đó, Đức Thế Tôn gọi các tỳ-kheo:
Này các tỳ-kheo.
Bạch Đức Thế Tôn — các tỳ-kheo ấy thưa với Đức Thế Tôn.
Đức Thế Tôn nói:
Vòng luân hồi này, này các tỳ-kheo, là không có khởi đầu có thể tìm ra.
Không tìm ra được điểm khởi đầu của những chúng sinh bị vô minh che lấp, bị ái trói buộc, chạy vòng và luân hồi.
Ví như, này các tỳ-kheo, có người đem cỏ, cây, cành, lá của toàn cõi Diêm-phù-đề này chặt xuống, gom lại một chỗ, rồi làm thành từng khúc bốn ngón tay, từng khúc bốn ngón tay, và đặt ra:
Đây là mẹ tôi; mẹ của mẹ tôi là người này — thì mẹ của mẹ của người ấy, này các tỳ-kheo, vẫn chưa hết, mà cỏ, cây, cành, lá của toàn cõi Diêm-phù-đề này đã đi đến chỗ cạn kiệt, hết sạch.
Vì sao thế?
Vòng luân hồi này, này các tỳ-kheo, là không có khởi đầu có thể tìm ra.
Không tìm ra được điểm khởi đầu của những chúng sinh bị vô minh che lấp, bị ái trói buộc, chạy vòng và luân hồi.
Như vậy, này các tỳ-kheo, trong một thời gian dài, các ông đã cảm thọ khổ, đã cảm thọ dữ dội, đã cảm thọ tai họa; các mộ phần đã lớn lên.
Và chừng ấy, này các tỳ-kheo, đã đủ để nhàm chán tất cả các hành, đủ để ly tham, đủ để giải thoát."
Bài thứ nhất.
Bản dịch tiếng Việt hiện đại, dịch từ nguyên bản Pali, đối chiếu bản Bhikkhu Sujato trên SuttaCentral. Mọi chỗ phải chọn giữa hai cách hiểu đều được ghi trong chú thích.