Tương Ưng Bộ · SN 27.001
Kinh Con Mắt
Cakkhusutta — bài thứ một
Giới thiệu bài kinh
Bối cảnh và những chỗ dễ hiểu sai. Nên đọc nếu đây là lần đầu.
Bộ kinh này có mười bài, và mười bài ấy nói cùng một chuyện bằng mười danh sách khác nhau. Chuyện ấy rất gọn: ở đâu có tham muốn và thích thú, ở đó có phiền não của tâm.
Sự tham muốn và thích thú nơi con mắt — đó là phiền não của tâm.
Bài đầu tiên đi qua sáu chỗ: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý. Mỗi chỗ là một câu, và câu nào cũng kết thúc bằng đúng một cụm từ. Đọc lên nghe như một danh sách, nhưng đó là chủ ý — kinh muốn người nghe tự đếm xem mình còn chỗ nào chưa sạch.
Rồi đến phần thứ hai. Khi vị tỳ-kheo đã đoạn trừ phiền não của tâm nơi sáu chỗ ấy, thì tâm vị ấy hướng về sự xuất ly. Tâm đã được tu tập bằng sự xuất ly thì có thể dùng được, có thể chứng đạt những pháp có thể được thắng tri.
Câu cuối ấy có một chữ đáng chú ý: có thể dùng được. Tâm không phải một cái gì để chiêm ngưỡng, mà là một dụng cụ. Khi nó còn phiền não thì nó còn kẹt, chưa dùng được. Khi nó đã sạch thì nó dùng được — và dùng để làm gì thì bài này nói rất rõ: để chứng đạt những pháp có thể được thắng tri.
Bộ kinh này không đưa ra phương pháp. Nó chỉ nêu tên chỗ, và nêu kết quả. Phần ở giữa — làm thế nào để đoạn trừ — là việc của người đọc, và của cả bốn mươi hai bài Tương Ưng khác.
Tương Ưng Bộ (Saṃyutta Nikāya) — bộ kinh thứ ba trong Kinh tạng Pali. Đây là Tương Ưng Phiền Não (Kilesasaṃyutta), tương ưng thứ 27.
Phẩm Phiền Não (Kilesavagga) — phẩm thứ nhất của Tương Ưng Phiền Não.
Kinh Con Mắt (Cakkhusutta) — bài thứ một.
"Tại Sāvatthī.
sự tham muốn và thích thú nơi con mắt — đó là phiền não của tâm.
Này các tỳ-kheo, sự tham muốn và thích thú nơi con tai — đó là phiền não của tâm.
Này các tỳ-kheo, sự tham muốn và thích thú nơi con mũi — đó là phiền não của tâm.
Này các tỳ-kheo, sự tham muốn và thích thú nơi con lưỡi — đó là phiền não của tâm.
Này các tỳ-kheo, sự tham muốn và thích thú nơi con thân — đó là phiền não của tâm.
Này các tỳ-kheo, sự tham muốn và thích thú nơi con ý — đó là phiền não của tâm.
Này các tỳ-kheo, khi một vị tỳ-kheo đã đoạn trừ phiền não của tâm nơi sáu chỗ ấy, thì tâm vị ấy hướng về sự xuất ly.
Tâm đã được tu tập bằng sự xuất ly thì có thể dùng được, có thể chứng đạt những pháp có thể được thắng tri."
Bài thứ nhất.
Bản dịch tiếng Việt hiện đại, dịch từ nguyên bản Pali, đối chiếu bản Bhikkhu Sujato trên SuttaCentral. Mọi chỗ phải chọn giữa hai cách hiểu đều được ghi trong chú thích.