Tương Ưng Bộ · SN 56.45
Kinh Đầu Sợi Tóc
Vālasutta — bài kinh ví tay bắn giỏi và cái thấy đúng
Giới thiệu bài kinh
Bối cảnh và những chỗ dễ hiểu sai. Nên đọc nếu đây là lần đầu.
Kinh Đầu Sợi Tóc (Vālasutta) bắt đầu bằng một cảnh rất đời: Tôn giả Ānanda đi khất thực ở Vesālī, ngang qua chỗ các thanh niên Licchavi đang tập bắn, và đứng lại xem.
Họ bắn từ xa, xuyên qua một lỗ khóa nhỏ, mũi tên nối mũi tên không trượt một phát. Ānanda khen: được tập luyện thật, khéo thật.
Đức Thế Tôn nghe xong, hỏi lại: cái đó khó hơn, hay là bắn trúng đầu một sợi tóc đã chẻ làm bảy?
Ānanda chọn cái sau. Và Đức Thế Tôn thêm một câu: còn những người xuyên thấu bốn sự thật thì xuyên thấu cái khó hơn thế nữa.
Bài kinh chỉ có thế, nhưng ẩn ý thì rõ. Người ta thường ca ngợi kỹ năng — sự chính xác, sự luyện tập, sự tập trung. Kinh không phủ nhận những thứ ấy; nó chỉ đặt chúng vào đúng thang: có một việc khó hơn bắn trúng đầu sợi tóc chẻ bảy, và nó không đòi tay khéo mà đòi cái nhìn đúng.
Tương Ưng Bộ (Saṃyutta Nikāya) — bộ kinh thứ ba trong Kinh tạng Pali. Đây là Tương Ưng Tứ Đế (Saccasaṃyutta), tương ưng thứ 56.
Phẩm Vực Thẳm (Papātavagga) — phẩm thứ năm của Tương Ưng Tứ Đế.
Kinh Đầu Sợi Tóc (Vālasutta) — bài thứ năm.
Một thời, Đức Thế Tôn trú tại Vesālī, trong rừng Đại Lâm, tại ngôi nhà có đỉnh.
Rồi Tôn giả Ānanda vào buổi sáng, đắp y, cầm bát và y, đi vào Vesālī để khất thực.
Tôn giả Ānanda thấy nhiều thanh niên Licchavi đang tập bắn trong một thính phòng, từ xa bắn tên xuyên qua một lỗ khóa nhỏ, mũi tên nối mũi tên không trượt.
Thấy vậy, Tôn giả nghĩ:
"Các thanh niên Licchavi này được tập luyện thật, được tập luyện khéo thật;
khi mà từ xa họ bắn tên xuyên qua một lỗ khóa nhỏ, mũi tên nối mũi tên không trượt."
Rồi Tôn giả Ānanda đi khất thực ở Vesālī, sau bữa ăn trở về, đi đến chỗ Đức Thế Tôn; đến nơi, đảnh lễ Ngài rồi ngồi xuống một bên. Ngồi một bên, Tôn giả Ānanda nói với Đức Thế Tôn:
"Bạch Thế Tôn, sáng nay con đắp y, cầm bát và y, đi vào Vesālī để khất thực.
Bạch Thế Tôn, con thấy nhiều thanh niên Licchavi đang tập bắn trong một thính phòng, từ xa bắn tên xuyên qua một lỗ khóa nhỏ, mũi tên nối mũi tên không trượt.
Thấy vậy, con nghĩ:
"Các thanh niên Licchavi này được tập luyện thật, được tập luyện khéo thật;
khi mà từ xa họ bắn tên xuyên qua một lỗ khóa nhỏ, mũi tên nối mũi tên không trượt.""
"Này Ānanda, ông nghĩ thế nào,
cái nào khó làm hơn, khó đạt được hơn —
từ xa bắn tên xuyên qua một lỗ khóa nhỏ, mũi tên nối mũi tên không trượt, hay bắn trúng đầu một sợi tóc đã chẻ làm bảy?"
"Bạch Thế Tôn, cái này khó làm hơn, khó đạt được hơn: bắn trúng đầu một sợi tóc đã chẻ làm bảy."
"Này Ānanda, còn khó xuyên thấu hơn thế là những người xuyên thấu như thật: "Đây là khổ"; xuyên thấu như thật: "Đây là nguồn gốc của khổ"; xuyên thấu như thật: "Đây là sự chấm dứt của khổ"; xuyên thấu như thật: "Đây là con đường thực hành dẫn đến sự chấm dứt của khổ".
Vậy nên, này Ānanda, hãy nỗ lực để biết như thật: "Đây là khổ"; hãy nỗ lực để biết như thật: "Đây là nguồn gốc của khổ"; hãy nỗ lực để biết như thật: "Đây là sự chấm dứt của khổ"; hãy nỗ lực để biết như thật: "Đây là con đường thực hành dẫn đến sự chấm dứt của khổ"."
Kinh Đầu Sợi Tóc, bài thứ năm, đến đây là hết.
Bản dịch tiếng Việt hiện đại, dịch từ nguyên bản Pali, đối chiếu bản Bhikkhu Sujato trên SuttaCentral. Mọi chỗ phải chọn giữa hai cách hiểu đều được ghi trong chú thích.