Tương Ưng Bộ · SN 38.16
Kinh Điều Khó Làm
Dukkarasutta — bài thứ mười sáu
Giới thiệu bài kinh
Bối cảnh và những chỗ dễ hiểu sai. Nên đọc nếu đây là lần đầu.
Bài thứ mười sáu là bài cuối — và nó phá khuôn hoàn toàn.
"Cái gì, này hiền giả Sāriputta, là khó làm trong pháp và luật này?"
Và câu trả lời không phải con đường tám nhánh. Nó là một chuỗi bốn bước, và mỗi bước hỏi "thế cái gì khó hơn":
Xuất gia là khó. Đã xuất gia rồi, hoan hỷ là khó. Đã hoan hỷ rồi, thực hành pháp và tùy pháp là khó. Bao lâu thì thành A-la-hán? — Không lâu đâu.
Bốn bước, và bước cuối là một câu trả lời rất lạ: "Không lâu đâu."
Naciraṁ — không lâu. Hai chữ. Và bài kinh kết thúc bằng hai chữ ấy.
Đó là một cách kết rất khéo, và nó có thể là câu trả lời quan trọng nhất của cả tương ưng. Sau mười lăm bài nói về những danh sách dài và những con đường tám nhánh, câu cuối là: không lâu.
Không phải một lời hứa hẹn nhanh chóng. Mà là một sự đối chiếu: ba cái khó nhất thì khó thật, nhưng cái cuối thì không lâu — vì khi đã làm được ba cái kia, cái còn lại tự đến.
Rồi kệ tóm tắt và câu kết:
Tương Ưng Jambukhādaka đến đây là trọn vẹn.
Mười sáu bài. Một người hỏi. Một người đáp. Mười lăm lần cùng một con đường.
Và điều đáng giữ lại sau khi đọc hết: tương ưng này là một minh họa về cách dạy. Không giảng giải, không mở rộng, không thuyết phục. Chỉ trả lời đúng câu hỏi, ngắn nhất có thể, rồi để người hỏi tự nói câu kết.
Và người hỏi nói đúng một câu, mười lăm lần: thế là đủ để không phóng dật.
Tương Ưng Bộ (Saṃyutta Nikāya) — bộ kinh thứ ba trong Kinh tạng Pali. Đây là Tương Ưng Jambukhādaka (Jambukhādakasaṃyutta), tương ưng thứ 38.
Phẩm Jambukhādaka (Jambukhādakavagga) — phẩm thứ nhất của Tương Ưng Jambukhādaka.
Kinh Điều Khó Làm (Dukkarasutta) — bài thứ mười sáu.
"Cái gì, này hiền giả Sāriputta, là khó làm trong pháp và luật này?
Này hiền giả, sự xuất gia là khó làm trong pháp và luật này.
Nhưng này hiền giả, đối với người đã xuất gia, cái gì là khó làm?
Này hiền giả, đối với người đã xuất gia, sự hoan hỷ là khó làm.
Nhưng này hiền giả, đối với người đã hoan hỷ, cái gì là khó làm?
Này hiền giả, đối với người đã hoan hỷ, sự thực hành pháp và tùy pháp là khó làm.
Nhưng này hiền giả, trong bao lâu thì một tỳ-kheo thực hành pháp và tùy pháp sẽ là bậc A-la-hán?
Không lâu đâu, này hiền giả."
Bài thứ mười sáu.
Tương Ưng Jambukhādaka đến đây là trọn vẹn.
Kệ tóm tắt:
Niết-bàn và A-la-hán quả,
người nói đúng pháp, vì mục đích gì;
sự an ổn, sự an ổn tối thượng,
thọ, lậu hoặc, vô minh;
khát ái, bộc lưu, chấp thủ,
hữu, khổ, và thân kiến.
Trong pháp và luật này là khó làm.
Bản dịch tiếng Việt hiện đại, dịch từ nguyên bản Pali, đối chiếu bản Bhikkhu Sujato trên SuttaCentral. Mọi chỗ phải chọn giữa hai cách hiểu đều được ghi trong chú thích.