Tương Ưng Bộ · SN 35.24
Kinh Đoạn Trừ
Pahānasutta — bài thứ hai mươi bốn
Giới thiệu bài kinh
Bối cảnh và những chỗ dễ hiểu sai. Nên đọc nếu đây là lần đầu.
Kinh Đoạn Trừ (Pahānasutta) là bài mà nhiều người đọc xong thấy bối rối, vì nó bảo đoạn trừ con mắt.
"Này các tỳ-kheo, mắt phải được đoạn trừ, các sắc phải được đoạn trừ, nhãn thức phải được đoạn trừ, nhãn xúc phải được đoạn trừ."
Đọc theo nghĩa đen thì bài này vô lý — không ai đoạn trừ được mắt mà còn sống. Nhưng chữ pahāna không có nghĩa "tiêu diệt". Nó là buông bỏ, từ bỏ chỗ bám — cùng chữ dùng khi nói "từ bỏ một thói quen".
Và có một chi tiết trong bài mà bản dịch nào cũng dễ bỏ qua: danh sách ở đây dài hơn danh sách ở bài trước. Nó không chỉ có mắt và sắc, mà có thêm nhãn thức, nhãn xúc, và cảm thọ sinh khởi từ nhãn xúc.
mắt → sắc → nhãn thức → nhãn xúc → cảm thọ.
Năm bước. Đây là một chuỗi, không phải một danh sách. Và chỗ đáng chú ý nhất là bước cuối: cảm thọ — dù lạc, dù khổ, dù không khổ không lạc — cũng nằm trong phần phải buông.
Đó là chỗ khó nhất. Buông con mắt thì không ai làm được; buông cảm giác dễ chịu vừa khởi lên thì còn khó hơn, vì nó chính là cái ta đang muốn giữ.
Tương Ưng Bộ (Saṃyutta Nikāya) — bộ kinh thứ ba trong Kinh tạng Pali. Đây là Tương Ưng Sáu Xứ (Saḷāyatanasaṃyutta), tương ưng thứ 35.
Phẩm Tất Cả (Sabbavagga) — phẩm thứ ba của Tương Ưng Sáu Xứ.
Kinh Đoạn Trừ (Pahānasutta) — bài thứ hai mươi bốn.
"Này các tỳ-kheo, Ta sẽ giảng cho các vị pháp để đoạn trừ tất cả.
Hãy nghe cho kỹ.
Và này các tỳ-kheo, pháp để đoạn trừ tất cả là gì?
Này các tỳ-kheo, mắt phải được đoạn trừ, các sắc phải được đoạn trừ, nhãn thức phải được đoạn trừ, nhãn xúc phải được đoạn trừ, và cảm thọ do duyên nhãn xúc sinh khởi — dù lạc, dù khổ, dù không khổ không lạc — cái ấy cũng phải được đoạn trừ.
Tai phải được đoạn trừ, các tiếng phải được đoạn trừ, nhĩ thức phải được đoạn trừ, nhĩ xúc phải được đoạn trừ, và cảm thọ do duyên nhĩ xúc sinh khởi — dù lạc, dù khổ, dù không khổ không lạc — cái ấy cũng phải được đoạn trừ. Mũi phải được đoạn trừ, các mùi phải được đoạn trừ, tỷ thức phải được đoạn trừ, tỷ xúc phải được đoạn trừ, và cảm thọ do duyên tỷ xúc sinh khởi — dù lạc, dù khổ, dù không khổ không lạc — cái ấy cũng phải được đoạn trừ.
Lưỡi phải được đoạn trừ, các vị phải được đoạn trừ, thiệt thức phải được đoạn trừ, thiệt xúc phải được đoạn trừ, và cảm thọ do duyên thiệt xúc sinh khởi — dù lạc, dù khổ, dù không khổ không lạc — cái ấy cũng phải được đoạn trừ.
Thân phải được đoạn trừ, các vật chạm phải được đoạn trừ, thân thức phải được đoạn trừ, thân xúc phải được đoạn trừ, và cảm thọ do duyên thân xúc sinh khởi — dù lạc, dù khổ, dù không khổ không lạc — cái ấy cũng phải được đoạn trừ.
Ý phải được đoạn trừ, các pháp phải được đoạn trừ, ý thức phải được đoạn trừ, ý xúc phải được đoạn trừ, và cảm thọ do duyên ý xúc sinh khởi — dù lạc, dù khổ, dù không khổ không lạc — cái ấy cũng phải được đoạn trừ.
Này các tỳ-kheo, đấy là pháp để đoạn trừ tất cả."
Bài thứ hai.
Bản dịch tiếng Việt hiện đại, dịch từ nguyên bản Pali, đối chiếu bản Bhikkhu Sujato trên SuttaCentral. Mọi chỗ phải chọn giữa hai cách hiểu đều được ghi trong chú thích.