Tương Ưng Bộ · SN 12.1
Kinh Duyên Khởi
Paṭiccasamuppādasutta — bài thứ nhất
Giới thiệu bài kinh
Bối cảnh và những chỗ dễ hiểu sai. Nên đọc nếu đây là lần đầu.
Kinh Duyên Khởi (Paṭiccasamuppādasutta) là bài mở đầu của Tương Ưng Nhân Duyên — và là bài ngắn nhất trong những bài nói về duyên khởi.
Này các tỳ-kheo, Ta sẽ giảng cho các ông về duyên khởi. Hãy nghe và khéo tác ý, Ta sẽ nói.
Rồi Đức Thế Tôn nói mười hai mắt xích, mỗi mắt chỉ một dòng:
Vô minh duyên hành; hành duyên thức; thức duyên danh sắc; danh sắc duyên sáu xứ; sáu xứ duyên xúc; xúc duyên thọ; thọ duyên ái; ái duyên thủ; thủ duyên hữu; hữu duyên sinh; sinh duyên già chết, sầu, bi, khổ, ưu, não.
Đó là chiều sinh khởi. Rồi Ngài nói chiều ngược, cũng mười hai dòng, và câu kết của nó là câu kết của toàn bộ đạo Phật:
Như vậy là sự chấm dứt của toàn bộ khối khổ này.
Chữ paccaya trong bản Pali nghĩa là điều kiện, không phải "nguyên nhân" theo nghĩa một vật sinh ra vật khác. Duyên khởi không nói "cái này tạo ra cái kia"; nó nói "cái này có mặt thì cái kia có mặt".
Và đó là tin tốt: nếu chỉ là điều kiện, thì khi rút điều kiện ra, cái kia tự hết. Không cần phá cái gì cả.
Tương Ưng Bộ (Saṃyutta Nikāya) — bộ kinh thứ ba trong Kinh tạng Pali. Đây là Tương Ưng Nhân Duyên (Nidānasaṃyutta), tương ưng thứ 12.
Phẩm Đức Phật (Buddhavagga) — phẩm thứ nhất của Tương Ưng Nhân Duyên.
Kinh Duyên Khởi (Paṭiccasamuppādasutta) — bài thứ nhất.
Tôi nghe như vầy:
Một thuở nọ, Đức Thế Tôn trú tại Sāvatthī, trong rừng Jeta, khu vườn của Anāthapiṇḍika.
Tại đó Đức Thế Tôn gọi các tỳ-kheo:
"Này các tỳ-kheo."
"Bạch Thế Tôn", các tỳ-kheo ấy đáp lời Ngài.
Đức Thế Tôn nói như vầy:
"Này các tỳ-kheo, Ta sẽ giảng cho các ông về duyên khởi.
Hãy nghe và khéo tác ý, Ta sẽ nói."
"Vâng, bạch Thế Tôn", các tỳ-kheo ấy đáp lời Ngài.
Đức Thế Tôn nói như vầy:
"Này các tỳ-kheo, thế nào là duyên khởi?
Vô minh duyên hành;
hành duyên thức;
thức duyên danh sắc;
danh sắc duyên sáu xứ;
sáu xứ duyên xúc;
xúc duyên thọ;
thọ duyên ái;
ái duyên thủ;
thủ duyên hữu;
hữu duyên sinh;
sinh duyên già chết, sầu, bi, khổ, ưu, não sinh khởi.
Như vậy là sự sinh khởi của toàn bộ khối khổ này.
Này các tỳ-kheo, đó được gọi là duyên khởi.
Nhưng do sự ly tham và chấm dứt vô minh không còn dư tàn, hành chấm dứt;
hành chấm dứt nên thức chấm dứt;
thức chấm dứt nên danh sắc chấm dứt;
danh sắc chấm dứt nên sáu xứ chấm dứt;
sáu xứ chấm dứt nên xúc chấm dứt;
xúc chấm dứt nên thọ chấm dứt;
thọ chấm dứt nên ái chấm dứt;
ái chấm dứt nên thủ chấm dứt;
thủ chấm dứt nên hữu chấm dứt;
hữu chấm dứt nên sinh chấm dứt;
sinh chấm dứt nên già chết, sầu, bi, khổ, ưu, não chấm dứt.
Như vậy là sự chấm dứt của toàn bộ khối khổ này."
Đó là những lời Đức Thế Tôn nói.
Các tỳ-kheo hoan hỷ, tán thán lời nói của Đức Thế Tôn.
Kinh Duyên Khởi, bài thứ nhất, đến đây là hết.
Bản dịch tiếng Việt hiện đại, dịch từ nguyên bản Pali, đối chiếu bản Bhikkhu Sujato trên SuttaCentral. Mọi chỗ phải chọn giữa hai cách hiểu đều được ghi trong chú thích.