Tương Ưng Bộ · SN 56.16
Kinh Ghi Nhớ (2)
Dutiyadhāraṇasutta — bài kinh thứ hai về việc ghi nhớ bốn sự thật
Giới thiệu bài kinh
Bối cảnh và những chỗ dễ hiểu sai. Nên đọc nếu đây là lần đầu.
Kinh Ghi Nhớ (2) (Dutiyadhāraṇasutta) là bài thứ sáu của Tương Ưng Tứ Đế, mở đầu bằng đúng câu hỏi của bài trước: "Này các tỳ-kheo, các ông có ghi nhớ bốn sự thật cao quý mà Ta đã dạy không?"
Nhưng vị tỳ-kheo đáp lại khác hẳn. Bài trước, ông chỉ đọc danh sách. Bài này, ông đọc danh sách rồi nói thêm một câu: bất cứ sa-môn hay bà-la-môn nào muốn gạt bỏ sự thật này để công bố một sự thật khác — điều ấy không thể xảy ra.
Câu ấy đáng dừng lại. Nó không phải lời nguyền hay lời đe. Nó là một nhận định về cấu trúc: nếu cái khổ đã được chỉ đúng chỗ, thì không còn chỗ nào khác để chỉ. Nói "khổ là thế này, nhưng tôi sẽ công bố một khổ khác" là nói một câu tự mâu thuẫn, giống như nói "đây là tất cả, nhưng còn chỗ này nữa".
Đức Thế Tôn khen và lặp lại chính lập luận ấy cho cả bốn sự thật. Vậy nên bài này không dạy thêm về bốn sự thật — nó dạy cách giữ chúng sao cho không ai gỡ ra được.
Tương Ưng Bộ (Saṃyutta Nikāya) — bộ kinh thứ ba trong Kinh tạng Pali. Đây là Tương Ưng Tứ Đế (Saccasaṃyutta), tương ưng thứ 56.
Phẩm Chuyển Pháp Luân (Dhammacakkappavattanavagga) — phẩm thứ hai của Tương Ưng Tứ Đế.
Kinh Ghi Nhớ (2) (Dutiyadhāraṇasutta) — bài thứ sáu.
"Này các tỳ-kheo, các ông có ghi nhớ bốn sự thật cao quý mà Ta đã dạy không?"
Khi nghe vậy, một vị tỳ-kheo bạch Đức Thế Tôn:
"Bạch Thế Tôn, con có ghi nhớ bốn sự thật cao quý mà Đức Thế Tôn đã dạy."
"Này tỳ-kheo, ông ghi nhớ bốn sự thật cao quý mà Ta đã dạy như thế nào?"
"Bạch Thế Tôn, con ghi nhớ rằng Đức Thế Tôn đã dạy khổ là sự thật cao quý thứ nhất.
Bạch Thế Tôn, bất cứ sa-môn hay bà-la-môn nào nói như vầy:
'Điều mà sa-môn Gotama dạy là khổ, sự thật cao quý thứ nhất — điều ấy không phải là khổ.
Tôi sẽ từ bỏ cái khổ ấy, sự thật cao quý thứ nhất, và công bố một khổ khác là sự thật cao quý thứ nhất' —
điều ấy không thể xảy ra.
Bạch Thế Tôn, con cũng ghi nhớ như vậy về nguồn gốc của khổ, sự thật cao quý thứ hai: bất cứ ai nói rằng điều ấy không phải là nguồn gốc của khổ, rồi từ bỏ nó để công bố một nguồn gốc khác — điều ấy không thể xảy ra. Và con ghi nhớ như vậy về sự chấm dứt của khổ, sự thật cao quý thứ ba: bất cứ ai nói rằng điều ấy không phải là sự chấm dứt của khổ, rồi từ bỏ nó để công bố một sự chấm dứt khác — điều ấy không thể xảy ra.
Bạch Thế Tôn, con ghi nhớ rằng Đức Thế Tôn đã dạy con đường thực hành dẫn đến sự chấm dứt của khổ là sự thật cao quý thứ tư.
Bạch Thế Tôn, bất cứ sa-môn hay bà-la-môn nào nói như vầy:
'Điều mà sa-môn Gotama dạy là con đường thực hành dẫn đến sự chấm dứt của khổ, sự thật cao quý thứ tư — điều ấy không phải là con đường ấy.
Tôi sẽ từ bỏ con đường ấy, sự thật cao quý thứ tư, và công bố một con đường khác là sự thật cao quý thứ tư' —
điều ấy không thể xảy ra.
Bạch Thế Tôn, con ghi nhớ bốn sự thật cao quý mà Đức Thế Tôn đã dạy như vậy."
"Lành thay, lành thay, này tỳ-kheo.
Này tỳ-kheo, ông ghi nhớ đúng bốn sự thật cao quý mà Ta đã dạy.
Này tỳ-kheo, khổ là sự thật cao quý thứ nhất mà Ta đã dạy — hãy ghi nhớ nó như vậy.
Này tỳ-kheo, bất cứ sa-môn hay bà-la-môn nào nói như vầy:
'Điều mà sa-môn Gotama dạy là khổ, sự thật cao quý thứ nhất — điều ấy không phải là khổ.
Tôi sẽ từ bỏ cái khổ ấy, sự thật cao quý thứ nhất, và công bố một khổ khác là sự thật cao quý thứ nhất' —
điều ấy không thể xảy ra.
Này tỳ-kheo, nguồn gốc của khổ là sự thật cao quý thứ hai mà Ta đã dạy — hãy ghi nhớ nó như vậy: bất cứ ai nói rằng điều ấy không phải là nguồn gốc của khổ, rồi từ bỏ nó để công bố một nguồn gốc khác — điều ấy không thể xảy ra.
Này tỳ-kheo, sự chấm dứt của khổ là sự thật cao quý thứ ba mà Ta đã dạy — hãy ghi nhớ nó như vậy: bất cứ ai nói rằng điều ấy không phải là sự chấm dứt của khổ, rồi từ bỏ nó để công bố một sự chấm dứt khác — điều ấy không thể xảy ra.
Này tỳ-kheo, con đường thực hành dẫn đến sự chấm dứt của khổ là sự thật cao quý thứ tư mà Ta đã dạy — hãy ghi nhớ nó như vậy.
Này tỳ-kheo, bất cứ sa-môn hay bà-la-môn nào nói như vầy:
'Điều mà sa-môn Gotama dạy là con đường thực hành dẫn đến sự chấm dứt của khổ, sự thật cao quý thứ tư — điều ấy không phải là con đường ấy.
Tôi sẽ từ bỏ con đường ấy, sự thật cao quý thứ tư, và công bố một con đường khác là sự thật cao quý thứ tư' —
điều ấy không thể xảy ra.
Này tỳ-kheo, hãy ghi nhớ bốn sự thật cao quý mà Ta đã dạy như vậy."
Vậy nên, này tỳ-kheo, hãy nỗ lực để biết như thật: "Đây là khổ"; hãy nỗ lực để biết như thật: "Đây là nguồn gốc của khổ"; hãy nỗ lực để biết như thật: "Đây là sự chấm dứt của khổ"; hãy nỗ lực để biết như thật: "Đây là con đường thực hành dẫn đến sự chấm dứt của khổ"."
Kinh Ghi Nhớ (2), bài thứ sáu, đến đây là hết.
Bản dịch tiếng Việt hiện đại, dịch từ nguyên bản Pali, đối chiếu bản Bhikkhu Sujato trên SuttaCentral. Mọi chỗ phải chọn giữa hai cách hiểu đều được ghi trong chú thích.