Tương Ưng Bộ · SN 47.46
Kinh Hộ Trì Giới Bổn
Pātimokkhasaṁvarasutta — bài thứ bốn mươi sáu
Giới thiệu bài kinh
Bối cảnh và những chỗ dễ hiểu sai. Nên đọc nếu đây là lần đầu.
Kinh Hộ Trì Giới Bổn (Pātimokkhasaṁvarasutta) là bài dài nhất và cũng là bài "có hậu" nhất của phẩm — kể chuyện một vị tỳ-kheo xin phép tu một mình, và kết quả là quả vị A-la-hán.
Vị ấy xin Đức Thế Tôn dạy vắn tắt: "Lành thay, bạch Thế Tôn, xin Thế Tôn dạy con vắn tắt pháp; nghe xong, con sẽ sống một mình nơi thanh vắng, không dễ duôi, nhiệt tâm, quyết tâm."
Đức Thế Tôn không đưa ra bốn chỗ quán niệm ngay. Ngài nói:
Hãy làm trong sạch phần đầu của các pháp thiện trước đã.
Và "phần đầu" ấy là: sống hộ trì theo giới bổn, đầy đủ oai nghi và chỗ đi lại, thấy sợ trong những lỗi nhỏ, thọ trì và học các điều học.
Rồi Ngài mới nói tiếp: "Khi nào con sống hộ trì theo giới bổn…, sống nương vào giới, đứng trên giới, hãy tu bốn chỗ quán niệm."
Và câu kết của Ngài là câu mà nhiều người biết: "Này tỳ-kheo, khi con sống nương vào giới, đứng trên giới, tu bốn chỗ quán niệm như vậy, thì dù ngày hay đêm đi qua, con chỉ có thể chờ đợi sự lớn lên trong các pháp thiện, chứ không phải sự suy giảm."
Đây là bài rõ nhất trong Tương Ưng Niệm Xứ về thứ tự: giới trước, quán niệm sau. Không phải giới như một điều kiện đạo đức bên ngoài — mà như cái nền để tâm đứng được. Bài 47.47 sẽ làm đúng như vậy với ba cửa thân, khẩu, ý.
Tương Ưng Bộ (Saṃyutta Nikāya) — bộ kinh thứ ba trong Kinh tạng Pali. Đây là Tương Ưng Niệm Xứ (Satipaṭṭhānasaṃyutta), tương ưng thứ 47.
Phẩm Bất Tử (Amatavagga) — phẩm thứ năm của Tương Ưng Niệm Xứ.
Kinh Hộ Trì Giới Bổn (Pātimokkhasaṁvarasutta) — bài thứ bốn mươi sáu.
Rồi một tỳ-kheo nọ đến chỗ Đức Thế Tôn; đến rồi, đảnh lễ Đức Thế Tôn và ngồi xuống một bên. Ngồi xuống một bên, vị tỳ-kheo ấy nói với Đức Thế Tôn:
"Lành thay, bạch Thế Tôn, xin Thế Tôn dạy con vắn tắt pháp; nghe xong, con sẽ sống một mình nơi thanh vắng, không dễ duôi, nhiệt tâm, quyết tâm."
"Vậy thì, này tỳ-kheo, con hãy làm trong sạch phần đầu của các pháp thiện trước đã.
Phần đầu của các pháp thiện là gì?
Ở đây, này tỳ-kheo, con hãy sống hộ trì theo giới bổn, đầy đủ oai nghi và chỗ đi lại, thấy sợ trong những lỗi nhỏ, thọ trì và học các điều học.
Này tỳ-kheo, khi nào con sống hộ trì theo giới bổn, đầy đủ oai nghi và chỗ đi lại, thấy sợ trong những lỗi nhỏ, thọ trì và học các điều học — thì này tỳ-kheo, khi ấy, sống nương vào giới, đứng trên giới, con hãy tu bốn chỗ quán niệm.
Bốn ấy là gì?
Ở đây, này tỳ-kheo, con hãy trú quán thân nơi thân — nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm, đã từ bỏ tham lam và ưu não ở đời;
trú quán thọ nơi các thọ — nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm, đã từ bỏ tham lam và ưu não ở đời;
trú quán tâm nơi tâm — nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm, đã từ bỏ tham lam và ưu não ở đời;
trú quán pháp nơi các pháp — nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm, đã từ bỏ tham lam và ưu não ở đời.
Này tỳ-kheo, khi con sống nương vào giới, đứng trên giới, tu bốn chỗ quán niệm như vậy, thì dù ngày hay đêm đi qua, con chỉ có thể chờ đợi sự lớn lên trong các pháp thiện, chứ không phải sự suy giảm."
Rồi tỳ-kheo ấy, hoan hỷ và tán thán lời Đức Thế Tôn dạy, đứng dậy, đảnh lễ Đức Thế Tôn, đi quanh Ngài theo phía phải rồi ra đi.
Rồi tỳ-kheo ấy sống một mình nơi thanh vắng, không dễ duôi, nhiệt tâm, quyết tâm. Và không bao lâu sau, ngay trong đời này, vị ấy tự mình chứng ngộ và chứng đạt chỗ cùng tận của đời sống phạm hạnh — vì chính vì mục đích ấy mà những người con nhà tử tế rời bỏ nhà ra đi không nhà.
Vị ấy biết rõ: "Sinh đã hết, đời sống phạm hạnh đã sống xong, việc cần làm đã làm xong, không còn trở lại đời này nữa."
Và tỳ-kheo ấy trở thành một trong những bậc A-la-hán.
Kinh Hộ Trì Giới Bổn, bài thứ bốn mươi sáu, đến đây là hết.
Bản dịch tiếng Việt hiện đại, dịch từ nguyên bản Pali, đối chiếu bản Bhikkhu Sujato trên SuttaCentral. Mọi chỗ phải chọn giữa hai cách hiểu đều được ghi trong chú thích.