Tương Ưng Bộ · SN 54.11
Kinh Icchānaṅgala
Icchānaṅgalasutta — bài thứ mười một
Giới thiệu bài kinh
Bối cảnh và những chỗ dễ hiểu sai. Nên đọc nếu đây là lần đầu.
Bài thứ mười một có một khung cảnh rất riêng: một mùa an cư mùa mưa, và một câu hỏi của những người ngoài.
Này các tỳ-kheo, Ta muốn sống một mình ba tháng.
Đức Thế Tôn trú tại Icchānaṅgala, trong khu rừng cùng tên. Ngài xin ba tháng một mình, và sau ba tháng ấy, Ngài dạy các tỳ-kheo một câu trả lời đã được chuẩn bị sẵn cho các du sĩ ngoại đạo.
Câu hỏi của họ sẽ là: Sa-môn Gotama đã sống an cư mùa mưa nhiều với trú xứ nào. Và câu trả lời là: với định đi cùng với niệm hơi thở.
Đây là một chi tiết đáng để dừng lại. Người ta thường nghĩ một vị Phật an cư bằng cách dạy người khác. Bài này nói Ngài an cư bằng cách thở.
Và rồi một câu nói rất lớn: nếu ai nói đúng, thì có thể gọi định ấy là trú xứ của bậc thánh, trú xứ của bậc phạm hạnh, trú xứ của Như Lai. Ba cái tên cho cùng một chỗ ngồi.
Bài khép bằng một sự phân biệt: với bậc hữu học, định này đưa đến đoạn tận lậu hoặc; với bậc a-la-hán, nó đưa đến trú xứ an lạc ngay trong đời này, và đến niệm và tỉnh giác. Cùng một pháp, hai công dụng, tùy vào chỗ người ấy đang đứng.
Tương Ưng Bộ (Saṃyutta Nikāya) — bộ kinh thứ ba trong Kinh tạng Pali. Đây là Tương Ưng Niệm Hơi Thở (Ānāpānasaṃyutta), tương ưng thứ 54.
Phẩm Thứ Hai (Dutiyavagga) — phẩm thứ hai của Tương Ưng Niệm Hơi Thở.
Kinh Icchānaṅgala (Icchānaṅgalasutta) — bài thứ mười một.
"Một thời, Đức Thế Tôn trú tại Icchānaṅgala, trong khu rừng Icchānaṅgala.
Tại đó, Đức Thế Tôn gọi các tỳ-kheo:
Này các tỳ-kheo, Ta muốn sống một mình ba tháng.
Không ai được đến gần Ta, trừ một người mang thức ăn khất thực.
Vâng, bạch Đức Thế Tôn. — các tỳ-kheo trả lời Đức Thế Tôn, và từ đó không ai đến gần Đức Thế Tôn, trừ một người mang thức ăn khất thực.
Rồi Đức Thế Tôn, sau khi ba tháng ấy qua đi, từ chỗ độc cư đứng dậy, gọi các tỳ-kheo:
Này các tỳ-kheo, nếu các du sĩ ngoại đạo có hỏi như vầy:
Này các bạn, Sa-môn Gotama đã sống an cư mùa mưa nhiều với trú xứ nào? — thì này các tỳ-kheo, khi được hỏi vậy, các ông hãy trả lời các du sĩ ngoại đạo như vầy:
Này các bạn, Đức Thế Tôn đã sống an cư mùa mưa nhiều với định đi cùng với niệm hơi thở.
Này các tỳ-kheo, ở đây Ta thở vào có niệm, thở ra có niệm.
Thở vào dài, Ta biết mình thở vào dài; thở ra dài, Ta biết mình thở ra dài;
thở vào ngắn, Ta biết mình thở vào ngắn; thở ra ngắn, Ta biết mình thở ra ngắn;
Ta biết mình học như vầy: Cảm nhận toàn thân, ta sẽ thở vào; Cảm nhận toàn thân, ta sẽ thở ra; Làm lắng dịu thân hành, ta sẽ thở vào; Làm lắng dịu thân hành, ta sẽ thở ra; Cảm nhận hỷ, ta sẽ thở vào; Cảm nhận hỷ, ta sẽ thở ra; Cảm nhận lạc, ta sẽ thở vào; Cảm nhận lạc, ta sẽ thở ra; Cảm nhận tâm hành, ta sẽ thở vào; Cảm nhận tâm hành, ta sẽ thở ra; Làm lắng dịu tâm hành, ta sẽ thở vào; Làm lắng dịu tâm hành, ta sẽ thở ra; Cảm nhận tâm, ta sẽ thở vào; Cảm nhận tâm, ta sẽ thở ra; Làm cho tâm vui mừng, ta sẽ thở vào; Làm cho tâm vui mừng, ta sẽ thở ra; Làm cho tâm định tĩnh, ta sẽ thở vào; Làm cho tâm định tĩnh, ta sẽ thở ra; Giải thoát tâm, ta sẽ thở vào; Giải thoát tâm, ta sẽ thở ra; Quán vô thường, ta sẽ thở vào; Quán vô thường, ta sẽ thở ra; Quán ly tham, ta sẽ thở vào; Quán ly tham, ta sẽ thở ra; Quán diệt, ta sẽ thở vào; Quán diệt, ta sẽ thở ra;
Quán buông bỏ, ta sẽ thở vào — Ta biết mình như vậy; Quán buông bỏ, ta sẽ thở ra — Ta biết mình như vậy.
Này các tỳ-kheo, nếu ai nói đúng, thì có thể nói như vầy:
trú xứ của bậc thánh, trú xứ của bậc phạm hạnh, trú xứ của Như Lai.
Nếu nói đúng về định đi cùng với niệm hơi thở, thì có thể nói như vầy:
trú xứ của bậc thánh, trú xứ của bậc phạm hạnh, trú xứ của Như Lai.
Này các tỳ-kheo, những tỳ-kheo là bậc hữu học, chưa đạt được tâm nguyện, đang mong cầu nơi an ổn khỏi ách tối thượng — đối với họ, định đi cùng với niệm hơi thở được tu tập, được thực hành nhiều, đưa đến sự đoạn tận các lậu hoặc.
Này các tỳ-kheo, những tỳ-kheo là bậc a-la-hán, đã đoạn tận lậu hoặc, đã sống xong, đã làm những gì cần làm, đã đặt xuống gánh nặng, đã đạt được mục đích của mình, đã đoạn tận kiết sử của hữu, đã được giải thoát nhờ chánh trí — đối với họ, định đi cùng với niệm hơi thở được tu tập, được thực hành nhiều, đưa đến trú xứ an lạc ngay trong đời này, và đưa đến niệm và tỉnh giác.
Này các tỳ-kheo, nếu ai nói đúng, thì có thể nói như vầy:
trú xứ của bậc thánh, trú xứ của bậc phạm hạnh, trú xứ của Như Lai.
Nếu nói đúng về định đi cùng với niệm hơi thở, thì có thể nói như vầy:
trú xứ của bậc thánh, trú xứ của bậc phạm hạnh, trú xứ của Như Lai."
Bài thứ mười một.
Bản dịch tiếng Việt hiện đại, dịch từ nguyên bản Pali, đối chiếu bản Bhikkhu Sujato trên SuttaCentral. Mọi chỗ phải chọn giữa hai cách hiểu đều được ghi trong chú thích.