Tương Ưng Bộ · SN 14.3
Kinh Không Phải Sự Đa Dạng Của Các Xúc
Nophassanānattasutta — bài thứ ba
Giới thiệu bài kinh
Bối cảnh và những chỗ dễ hiểu sai. Nên đọc nếu đây là lần đầu.
Bài thứ ba là bài thứ hai cộng thêm một mệnh đề phủ định, và mệnh đề ấy là toàn bộ ý của bài.
Này các tỳ-kheo, do sự đa dạng của các giới làm duyên, sự đa dạng của các xúc sinh khởi — nhưng không phải do sự đa dạng của các xúc làm duyên mà sự đa dạng của các giới sinh khởi.
Đây là một điều nghe rất hiển nhiên với người đọc hiện đại, nhưng nó không hiển nhiên trong bối cảnh của bộ kinh. Có những trường phái cho rằng thế giới mà ta tiếp xúc là do ta tạo ra bằng cách tiếp xúc với nó.
Bài kinh nói ngược lại. Giới có trước; xúc đến sau. Điều kiện không chạy theo hai chiều.
Một chi tiết nhỏ: cách nói của bài kinh rất đều — sáu lần cùng một mẫu câu, chỉ đổi tên giác quan. Sự đều đặn ấy không phải để dễ đọc, mà để cái mẫu câu trở thành điều được nhớ.
Tương Ưng Bộ (Saṃyutta Nikāya) — bộ kinh thứ ba trong Kinh tạng Pali. Đây là Tương Ưng Giới (Dhātusaṃyutta), tương ưng thứ 14.
Phẩm Đa Dạng (Nānattavagga) — phẩm thứ nhất của Tương Ưng Giới.
Kinh Không Phải Sự Đa Dạng Của Các Xúc (Nophassanānattasutta) — bài thứ ba.
"Tại Sāvatthī.
Này các tỳ-kheo, do sự đa dạng của các giới làm duyên, sự đa dạng của các xúc sinh khởi — nhưng không phải do sự đa dạng của các xúc làm duyên mà sự đa dạng của các giới sinh khởi.
Này các tỳ-kheo, sự đa dạng của các giới là gì?
Nhãn giới, cho đến ý giới —
này các tỳ-kheo, đây gọi là sự đa dạng của các giới.
Và này các tỳ-kheo, thế nào là do sự đa dạng của các giới làm duyên mà sự đa dạng của các xúc sinh khởi, nhưng không phải do sự đa dạng của các xúc làm duyên mà sự đa dạng của các giới sinh khởi?
Này các tỳ-kheo, do nhãn giới làm duyên, nhãn xúc sinh khởi; nhưng không phải do nhãn xúc làm duyên mà nhãn giới sinh khởi.
Do nhĩ giới làm duyên, nhĩ xúc sinh khởi, nhưng không phải do nhĩ xúc làm duyên mà nhĩ giới sinh khởi; do tỉ giới làm duyên, tỉ xúc sinh khởi, nhưng không phải do tỉ xúc làm duyên mà tỉ giới sinh khởi; do thiệt giới làm duyên, thiệt xúc sinh khởi, nhưng không phải do thiệt xúc làm duyên mà thiệt giới sinh khởi; do thân giới làm duyên, thân xúc sinh khởi, nhưng không phải do thân xúc làm duyên mà thân giới sinh khởi;
Do ý giới làm duyên, ý xúc sinh khởi, nhưng không phải do ý xúc làm duyên mà ý giới sinh khởi.
Như vậy, này các tỳ-kheo, do sự đa dạng của các giới làm duyên mà sự đa dạng của các xúc sinh khởi, nhưng không phải do sự đa dạng của các xúc làm duyên mà sự đa dạng của các giới sinh khởi."
Bài thứ ba.
Bản dịch tiếng Việt hiện đại, dịch từ nguyên bản Pali, đối chiếu bản Bhikkhu Sujato trên SuttaCentral. Mọi chỗ phải chọn giữa hai cách hiểu đều được ghi trong chú thích.