Kinh Lạc

Bối cảnh và những chỗ dễ hiểu sai. Nên đọc nếu đây là lần đầu.

Bài thứ hai gần như trùng bài thứ nhất — cùng ba thọ, cùng khung — nhưng bài kệ khác hẳn, và cái khác ấy đáng để đọc chậm.

Lạc hay là khổ, / cùng với không khổ không lạc; / bên trong và bên ngoài, / bất cứ cái gì được cảm thọ.

Hai chữ bên trong và bên ngoài — ajjhattañca bahiddhā ca — là chữ mới. Bài trước không có.

Rồi câu quan trọng:

Biết rằng cái ấy là khổ, / pháp hư dối, pháp hoại diệt; / chạm rồi lại chạm, thấy sự tan rã, / như vậy vị ấy ly tham ở đó.

Chạm rồi lại chạm — phussa phussa. Đó là một cách nói rất lạ về cảm thọ: nó không phải một trạng thái, nó là một chuỗi lần chạm. Mỗi sát-na là một lần chạm mới, không phải một cái gì đang kéo dài.

Và vì thế vị ấy ly tham ở đó — không phải ly tham với cảm thọ, mà ly tham ở trong cái chuỗi chạm ấy.

Ba chữ để mô tả thọ: mosadhamma (pháp hư dối), palokina (pháp hoại diệt), vaya (sự tan rã).

Cả ba đều là động từ trong tiếng Pali gốc, không phải danh từ. Thọ không phải một vật, nó là một việc đang xảy ra.

Và việc ấy đang xảy ra ngay cả khi ta không để ý. Đó là lý do bài này không nói "hãy quán thọ", mà nói biết rằng cái ấy là khổ — một sự biết không cần thêm động tác gì.