Tương Ưng Bộ · SN 35.111
Kinh Liễu Tri Nội Xứ
Ajjhattikāyatanaparijānanasutta — bài thứ tám
Giới thiệu bài kinh
Bối cảnh và những chỗ dễ hiểu sai. Nên đọc nếu đây là lần đầu.
Bài thứ tám là một bài công thức, và nó rất ngắn — mười một đoạn, không có ví dụ, không có kệ.
Này các tỳ-kheo, ai không thắng tri, không liễu tri, không ly tham, không đoạn trừ con mắt, thì không thể đoạn tận khổ.
Bốn động từ, và chúng đi theo một thứ tự rất chặt:
Abhijānāti — thắng tri, biết rõ, biết vượt lên. Parijānāti — liễu tri, biết trọn vẹn, biết đến cùng. Virājati — ly tham, phai nhạt. Pajahati — đoạn trừ, buông bỏ.
Biết rõ, biết trọn, phai nhạt, buông bỏ. Bốn bước, và bước nào cũng cần.
Điều đáng chú ý là bước đầu không phải bước cuối. Bài này không nói "ai thấy mắt là vô thường thì đoạn tận khổ". Nó nói: phải biết rõ, rồi biết trọn, rồi phai nhạt — và sự phai nhạt ấy không phải việc làm, nó là kết quả của việc biết trọn.
Rồi nửa sau của bài, và nó là tấm gương:
Ai thắng tri, liễu tri, ly tham, đoạn trừ con mắt, thì có thể đoạn tận khổ.
Cùng bốn động từ, đổi từ không sang có. Và bài lặp lại đúng khuôn ấy sáu lần — một lần cho mỗi cửa.
Sự lặp lại ấy là hình thức của bài, và nó có tác dụng: sau lần thứ ba, người đọc bắt đầu tự điền những lần còn lại. Và chỗ mà người đọc tự điền được là chỗ mà bài học đã vào.
Tương Ưng Bộ (Saṃyutta Nikāya) — bộ kinh thứ ba trong Kinh tạng Pali. Đây là Tương Ưng Sáu Xứ (Saḷāyatanasaṃyutta), tương ưng thứ 35.
Phẩm An Ổn Khỏi Ách (Yogakkhemivagga) — phẩm thứ một của Tương Ưng Sáu Xứ.
Kinh Liễu Tri Nội Xứ (Ajjhattikāyatanaparijānanasutta) — bài thứ tám.
"Này các tỳ-kheo, ai không thắng tri, không liễu tri, không ly tham, không đoạn trừ con mắt, thì không thể đoạn tận khổ.
Cũng vậy với tai,
với mũi,
với lưỡi,
với thân,
và này các tỳ-kheo, ai không thắng tri, không liễu tri, không ly tham, không đoạn trừ ý, thì không thể đoạn tận khổ.
Này các tỳ-kheo, ai thắng tri, liễu tri, ly tham, đoạn trừ con mắt, thì có thể đoạn tận khổ. Cũng vậy với tai, mũi, thân.
Cũng vậy với cái lưỡi,
với thân,
và này các tỳ-kheo, ai thắng tri, liễu tri, ly tham, đoạn trừ ý, thì có thể đoạn tận khổ."
Bài thứ tám.
Bản dịch tiếng Việt hiện đại, dịch từ nguyên bản Pali, đối chiếu bản Bhikkhu Sujato trên SuttaCentral. Mọi chỗ phải chọn giữa hai cách hiểu đều được ghi trong chú thích.