Tương Ưng Bộ · SN 47.26
Kinh Một Phần
Padesasutta — bài thứ hai mươi sáu
Giới thiệu bài kinh
Bối cảnh và những chỗ dễ hiểu sai. Nên đọc nếu đây là lần đầu.
Kinh Một Phần (Padesasutta) là bài đầu của một cặp bài rất gọn, và là một trong những chỗ định nghĩa rõ nhất hai chữ mà người đọc kinh hay gặp: hữu học và vô học.
Ba vị đại đệ tử — Sāriputta, Mahāmoggallāna, Anuruddha — cùng trú ở Sāketa, trong rừng Kaṇḍakī. Buổi chiều, Sāriputta và Moggallāna đến thăm Anuruddha, và Sāriputta hỏi:
"Này bạn Anuruddha, người ta nói "hữu học, hữu học". Đến mức nào thì là hữu học?"
Anuruddha đáp bằng một chữ đáng chú ý: padesaṁ — "một phần". Vì bốn chỗ quán niệm được tu một phần, nên là hữu học.
Bài tiếp theo (47.27) đổi đúng một chữ: samattaṁ — "trọn vẹn". Vì bốn chỗ quán niệm được tu trọn vẹn, nên là vô học.
Đọc cặp bài này cạnh nhau sẽ thấy một điều đơn giản mà dễ bỏ qua: trong kinh này, "đang tu" và "đã tu xong" không phải hai con đường khác nhau — mà là cùng một con đường, ở hai mức độ khác nhau.
Tương Ưng Bộ (Saṃyutta Nikāya) — bộ kinh thứ ba trong Kinh tạng Pali. Đây là Tương Ưng Niệm Xứ (Satipaṭṭhānasaṃyutta), tương ưng thứ 47.
Phẩm Giới Trú (Sīlaṭṭhitivagga) — phẩm thứ ba của Tương Ưng Niệm Xứ.
Kinh Một Phần (Padesasutta) — bài thứ hai mươi sáu.
Một thuở nọ, Tôn giả Sāriputta, Tôn giả Mahāmoggallāna và Tôn giả Anuruddha trú ở Sāketa, trong rừng Kaṇḍakī.
Rồi Tôn giả Sāriputta và Tôn giả Mahāmoggallāna, vào buổi chiều, ra khỏi chỗ ngồi một mình, đến chỗ Tôn giả Anuruddha; đến rồi, chào hỏi Tôn giả Anuruddha.
Sau khi chào hỏi, trò chuyện thân mật, các vị ngồi xuống một bên. Ngồi xuống một bên, Tôn giả Sāriputta nói với Tôn giả Anuruddha:
"Này bạn Anuruddha, người ta nói "hữu học, hữu học".
Đến mức nào thì là hữu học?"
"Này bạn, vì bốn chỗ quán niệm được tu một phần, nên là hữu học.
Bốn ấy là gì?
Ở đây, này bạn, vị tỳ-kheo trú quán thân nơi thân — nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm, đã từ bỏ tham lam và ưu não ở đời;
trú quán thọ nơi các thọ — nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm, đã từ bỏ tham lam và ưu não ở đời;
trú quán tâm nơi tâm — nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm, đã từ bỏ tham lam và ưu não ở đời;
trú quán pháp nơi các pháp — nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm, đã từ bỏ tham lam và ưu não ở đời.
Này bạn, vì bốn chỗ quán niệm này được tu một phần, nên là hữu học."
Kinh Một Phần, bài thứ hai mươi sáu, đến đây là hết.
Bản dịch tiếng Việt hiện đại, dịch từ nguyên bản Pali, đối chiếu bản Bhikkhu Sujato trên SuttaCentral. Mọi chỗ phải chọn giữa hai cách hiểu đều được ghi trong chú thích.