Tương Ưng Bộ · SN 54.1
Kinh Một Pháp
Ekadhammasutta — bài thứ một
Giới thiệu bài kinh
Bối cảnh và những chỗ dễ hiểu sai. Nên đọc nếu đây là lần đầu.
Tương Ưng Niệm Hơi Thở là tương ưng duy nhất trong Tương Ưng Bộ mà toàn bộ giáo lý nằm gọn trong một việc: thở vào và thở ra, và biết mình đang thở.
Vị ấy thở vào có niệm, thở ra có niệm.
Bài đầu tiên mở bằng một lời tuyên bố rất mạnh — có một pháp được tu tập, được thực hành nhiều thì có quả lớn, có lợi ích lớn. Rồi tự hỏi pháp ấy là gì, và tự trả lời: niệm hơi thở.
Mười sáu bước theo sau, và chúng không phải mười sáu lời dặn rời rạc. Bốn bước đầu là thân: biết hơi thở dài, biết hơi thở ngắn, cảm nhận toàn thân, làm lắng dịu thân hành. Bốn bước tiếp là thọ: hỷ, lạc, tâm hành, làm lắng dịu tâm hành. Bốn bước nữa là tâm: cảm nhận tâm, làm cho tâm vui mừng, làm cho tâm định tĩnh, giải thoát tâm. Bốn bước cuối là pháp: quán vô thường, ly tham, diệt, buông bỏ.
Bốn nhóm ấy — thân, thọ, tâm, pháp — chính là bốn niệm xứ. Và đó là điều mà bài mười ba sẽ nói rõ: niệm hơi thở không phải một pháp song song với bốn niệm xứ; nó là con đường đi vào bốn niệm xứ.
Có một chi tiết nhỏ mà đáng để ý. Ở bước thứ mười ba, kinh tách đôi một cặp: quán vô thường, ta sẽ thở vào nằm ở khóa trước, và quán vô thường, ta sẽ thở ra mở khóa sau. Đó là dấu vết của một văn bản được truyền miệng theo từng dòng, và nó cho thấy mười sáu bước này đã được giữ nguyên vẹn đến mức nào.
Bài kinh khép lại bằng đúng một câu, không có ví dụ, không có lời khen. Đó là cách của phần lớn tương ưng này: đặt ra một việc, nói rõ nó, rồi để yên.
Tương Ưng Bộ (Saṃyutta Nikāya) — bộ kinh thứ ba trong Kinh tạng Pali. Đây là Tương Ưng Niệm Hơi Thở (Ānāpānasaṃyutta), tương ưng thứ 54.
Phẩm Thứ Nhất (Ekadhammavagga) — phẩm thứ nhất của Tương Ưng Niệm Hơi Thở.
Kinh Một Pháp (Ekadhammasutta) — bài thứ một.
"Tại Sāvatthī.
Tại đó, Đức Thế Tôn gọi các tỳ-kheo và nói:
Này các tỳ-kheo, có một pháp được tu tập, được thực hành nhiều thì có quả lớn, có lợi ích lớn.
Pháp ấy là gì?
Niệm hơi thở vào, hơi thở ra.
Này các tỳ-kheo, niệm hơi thở được tu tập thế nào, được thực hành nhiều thế nào thì có quả lớn, có lợi ích lớn?
Này các tỳ-kheo, ở đây tỳ-kheo đi vào rừng, hoặc đến gốc cây, hoặc vào một căn nhà trống, ngồi kiết già, dựng thân thẳng, đặt niệm trước mặt.
Vị ấy thở vào có niệm, thở ra có niệm.
Thở vào dài, vị ấy biết mình thở vào dài; thở ra dài, vị ấy biết mình thở ra dài;
thở vào ngắn, vị ấy biết mình thở vào ngắn; thở ra ngắn, vị ấy biết mình thở ra ngắn;
Cảm nhận toàn thân, ta sẽ thở vào; Cảm nhận toàn thân, ta sẽ thở ra;
Làm lắng dịu thân hành, ta sẽ thở vào; Làm lắng dịu thân hành, ta sẽ thở ra.
Cảm nhận hỷ, ta sẽ thở vào; Cảm nhận hỷ, ta sẽ thở ra;
Cảm nhận lạc, ta sẽ thở vào; Cảm nhận lạc, ta sẽ thở ra;
Cảm nhận tâm hành, ta sẽ thở vào; Cảm nhận tâm hành, ta sẽ thở ra;
Làm lắng dịu tâm hành, ta sẽ thở vào; Làm lắng dịu tâm hành, ta sẽ thở ra.
Cảm nhận tâm, ta sẽ thở vào; Cảm nhận tâm, ta sẽ thở ra;
Làm cho tâm vui mừng, ta sẽ thở vào; Làm cho tâm vui mừng, ta sẽ thở ra;
Làm cho tâm định tĩnh, ta sẽ thở vào; Làm cho tâm định tĩnh, ta sẽ thở ra;
Giải thoát tâm, ta sẽ thở vào; Giải thoát tâm, ta sẽ thở ra;
Quán vô thường, ta sẽ thở vào.
Quán vô thường, ta sẽ thở ra;
Quán ly tham, ta sẽ thở vào; Quán ly tham, ta sẽ thở ra;
Quán diệt, ta sẽ thở vào; Quán diệt, ta sẽ thở ra;
Quán buông bỏ, ta sẽ thở vào; Quán buông bỏ, ta sẽ thở ra.
Này các tỳ-kheo, niệm hơi thở được tu tập như vậy, được thực hành nhiều như vậy thì có quả lớn, có lợi ích lớn."
Bài thứ một.
Bản dịch tiếng Việt hiện đại, dịch từ nguyên bản Pali, đối chiếu bản Bhikkhu Sujato trên SuttaCentral. Mọi chỗ phải chọn giữa hai cách hiểu đều được ghi trong chú thích.