Tương Ưng Bộ · SN 36.23
Kinh Một Tỳ-Kheo Khác
Aññatarabhikkhusutta — bài thứ hai mươi ba
Giới thiệu bài kinh
Bối cảnh và những chỗ dễ hiểu sai. Nên đọc nếu đây là lần đầu.
Bài thứ hai mươi ba là một bài khung — ngắn, gọn, và nó đưa vào một chữ mới mà mười bài trước không có.
Bạch Thế Tôn, thế nào là thọ, thế nào là sự sinh khởi của thọ, thế nào là con đường đưa tới sự sinh khởi của thọ?
Và câu trả lời:
Do sự sinh khởi của xúc, sự sinh khởi của thọ. Khát ái là con đường đưa tới sự sinh khởi của thọ.
Chữ khát ái ấy — taṇhā — đã xuất hiện ở bài 17. Nhưng ở bài này nó được đặt cạnh bát chánh đạo một cách rõ ràng hơn:
Do sự chấm dứt của xúc, sự chấm dứt của thọ. Chính bát chánh đạo này là con đường đưa tới sự chấm dứt của thọ.
Một cặp đối xứng hoàn hảo: khát ái và bát chánh đạo. Con đường vào và con đường ra.
Và cả hai đều không phải nguyên nhân. Nguyên nhân là xúc — cả hai chiều. Khát ái và bát chánh đạo là cách xúc được xử lý.
Đó là một điểm rất tinh tế của giáo lý duyên khởi: cùng một nhân, hai kết quả khác nhau, tùy ở giữa có gì.
Với khát ái ở giữa: xúc, rồi thọ, rồi khát ái, rồi khổ. Với bát chánh đạo ở giữa: xúc, rồi thọ, rồi tỉnh giác, rồi chấm dứt.
Xúc không phải cái phải diệt. Xúc là cái phải được biết. Và cái được thêm vào giữa mới là cái quyết định.
Tương Ưng Bộ (Saṃyutta Nikāya) — bộ kinh thứ ba trong Kinh tạng Pali. Đây là Tương Ưng Thọ (Vedanāsaṃyutta), tương ưng thứ 36.
Phẩm Tám Trăm Cách (Aṭṭhasatapariyāyavagga) — phẩm thứ ba của Tương Ưng Thọ.
Kinh Một Tỳ-Kheo Khác (Aññatarabhikkhusutta) — bài thứ hai mươi ba.
"Rồi một tỳ-kheo đi đến chỗ Đức Thế Tôn; đến rồi, đảnh lễ Đức Thế Tôn và ngồi xuống một bên. Ngồi một bên, tỳ-kheo ấy bạch Đức Thế Tôn rằng:
Bạch Thế Tôn, thế nào là thọ, thế nào là sự sinh khởi của thọ, thế nào là con đường đưa tới sự sinh khởi của thọ?
Thế nào là sự chấm dứt của thọ, thế nào là con đường đưa tới sự chấm dứt của thọ?
Đâu là vị ngọt của thọ, đâu là sự nguy hiểm, đâu là sự xuất ly?
Này tỳ-kheo, có ba thọ này —
thọ lạc, thọ khổ, thọ không khổ không lạc.
Này tỳ-kheo, ấy được gọi là các thọ.
Do sự sinh khởi của xúc, sự sinh khởi của thọ.
Khát ái là con đường đưa tới sự sinh khởi của thọ.
Do sự chấm dứt của xúc, sự chấm dứt của thọ.
Chính bát chánh đạo này là con đường đưa tới sự chấm dứt của thọ, tức là:
chánh kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm, chánh định.
Lạc và hỷ khởi lên do duyên thọ — ấy là vị ngọt của thọ;
thọ là vô thường, khổ, có pháp biến đổi — ấy là sự nguy hiểm của thọ;
sự điều phục dục tham, sự đoạn trừ dục tham nơi thọ — ấy là sự xuất ly khỏi thọ."
Bài thứ ba.
Bản dịch tiếng Việt hiện đại, dịch từ nguyên bản Pali, đối chiếu bản Bhikkhu Sujato trên SuttaCentral. Mọi chỗ phải chọn giữa hai cách hiểu đều được ghi trong chú thích.