Tương Ưng Bộ · SN 25.010
Kinh Năm Uẩn
Khandhasutta — bài thứ mười
Giới thiệu bài kinh
Bối cảnh và những chỗ dễ hiểu sai. Nên đọc nếu đây là lần đầu.
Bài cuối cùng quay lại hình thức đầy đủ của bài đầu, và điều ấy không phải ngẫu nhiên.
Này các tỳ-kheo, sắc vô thường, biến đổi, đổi khác; thọ vô thường, biến đổi, đổi khác; tưởng vô thường, biến đổi, đổi khác.
Danh sách lần này là năm uẩn — sắc, thọ, tưởng, hành, thức. Đó là cách tóm gọn toàn bộ kinh nghiệm của một chúng sinh, không bỏ sót gì.
Và vì đây là bài cuối, bản văn nói đủ trở lại: ba hạng người, hai điều không thể làm, và câu kết về bậc Dự lưu. Cái khung đã rút gọn từ bài ba đến bài chín, giờ được mở ra trọn vẹn.
Bài kết thúc bằng bài kệ tóm tắt bốn dòng, liệt kê đủ mười bài, rồi hai dòng kết: Tương Ưng Nhập đến đây là hết.
Có một điều đáng để ý về thứ tự của bộ kinh này. Nó đi từ căn — cái hẹp nhất, gần với thân nhất — qua trần, thức, xúc, thọ, tưởng, tư, ái, giới, rồi kết ở năm uẩn — cái rộng nhất. Mười bài, mười danh sách, và một đường đi từ ngoài vào trong rồi từ trong ra ngoài.
Tương Ưng Bộ (Saṃyutta Nikāya) — bộ kinh thứ ba trong Kinh tạng Pali. Đây là Tương Ưng Nhập (Okkantasaṃyutta), tương ưng thứ 25.
Phẩm Con Mắt (Cakkhuvagga) — phẩm thứ nhất của Tương Ưng Nhập.
Kinh Năm Uẩn (Khandhasutta) — bài thứ mười.
"Tại Sāvatthī.
Này các tỳ-kheo, sắc vô thường, biến đổi, đổi khác;
thọ vô thường, biến đổi, đổi khác;
tưởng vô thường, biến đổi, đổi khác;
các hành vô thường, biến đổi, đổi khác;
thức vô thường, biến đổi, đổi khác.
Này các tỳ-kheo, ai tin tưởng, chấp nhận các pháp ấy như vậy, vị ấy được gọi là bậc tùy tín hành, đã bước vào chánh tánh quyết định, đã bước vào địa vị của bậc chân nhân;
vị ấy không có khả năng làm nghiệp ấy — nghiệp mà khi đã làm thì phải sinh vào địa ngục, loài bàng sinh, hay cõi ngạ quỷ;
và vị ấy không có khả năng chết trước khi chứng được quả Dự lưu.
Này các tỳ-kheo, đối với ai các pháp ấy được chấp nhận nhờ trí tuệ suy xét một phần, vị ấy được gọi là bậc tùy pháp hành, đã bước vào chánh tánh quyết định, đã bước vào địa vị của bậc chân nhân;
vị ấy không có khả năng làm nghiệp ấy — nghiệp mà khi đã làm thì phải sinh vào địa ngục, loài bàng sinh, hay cõi ngạ quỷ;
và vị ấy không có khả năng chết trước khi chứng được quả Dự lưu.
Này các tỳ-kheo, ai hiểu như vậy, thấy như vậy đối với các pháp ấy, vị ấy được gọi là bậc Dự lưu, không còn phải đi vào đường dữ, đã quyết định, hướng đến giác ngộ."
Bài thứ mười.
Phẩm Con Mắt là phẩm thứ nhất.
Tương Ưng Nhập đến đây là hết.
Tóm tắt phẩm này:
Con mắt, các sắc, nhãn thức,
xúc, và thọ;
tưởng, tư, ái,
giới, uẩn — ấy là mười bài.
Tương Ưng Nhập đến đây là hết.
Bản dịch tiếng Việt hiện đại, dịch từ nguyên bản Pali, đối chiếu bản Bhikkhu Sujato trên SuttaCentral. Mọi chỗ phải chọn giữa hai cách hiểu đều được ghi trong chú thích.