Tương Ưng Bộ · SN 47.8
Kinh Người Đầu Bếp
Sūdasutta — bài thứ tám
Giới thiệu bài kinh
Bối cảnh và những chỗ dễ hiểu sai. Nên đọc nếu đây là lần đầu.
Kinh Người Đầu Bếp (Sūdasutta) là một ví dụ về cách học. Đức Thế Tôn so sánh người tu với người nấu ăn cho vua.
Người đầu bếp dở dọn đủ tám vị — chua, đắng, cay, ngọt, mặn, nhạt, có đồ ăn kèm, không có đồ ăn kèm — nhưng không biết khẩu vị của chủ mình: hôm nay chủ thích món nào, món nào được dọn lên, món nào được lấy nhiều, món nào được khen. Nấu mãi mà không được thưởng, không được trả công, không được ban thưởng.
Người đầu bếp giỏi thì biết. Và được cả ba thứ ấy.
Rồi Ngài áp vào chuyện tu: người tu dở cũng ngồi quán thân, thọ, tâm, pháp, nhưng không nắm được dấu hiệu của tâm mình — không biết lúc nào tâm mình định, lúc nào có phiền não đang được buông. Người tu giỏi thì biết, nên tâm định được, phiền não được buông, và có được chỗ ở an vui ngay trong đời này.
Chữ quan trọng nhất ở đây là nimitta — dấu hiệu. Bài kinh không dạy thêm kỹ thuật nào; nó chỉ nói: hãy học chính mình như người đầu bếp học chủ mình.
Tương Ưng Bộ (Saṃyutta Nikāya) — bộ kinh thứ ba trong Kinh tạng Pali. Đây là Tương Ưng Niệm Xứ (Satipaṭṭhānasaṃyutta), tương ưng thứ 47.
Phẩm Ambapālī (Ambapālivagga) — phẩm thứ nhất của Tương Ưng Niệm Xứ.
Kinh Người Đầu Bếp (Sūdasutta) — bài thứ tám.
"Này các tỳ-kheo, ví như một người đầu bếp ngu, không khéo, không giỏi, dọn lên cho vua hay cho một quan lớn của vua đủ loại món ăn —
món vị chua, món vị đắng, món vị cay, món vị ngọt, món có đồ ăn kèm, món không có đồ ăn kèm, món mặn, món nhạt.
Này các tỳ-kheo, người đầu bếp ngu, không khéo, không giỏi ấy không nắm được dấu hiệu của chủ mình:
"Hôm nay chủ ta thích món này, món này được dọn lên, món này được lấy nhiều, món này được khen.
Vị ấy ưa món chua hôm nay; món chua thì dọn lên; món chua thì lấy nhiều; món chua thì khen. Món đắng cũng vậy: ưa hôm nay; dọn lên; lấy nhiều; khen. Món cay cũng vậy: ưa hôm nay; dọn lên; lấy nhiều; khen. Món ngọt cũng vậy: ưa hôm nay; dọn lên; lấy nhiều; khen. Món có đồ ăn kèm cũng vậy: ưa hôm nay; dọn lên; lấy nhiều; khen. Món không có đồ ăn kèm cũng vậy: ưa hôm nay; dọn lên; lấy nhiều; khen. Món mặn cũng vậy: ưa hôm nay; dọn lên; lấy nhiều; khen. Món nhạt cũng vậy: ưa hôm nay; dọn lên; lấy nhiều; khen."
Này các tỳ-kheo, người đầu bếp ngu, không khéo, không giỏi ấy không được áo mặc, không được tiền công, không được phần thưởng.
Vì sao vậy?
Vì này các tỳ-kheo, người đầu bếp ngu, không khéo, không giỏi ấy không nắm được dấu hiệu của chủ mình.
Cũng vậy, này các tỳ-kheo, ở đây có một vị tỳ-kheo ngu, không khéo, không giỏi, trú quán thân nơi thân — nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm, đã từ bỏ tham lam và ưu não ở đời.
Vị ấy trú quán thân nơi thân mà tâm không định được, các phiền não không được buông bỏ.
Vị ấy không nắm được dấu hiệu ấy.
Vị ấy trú quán thọ nơi các thọ — nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm, đã từ bỏ tham lam và ưu não ở đời.
Vị ấy trú quán tâm nơi tâm — nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm, đã từ bỏ tham lam và ưu não ở đời.
Vị ấy trú quán pháp nơi các pháp — nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm, đã từ bỏ tham lam và ưu não ở đời.
Vị ấy trú quán pháp nơi các pháp mà tâm không định được, các phiền não không được buông bỏ.
Vị ấy không nắm được dấu hiệu ấy.
Này các tỳ-kheo, vị tỳ-kheo ngu, không khéo, không giỏi ấy không được chỗ ở an vui ngay trong đời này, không được chánh niệm và tỉnh giác.
Vì sao vậy?
Vì này các tỳ-kheo, vị tỳ-kheo ngu, không khéo, không giỏi ấy không nắm được dấu hiệu của tâm mình.
Này các tỳ-kheo, ví như một người đầu bếp khéo, giỏi, thông minh, dọn lên cho vua hay cho một quan lớn của vua đủ loại món ăn —
món vị chua, món vị đắng, món vị cay, món vị ngọt, món có đồ ăn kèm, món không có đồ ăn kèm, món mặn, món nhạt.
Này các tỳ-kheo, người đầu bếp khéo, giỏi, thông minh ấy nắm được dấu hiệu của chủ mình:
"Hôm nay chủ ta thích món này, món này được dọn lên, món này được lấy nhiều, món này được khen.
Vị ấy ưa món chua hôm nay; món chua thì dọn lên; món chua thì lấy nhiều; món chua thì khen. Món đắng cũng vậy: ưa hôm nay; dọn lên; lấy nhiều; khen. Món cay cũng vậy: ưa hôm nay; dọn lên; lấy nhiều; khen. Món ngọt cũng vậy: ưa hôm nay; dọn lên; lấy nhiều; khen. Món có đồ ăn kèm cũng vậy: ưa hôm nay; dọn lên; lấy nhiều; khen. Món không có đồ ăn kèm cũng vậy: ưa hôm nay; dọn lên; lấy nhiều; khen. Món mặn cũng vậy: ưa hôm nay; dọn lên; lấy nhiều; khen. Món nhạt cũng vậy: ưa hôm nay; dọn lên; lấy nhiều; khen."
Này các tỳ-kheo, người đầu bếp khéo, giỏi, thông minh ấy được cả áo mặc, được tiền công, được phần thưởng.
Vì sao vậy?
Vì này các tỳ-kheo, người đầu bếp khéo, giỏi, thông minh ấy nắm được dấu hiệu của chủ mình.
Cũng vậy, này các tỳ-kheo, ở đây có một vị tỳ-kheo khéo, giỏi, thông minh, trú quán thân nơi thân — nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm, đã từ bỏ tham lam và ưu não ở đời.
Vị ấy trú quán thân nơi thân mà tâm định được, các phiền não được buông bỏ.
Vị ấy nắm được dấu hiệu ấy.
Vị ấy trú quán thọ nơi các thọ — nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm, đã từ bỏ tham lam và ưu não ở đời.
Vị ấy trú quán tâm nơi tâm — nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm, đã từ bỏ tham lam và ưu não ở đời.
Vị ấy trú quán pháp nơi các pháp — nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm, đã từ bỏ tham lam và ưu não ở đời.
Vị ấy trú quán pháp nơi các pháp mà tâm định được, các phiền não được buông bỏ.
Vị ấy nắm được dấu hiệu ấy.
Này các tỳ-kheo, vị tỳ-kheo khéo, giỏi, thông minh ấy được chỗ ở an vui ngay trong đời này, được chánh niệm và tỉnh giác.
Vì sao vậy?
Vì này các tỳ-kheo, vị tỳ-kheo khéo, giỏi, thông minh ấy nắm được dấu hiệu của tâm mình."
Kinh Người Đầu Bếp, bài thứ tám, đến đây là hết.
Bản dịch tiếng Việt hiện đại, dịch từ nguyên bản Pali, đối chiếu bản Bhikkhu Sujato trên SuttaCentral. Mọi chỗ phải chọn giữa hai cách hiểu đều được ghi trong chú thích.