Tương Ưng Bộ · SN 22.102
Kinh Niệm Vô Thường
Aniccasaññāsutta — bài thứ mười
Giới thiệu bài kinh
Bối cảnh và những chỗ dễ hiểu sai. Nên đọc nếu đây là lần đầu.
Kinh Niệm Vô Thường (Aniccasaññāsutta) là bài khép phẩm Hoa — và khép cả Phần Năm Mươi Giữa của Tương Ưng Uẩn.
Bài dạy một pháp duy nhất: niệm vô thường, khi được tu tập và làm cho sung mãn, sẽ tiêu diệt mọi lòng tham dục, mọi tham sắc, mọi tham hữu, mọi kiêu mạn "tôi là".
Rồi mười một hình ảnh nối nhau, mỗi cái đều nói: niệm vô thường là cái lớn nhất:
Mùa thu, người nông phu cày bằng cái cày lớn cắt đứt mọi rễ cỏ. Cũng vậy, niệm vô thường... nhổ tận gốc mọi kiêu mạn "tôi là". Người cắt sậy cắt sậy rồi nắm ngọn mà giũ, mà lắc. Cũng vậy... Khi cuống một chùm xoài bị cắt, mọi trái xoài trên cuống ấy rơi theo. Cũng vậy... Các rui nhà đều nghiêng về nóc, dốc về nóc, tụ về nóc — nóc là tối thượng. Cũng vậy... Trong các thứ rễ thơm, cam tùng là hơn cả. Trong các thứ lõi thơm, đàn hương đỏ là hơn cả. Trong các thứ hoa thơm, hoa nhài là hơn cả. Cũng vậy... Các vua nhỏ đều là chư hầu của vua chuyển luân — vua chuyển luân là tối thượng. Cũng vậy... Ánh sáng mọi ngôi sao không đáng một phần mười sáu ánh trăng. Cũng vậy... Mùa thu, trời không mây, mặt trời mọc lên xua tan mọi tối tăm. Cũng vậy...
Và cuối cùng là cách tu: quán "sắc là như vậy, sắc sinh khởi là như vậy, sắc diệt là như vậy" — với cả năm uẩn. Không phải quán câu chữ "vô thường", mà quán cái gì đang khởi lên và đang mất đi.
Bài khép phẩm bằng bài kệ tóm tắt mười bài, rồi một bài kệ nữa tóm tắt cả năm mươi bài của Phần Năm Mươi Giữa: Dính Mắc, A-la-hán, Bị Gặm Nhấm, Các Bậc Trưởng Lão, Hoa — năm phẩm, năm mươi bài, xong.
Tương Ưng Bộ (Saṃyutta Nikāya) — bộ kinh thứ ba trong Kinh tạng Pali. Đây là Tương Ưng Uẩn (Khandhasaṃyutta), tương ưng thứ 22.
Phẩm Hoa (Pupphavagga) — phẩm thứ mười của Tương Ưng Uẩn.
Kinh Niệm Vô Thường (Aniccasaññāsutta) — bài thứ mười.
Một thuở nọ, Đức Thế Tôn trú tại Sāvatthī.
"Này các tỳ-kheo, khi niệm vô thường được tu tập và làm cho sung mãn, nó tiêu diệt mọi lòng tham dục, mọi tham đối với sắc, mọi tham đối với hữu, mọi vô minh, và nhổ tận gốc mọi kiêu mạn 'tôi là'.
"Này các tỳ-kheo, ví như vào mùa thu, người nông phu cày ruộng bằng một cái cày lớn, cắt đứt mọi mạng rễ cỏ.
Cũng vậy, này các tỳ-kheo, khi niệm vô thường được tu tập và làm cho sung mãn, nó nhổ tận gốc mọi kiêu mạn 'tôi là'.
"Này các tỳ-kheo, ví như người cắt sậy cắt sậy xong, nắm lấy ngọn mà giũ, mà lắc, mà đập.
Cũng vậy, này các tỳ-kheo, khi niệm vô thường được tu tập và làm cho sung mãn, nó nhổ tận gốc mọi kiêu mạn 'tôi là'.
"Này các tỳ-kheo, ví như khi cuống một chùm xoài bị cắt, mọi trái xoài dính trên cuống ấy đều rơi theo.
Cũng vậy, này các tỳ-kheo, khi niệm vô thường được tu tập và làm cho sung mãn, nó nhổ tận gốc mọi kiêu mạn 'tôi là'.
"Này các tỳ-kheo, các rui của một ngôi nhà đều nghiêng về nóc, dốc về nóc, tụ về nóc; nóc được gọi là tối thượng trong các rui ấy.
Cũng vậy, này các tỳ-kheo, khi niệm vô thường được tu tập và làm cho sung mãn, nó nhổ tận gốc mọi kiêu mạn 'tôi là'.
"Này các tỳ-kheo, trong các loại rễ thơm, cam tùng được gọi là hơn cả.
Cũng vậy, này các tỳ-kheo, khi niệm vô thường được tu tập và làm cho sung mãn, nó nhổ tận gốc mọi kiêu mạn 'tôi là'.
"Này các tỳ-kheo, trong các loại lõi gỗ thơm, đàn hương đỏ được gọi là hơn cả.
Cũng vậy, này các tỳ-kheo, khi niệm vô thường được tu tập và làm cho sung mãn, nó nhổ tận gốc mọi kiêu mạn 'tôi là'.
"Này các tỳ-kheo, trong các loại hoa thơm, hoa nhài được gọi là hơn cả.
Cũng vậy, này các tỳ-kheo, khi niệm vô thường được tu tập và làm cho sung mãn, nó nhổ tận gốc mọi kiêu mạn 'tôi là'.
"Này các tỳ-kheo, mọi ông vua nhỏ đều là chư hầu của một vị vua chuyển luân; vua chuyển luân được gọi là tối thượng trong các vị ấy.
Cũng vậy, này các tỳ-kheo, khi niệm vô thường được tu tập và làm cho sung mãn, nó nhổ tận gốc mọi kiêu mạn 'tôi là'.
"Này các tỳ-kheo, ánh sáng của mọi ngôi sao không đáng một phần mười sáu ánh sáng mặt trăng; ánh trăng được gọi là tối thượng trong các ánh sáng ấy.
Cũng vậy, này các tỳ-kheo, khi niệm vô thường được tu tập và làm cho sung mãn, nó nhổ tận gốc mọi kiêu mạn 'tôi là'.
"Này các tỳ-kheo, ví như vào mùa thu, trời không mây, và khi mặt trời mọc lên giữa hư không, nó xua tan mọi tối tăm trên bầu trời và chiếu sáng, bừng cháy, tỏa rạng.
Cũng vậy, này các tỳ-kheo, khi niệm vô thường được tu tập và làm cho sung mãn, nó tiêu diệt mọi lòng tham dục, mọi tham đối với sắc, mọi tham đối với hữu, mọi vô minh, và nhổ tận gốc mọi kiêu mạn 'tôi là'.
"Và này các tỳ-kheo, niệm vô thường được tu tập, được làm cho sung mãn như thế nào để nó tiêu diệt mọi lòng tham dục, mọi tham đối với sắc, mọi tham đối với hữu, mọi vô minh, và nhổ tận gốc mọi kiêu mạn 'tôi là'?
Đó là: 'Sắc là như vậy, sắc sinh khởi là như vậy, sắc diệt là như vậy.
Thọ là như vậy, thọ sinh khởi là như vậy, thọ diệt là như vậy.
Tưởng là như vậy, tưởng sinh khởi là như vậy, tưởng diệt là như vậy.
Các hành là như vậy, các hành sinh khởi là như vậy, các hành diệt là như vậy.
Thức là như vậy, thức sinh khởi là như vậy, thức diệt là như vậy.'
Niệm vô thường được tu tập và làm cho sung mãn như vậy, này các tỳ-kheo, thì nó tiêu diệt mọi lòng tham dục, mọi tham đối với sắc, mọi tham đối với hữu, mọi vô minh, và nhổ tận gốc mọi kiêu mạn 'tôi là'."
Kinh Niệm Vô Thường, bài thứ mười, đến đây là hết.
Phẩm Hoa, phẩm thứ năm, đến đây là hết.
Kệ tóm tắt phẩm:
Sông, hoa, và khối bọt,
phân bò và đầu móng tay;
Thanh Tịnh, hai bài Con Chó Bị Xích,
Cái Cán Rìu và Niệm Vô Thường.
Phần Năm Mươi Giữa đến đây là hết.
Kệ tóm tắt Phần Năm Mươi Giữa:
Dính Mắc và A-la-hán,
Bị Gặm Nhấm và Các Bậc Trưởng Lão;
cùng với phẩm Hoa là năm mươi bài —
vì thế được gọi là phần thứ hai.
Bản dịch tiếng Việt hiện đại, dịch từ nguyên bản Pali, đối chiếu bản Bhikkhu Sujato trên SuttaCentral. Mọi chỗ phải chọn giữa hai cách hiểu đều được ghi trong chú thích.