Tương Ưng Bộ · SN 15.5
Kinh Núi
Pabbatasutta — bài thứ năm
Giới thiệu bài kinh
Bối cảnh và những chỗ dễ hiểu sai. Nên đọc nếu đây là lần đầu.
Đến bài này, bộ kinh bỏ hẳn lối so sánh số lượng và chuyển sang một câu hỏi khác: một kiếp dài bao lâu?
Này tỳ-kheo, một kiếp là dài. Thật không dễ để tính ra: chừng ấy năm, hay chừng ấy trăm năm, hay chừng ấy ngàn năm, hay chừng ấy trăm ngàn năm.
Câu trả lời không phải một con số. Đó là một núi đá lớn, mỗi trăm năm có người lấy vải Kāsi lau một lần. Núi mòn trước, kiếp chưa hết.
Hình ảnh ấy có một chi tiết nhỏ mà nhiều bản dịch bỏ qua: tấm vải là vải Kāsi — loại vải mịn và đắt nhất thời ấy. Người ta không lau núi bằng đá, mà bằng thứ mềm nhất. Cái mềm, qua thời gian vô tận, vẫn mài được cái cứng.
Bài kinh kết thúc bằng một câu không dành cho số học: các ông đã trải qua không phải một kiếp, mà nhiều trăm ngàn kiếp.
Tương Ưng Bộ (Saṃyutta Nikāya) — bộ kinh thứ ba trong Kinh tạng Pali. Đây là Tương Ưng Không Có Khởi Đầu (Anamataggasaṃyutta), tương ưng thứ 15.
Phẩm Một (Paṭhamavagga) — phẩm thứ nhất của Tương Ưng Không Có Khởi Đầu.
Kinh Núi (Pabbatasutta) — bài thứ năm.
"Tại Sāvatthī, trong rừng Jetavana, tại tịnh xá của ông Anāthapiṇḍika.
Rồi một tỳ-kheo đi đến chỗ Đức Thế Tôn; đến rồi, đảnh lễ Đức Thế Tôn và ngồi xuống một bên. Ngồi một bên, vị tỳ-kheo ấy thưa với Đức Thế Tôn:
Bạch Đức Thế Tôn, một kiếp dài bao lâu?
Này tỳ-kheo, một kiếp là dài.
Thật không dễ để tính ra: chừng ấy năm, hay chừng ấy trăm năm, hay chừng ấy ngàn năm, hay chừng ấy trăm ngàn năm.
Bạch Đức Thế Tôn, có thể cho một ví dụ không?
Có thể, này tỳ-kheo — Đức Thế Tôn nói.
Ví như, này tỳ-kheo, một núi đá lớn, dài một do-tuần, rộng một do-tuần, cao một do-tuần, không nứt, không rỗng, một khối liền.
Rồi một người, cứ mỗi trăm năm, lấy một tấm vải Kāsi lau núi ấy một lần.
Núi đá lớn ấy, này tỳ-kheo, sẽ đi đến chỗ cạn kiệt, hết sạch bởi cách làm ấy nhanh hơn — chứ một kiếp thì không.
Một kiếp dài là như vậy, này tỳ-kheo.
Và với những kiếp dài như vậy, này tỳ-kheo, các ông đã trải qua không phải một kiếp, không phải một trăm kiếp, không phải một ngàn kiếp, không phải một trăm ngàn kiếp.
Vì sao thế?
Vòng luân hồi này, này tỳ-kheo, là không có khởi đầu có thể tìm ra.
Không tìm ra được điểm khởi đầu của những chúng sinh bị vô minh che lấp, bị ái trói buộc, chạy vòng và luân hồi.
Và chừng ấy, này tỳ-kheo, đã đủ để nhàm chán tất cả các hành, đủ để ly tham, đủ để giải thoát."
Bài thứ năm.
Bản dịch tiếng Việt hiện đại, dịch từ nguyên bản Pali, đối chiếu bản Bhikkhu Sujato trên SuttaCentral. Mọi chỗ phải chọn giữa hai cách hiểu đều được ghi trong chú thích.