Tương Ưng Bộ · SN 15.3
Kinh Nước Mắt
Assusutta — bài thứ ba
Giới thiệu bài kinh
Bối cảnh và những chỗ dễ hiểu sai. Nên đọc nếu đây là lần đầu.
Từ đây, bộ kinh đổi cách hỏi. Không còn là ví dụ do Đức Thế Tôn đưa ra, mà là một câu hỏi so sánh đặt trước các tỳ-kheo.
Các ông nghĩ thế nào, này các tỳ-kheo: cái nào nhiều hơn — nước mắt mà các ông đã chảy ra, đã tuôn ra, trong khi chạy vòng và luân hồi trong thời gian dài này, vì gặp những điều không thích ý, vì phải xa lìa những điều thích ý, trong khi than khóc và kêu gào; hay là nước của bốn biển lớn?
Các tỳ-kheo trả lời đúng, và Đức Thế Tôn xác nhận bằng hai chữ lành thay lặp lại. Nhưng ngài không dừng ở đó — ngài mở ra danh sách những thứ đã gây ra nước mắt ấy.
Danh sách đi từ người thân ra đến tài sản và bệnh tật: mẹ, cha, anh trai, chị em gái, con trai, con gái, tai họa về thân quyến, tai họa về tài sản, tai họa về bệnh tật. Không có mục nào là chuyện lớn lao của lịch sử. Tất cả đều là chuyện trong nhà.
Đó là chỗ bài kinh chạm vào người nghe: cái vô thủy không phải một con số trừu tượng, mà là số lần người ta đã khóc trong những căn nhà khác nhau.
Tương Ưng Bộ (Saṃyutta Nikāya) — bộ kinh thứ ba trong Kinh tạng Pali. Đây là Tương Ưng Không Có Khởi Đầu (Anamataggasaṃyutta), tương ưng thứ 15.
Phẩm Một (Paṭhamavagga) — phẩm thứ nhất của Tương Ưng Không Có Khởi Đầu.
Kinh Nước Mắt (Assusutta) — bài thứ ba.
"Tại Sāvatthī.
Vòng luân hồi này, này các tỳ-kheo, là không có khởi đầu có thể tìm ra.
Không tìm ra được điểm khởi đầu của những chúng sinh bị vô minh che lấp, bị ái trói buộc, chạy vòng và luân hồi.
Các ông nghĩ thế nào, này các tỳ-kheo: cái nào nhiều hơn — nước mắt mà các ông đã chảy ra, đã tuôn ra, trong khi chạy vòng và luân hồi trong thời gian dài này, vì gặp những điều không thích ý, vì phải xa lìa những điều thích ý, trong khi than khóc và kêu gào; hay là nước của bốn biển lớn?
Bạch Đức Thế Tôn, theo như chúng con hiểu lời Đức Thế Tôn giảng dạy, thì cái nhiều hơn là nước mắt mà chúng con đã chảy ra, đã tuôn ra, trong khi chạy vòng và luân hồi trong thời gian dài này, vì gặp những điều không thích ý, vì phải xa lìa những điều thích ý, trong khi than khóc và kêu gào — chứ không phải là nước của bốn biển lớn.
Lành thay, lành thay, này các tỳ-kheo. Các ông đã hiểu đúng như vậy lời Ta giảng dạy.
Cái nhiều hơn, này các tỳ-kheo, là nước mắt mà các ông đã chảy ra, đã tuôn ra, trong khi chạy vòng và luân hồi trong thời gian dài này, vì gặp những điều không thích ý, vì phải xa lìa những điều thích ý, trong khi than khóc và kêu gào — chứ không phải là nước của bốn biển lớn.
Trong một thời gian dài, này các tỳ-kheo, các ông đã cảm thọ sự chết của mẹ;
Trong khi cảm thọ sự chết của mẹ, vì gặp những điều không thích ý, vì phải xa lìa những điều thích ý, trong khi than khóc và kêu gào, nước mắt đã chảy ra, đã tuôn ra — nhiều hơn nước của bốn biển lớn.
Trong một thời gian dài, này các tỳ-kheo, các ông đã cảm thọ sự chết của cha;
Trong một thời gian dài, này các tỳ-kheo, các ông đã cảm thọ sự chết của anh trai; và trong khi cảm thọ sự chết của anh trai, nước mắt đã chảy ra, đã tuôn ra — nhiều hơn nước của bốn biển lớn.
Trong một thời gian dài, này các tỳ-kheo, các ông đã cảm thọ sự chết của chị em gái; và trong khi cảm thọ sự chết của chị em gái, nước mắt đã chảy ra, đã tuôn ra — nhiều hơn nước của bốn biển lớn.
Trong một thời gian dài, này các tỳ-kheo, các ông đã cảm thọ sự chết của con trai; và trong khi cảm thọ sự chết của con trai, nước mắt đã chảy ra, đã tuôn ra — nhiều hơn nước của bốn biển lớn.
Trong một thời gian dài, này các tỳ-kheo, các ông đã cảm thọ sự chết của con gái; và trong khi cảm thọ sự chết của con gái, nước mắt đã chảy ra, đã tuôn ra — nhiều hơn nước của bốn biển lớn.
Trong một thời gian dài, này các tỳ-kheo, các ông đã cảm thọ tai họa về thân quyến; và trong khi cảm thọ tai họa về thân quyến, nước mắt đã chảy ra, đã tuôn ra — nhiều hơn nước của bốn biển lớn.
Trong một thời gian dài, này các tỳ-kheo, các ông đã cảm thọ tai họa về tài sản; và trong khi cảm thọ tai họa về tài sản, nước mắt đã chảy ra, đã tuôn ra — nhiều hơn nước của bốn biển lớn.
Trong một thời gian dài, này các tỳ-kheo, các ông đã cảm thọ tai họa về bệnh tật; và trong khi cảm thọ tai họa về bệnh tật, vì gặp những điều không thích ý, vì phải xa lìa những điều thích ý, trong khi than khóc và kêu gào, nước mắt đã chảy ra, đã tuôn ra — nhiều hơn nước của bốn biển lớn.
Vì sao thế?
Vòng luân hồi này, này các tỳ-kheo, là không có khởi đầu có thể tìm ra.
Và chừng ấy, này các tỳ-kheo, đã đủ để nhàm chán tất cả các hành, đủ để ly tham, đủ để giải thoát."
Bài thứ ba.
Bản dịch tiếng Việt hiện đại, dịch từ nguyên bản Pali, đối chiếu bản Bhikkhu Sujato trên SuttaCentral. Mọi chỗ phải chọn giữa hai cách hiểu đều được ghi trong chú thích.