Tương Ưng Bộ · SN 35.84
Kinh Pháp Đang Rã
Palokadhammasutta — bài thứ nhất
Giới thiệu bài kinh
Bối cảnh và những chỗ dễ hiểu sai. Nên đọc nếu đây là lần đầu.
Phẩm thứ chín mở bằng một câu hỏi mà bài 82 vừa trả lời — nhưng người hỏi khác, và câu trả lời cũng khác.
Tôn giả Ānanda hỏi:
Bạch Thế Tôn, người ta nói 'thế giới, thế giới'. Đến mức nào thì người ta gọi là thế giới?
Bài 82 đã có câu trả lời: vì nó vỡ ra. Nhưng ở đây Đức Thế Tôn dùng một chữ khác — palokadhamma, "pháp đang rã":
Này Ānanda, cái gì là pháp đang rã, thì trong giới luật của bậc thánh, cái ấy được gọi là thế giới.
Hai chữ lujjati và paloka gần nhau, nhưng không giống nhau. Lujjati là đang vỡ — một tiến trình. Paloka là đang rã — cũng là tiến trình, nhưng theo hướng đổ về.
Và cụm "trong giới luật của bậc thánh" đáng để ý. Nó nói rằng đây không phải định nghĩa thế giới theo cách người đời. Đây là định nghĩa theo cách người đang tu nhìn.
Cái gì là pháp đang rã? Mắt, các sắc, nhãn thức, nhãn xúc, cảm thọ — cho đến ý.
Điều đáng chú ý là bài này không có phần tu tập. Không có "thấy vậy nên nhàm chán", không có "giải thoát". Nó chỉ định nghĩa rồi dừng.
Có lẽ vì định nghĩa ấy đã đủ. Khi thế giới được nhìn đúng là cái đang rã, thì không cần thêm lời khuyên nào nữa — không ai níu một cái đang rã, trừ khi chưa thấy nó đang rã.
Tương Ưng Bộ (Saṃyutta Nikāya) — bộ kinh thứ ba trong Kinh tạng Pali. Đây là Tương Ưng Sáu Xứ (Saḷāyatanasaṃyutta), tương ưng thứ 35.
Phẩm Channa (Channavagga) — phẩm thứ chín của Tương Ưng Sáu Xứ.
Kinh Pháp Đang Rã (Palokadhammasutta) — bài thứ nhất.
"Một thuở nọ, Đức Thế Tôn trú tại Sāvatthī (Xá-vệ), trong rừng Jeta (Kỳ-đà), tại tịnh xá của Anāthapiṇḍika (Cấp Cô Độc).
Rồi Tôn giả Ānanda đi đến chỗ Đức Thế Tôn, đảnh lễ Ngài rồi ngồi xuống một bên. Ngồi một bên, Tôn giả Ānanda bạch Đức Thế Tôn rằng:
Bạch Thế Tôn, người ta nói 'thế giới, thế giới'.
Bạch Thế Tôn, đến mức nào thì người ta gọi là thế giới?
Này Ānanda, cái gì là pháp đang rã, thì trong giới luật của bậc thánh, cái ấy được gọi là thế giới.
Và này Ānanda, cái gì là pháp đang rã?
Này Ānanda, con mắt là pháp đang rã; các sắc là pháp đang rã; nhãn thức là pháp đang rã; nhãn xúc là pháp đang rã;
và cảm thọ do nhãn xúc sinh khởi — dù lạc, dù khổ, dù không khổ không lạc — cái ấy cũng là pháp đang rã.
Cũng vậy với tai, mũi, lưỡi, thân — và ý là pháp đang rã; các pháp là pháp đang rã; ý thức là pháp đang rã; ý xúc là pháp đang rã;
và cảm thọ do ý xúc sinh khởi — dù lạc, dù khổ, dù không khổ không lạc — cái ấy cũng là pháp đang rã. Này Ānanda, cái gì là pháp đang rã, thì trong giới luật của bậc thánh, cái ấy được gọi là thế giới."
Bài thứ nhất.
Bản dịch tiếng Việt hiện đại, dịch từ nguyên bản Pali, đối chiếu bản Bhikkhu Sujato trên SuttaCentral. Mọi chỗ phải chọn giữa hai cách hiểu đều được ghi trong chú thích.