Tương Ưng Bộ · SN 22.127
Kinh Pháp Sinh Khởi
Samudayadhammasutta — bài thứ hai
Giới thiệu bài kinh
Bối cảnh và những chỗ dễ hiểu sai. Nên đọc nếu đây là lần đầu.
Kinh Pháp Sinh Khởi (Samudayadhammasutta) là bài đầu trong sáu bài cùng khuôn của phẩm Vô Minh — và chúng đáng đọc như một bộ: cùng một cặp nhân vật, cùng một câu hỏi, sáu câu trả lời khác nhau.
Mahākoṭṭhita hỏi Xá-lợi-phất: vô minh là gì? Và Xá-lợi-phất trả lời lần này bằng một cách nói rất lạ:
Này hiền giả, đó là khi người phàm phu không học không hiểu đúng như thật sắc — thứ có tính sinh khởi — là thứ có tính sinh khởi. Không hiểu sắc — thứ có tính hoại diệt — là thứ có tính hoại diệt. Không hiểu sắc — thứ có tính sinh khởi và hoại diệt — là thứ có tính sinh khởi và hoại diệt.
Đọc kỹ sẽ thấy đây không phải câu nói vòng vo. Nó nói: vô minh là không thấy rằng cái đang có mặt chính là cái đang sinh diệt — không phải cái gì đứng yên rồi sau đó mới sinh diệt.
Và cách nói lặp ấy có một hiệu quả: nó buộc người nghe chậm lại ở đúng chỗ mình hay lướt qua.
Tương Ưng Bộ (Saṃyutta Nikāya) — bộ kinh thứ ba trong Kinh tạng Pali. Đây là Tương Ưng Uẩn (Khandhasaṃyutta), tương ưng thứ 22.
Phẩm Vô Minh (Avijjāvagga) — phẩm thứ tám của Tương Ưng Uẩn.
Kinh Pháp Sinh Khởi (Samudayadhammasutta) — bài thứ hai.
Một thuở nọ, Tôn giả Sāriputta và Tôn giả Mahākoṭṭhita trú tại Bārāṇasī, trong Vườn Nai, tại Isipatana.
Tôn giả Mahākoṭṭhita nói với Tôn giả Sāriputta:
"Này hiền giả Sāriputta, người ta nói 'vô minh'.
Vô minh là gì?
Và thế nào được gọi là người vô minh?"
"Này hiền giả, đó là khi người phàm phu không học không hiểu đúng như thật sắc — thứ có tính sinh khởi — là thứ có tính sinh khởi; không hiểu sắc — thứ có tính hoại diệt — là thứ có tính hoại diệt; không hiểu sắc — thứ có tính sinh khởi và hoại diệt — là thứ có tính sinh khởi và hoại diệt.
Vị ấy không hiểu đúng như thật thọ — thứ có tính sinh khởi — là thứ có tính sinh khởi; không hiểu thọ — thứ có tính hoại diệt — là thứ có tính hoại diệt; không hiểu thọ — thứ có tính sinh khởi và hoại diệt — là thứ có tính sinh khởi và hoại diệt.
Vị ấy không hiểu đúng như thật tưởng — thứ có tính sinh khởi, có tính hoại diệt, có tính sinh khởi và hoại diệt.
Vị ấy không hiểu đúng như thật các hành — thứ có tính sinh khởi, có tính hoại diệt, có tính sinh khởi và hoại diệt.
Vị ấy không hiểu đúng như thật thức — thứ có tính sinh khởi — là thứ có tính sinh khởi; không hiểu thức — thứ có tính hoại diệt — là thứ có tính hoại diệt; không hiểu thức — thứ có tính sinh khởi và hoại diệt — là thứ có tính sinh khởi và hoại diệt.
Đó được gọi là vô minh.
Và đó là cách được gọi là người vô minh."
Kinh Pháp Sinh Khởi, bài thứ hai, đến đây là hết.
Bản dịch tiếng Việt hiện đại, dịch từ nguyên bản Pali, đối chiếu bản Bhikkhu Sujato trên SuttaCentral. Mọi chỗ phải chọn giữa hai cách hiểu đều được ghi trong chú thích.