Tương Ưng Bộ · SN 35.77
Kinh Rādha Về Khổ
Rādhadukkhasutta — bài thứ bốn
Giới thiệu bài kinh
Bối cảnh và những chỗ dễ hiểu sai. Nên đọc nếu đây là lần đầu.
Bài thứ tư giữ nguyên khung, chỉ đổi một chữ: khổ.
Này Rādha, cái gì là khổ, thì nơi ấy ngươi hãy đoạn trừ dục.
Và như vậy, ba bài 76–78 lập thành một bộ hoàn chỉnh — cùng một câu, ba tính từ khác nhau:
vô thường → khổ → vô ngã
Đây là bộ ba quen thuộc nhất của Phật giáo, nhưng đặt cạnh nhau theo cách này thì có một điều mới hiện ra. Cả ba bài cùng một cấu trúc: cái gì có tính X thì nơi ấy đoạn trừ dục.
Nghĩa là: không có ba việc phải làm. Chỉ có một việc, và ba cách nhận ra chỗ cần làm.
Bài này đứng giữa, và chữ khổ ở giữa có một vai trò riêng. Vô thường là một quan sát — cái gì cũng đổi. Vô ngã là một cái thấy — không có gì là tôi. Nhưng khổ là cái ở giữa, cái nối hai đầu: cái đang đổi mà bị muốn thì thành đau, và cái đau ấy không phải của ai.
Vì thế bài này là bài dễ cảm nhất trong ba bài, và cũng là bài dễ bị bỏ qua nhất — vì ai cũng tưởng mình đã biết khổ là gì.
Nhưng câu hỏi ở đây không phải "khổ là gì". Nó là: khổ ở đâu? Và câu trả lời vẫn là sáu cửa — nơi con mắt đang thấy, ngay bây giờ.
Tương Ưng Bộ (Saṃyutta Nikāya) — bộ kinh thứ ba trong Kinh tạng Pali. Đây là Tương Ưng Sáu Xứ (Saḷāyatanasaṃyutta), tương ưng thứ 35.
Phẩm Người Bệnh (Gilānavagga) — phẩm thứ tám của Tương Ưng Sáu Xứ.
Kinh Rādha Về Khổ (Rādhadukkhasutta) — bài thứ bốn.
"Này Rādha, cái gì là khổ, thì nơi ấy ngươi hãy đoạn trừ dục.
Và này Rādha, cái gì là khổ?
Này Rādha, mắt là khổ. Nơi ấy ngươi hãy đoạn trừ dục.
Các sắc là khổ; nhãn thức, nhãn xúc cũng là khổ.
Cảm thọ do nhãn xúc sinh khởi — dù lạc, dù khổ, dù không khổ không lạc — cái ấy cũng là khổ. Nơi ấy ngươi hãy đoạn trừ dục.
Cũng vậy với tai, mũi, lưỡi, thân: tất cả đều là khổ.
Và ý là khổ. Nơi ấy ngươi hãy đoạn trừ dục.
Các pháp là khổ; ý thức, ý xúc cũng là khổ.
Cảm thọ do ý xúc sinh khởi — dù lạc, dù khổ, dù không khổ không lạc — cái ấy cũng là khổ. Nơi ấy ngươi hãy đoạn trừ dục.
Cũng vậy, này Rādha, với tai, mũi, lưỡi, thân — tất cả đều là khổ.
Và ý là khổ; các pháp, ý thức, ý xúc cũng là khổ.
Cảm thọ do ý xúc sinh khởi — dù lạc, dù khổ, dù không khổ không lạc — cái ấy cũng là khổ.
Này Rādha, cái gì là khổ, thì nơi ấy ngươi hãy đoạn trừ dục."
Bài thứ bốn.
Bản dịch tiếng Việt hiện đại, dịch từ nguyên bản Pali, đối chiếu bản Bhikkhu Sujato trên SuttaCentral. Mọi chỗ phải chọn giữa hai cách hiểu đều được ghi trong chú thích.