Tương Ưng Bộ · SN 21.002
Kinh Sāriputta
Upatissasutta — bài thứ hai
Giới thiệu bài kinh
Bối cảnh và những chỗ dễ hiểu sai. Nên đọc nếu đây là lần đầu.
Bài thứ hai đổi ngôi: người nói là Tôn giả Sāriputta, và câu hỏi ngài tự đặt ra không phải về thiền định mà về một điều khác hoàn toàn.
Có cái gì trên đời này mà khi nó biến đổi, đổi khác, thì sầu, bi, khổ, ưu, não sẽ khởi lên nơi ta vì sự ấy không?
Câu trả lời của ngài là không. Không có cái gì trên đời này mà khi nó biến đổi thì sầu, bi, khổ, ưu, não khởi lên nơi ngài.
Rồi Tôn giả Ānanda hỏi vặn lại một câu rất sắc: ngay cả nơi bậc Đạo sư, khi Ngài biến đổi, đổi khác, sầu bi khổ ưu não cũng sẽ không khởi lên nơi hiền giả sao?
Câu trả lời của Tôn giả Sāriputta là chỗ hay nhất của bài. Ngài nói: ngay cả nơi bậc Đạo sư, sầu bi khổ ưu não cũng sẽ không khởi lên nơi tôi. Nhưng tôi sẽ nghĩ như vầy: thật là một bậc Đạo sư có đại thần lực đã ra đi; nếu Đức Thế Tôn sống lâu, thì điều ấy sẽ đem lại lợi ích cho nhiều người.
Đó không phải là vô cảm. Đó là một sự phân biệt rất tinh: giữa cái đau vì tự ngã bị mất và cái tiếc vì lợi ích chung bị mất. Và kinh nói rõ lý do vì sao Tôn giả Sāriputta không có cái thứ nhất: nơi ngài, những khuynh hướng ngủ ngầm của cái Ta và của cái của Ta đã được khéo nhổ tận gốc từ lâu.
Tương Ưng Bộ (Saṃyutta Nikāya) — bộ kinh thứ ba trong Kinh tạng Pali. Đây là Tương Ưng Tỳ-Kheo (Bhikkhusaṃyutta), tương ưng thứ 21.
Phẩm Tỳ-Kheo (Bhikkhuvagga) — phẩm thứ nhất của Tương Ưng Tỳ-Kheo.
Kinh Sāriputta (Upatissasutta) — bài thứ hai.
"Tại Sāvatthī.
Ở đó, Tôn giả Sāriputta gọi các tỳ-kheo lại:
Này các hiền giả tỳ-kheo.
Này hiền giả, các tỳ-kheo đáp lại Tôn giả Sāriputta.
Tôn giả Sāriputta nói như vầy:
Này các hiền giả, ở đây, khi tôi ở một mình, nơi vắng vẻ, một ý nghĩ khởi lên nơi tâm tôi như vầy:
Có cái gì trên đời này mà khi nó biến đổi, đổi khác, thì sầu, bi, khổ, ưu, não sẽ khởi lên nơi ta vì sự ấy không?
Này các hiền giả, rồi tôi nghĩ như vầy:
Không có cái gì trên đời này mà khi nó biến đổi, đổi khác, thì sầu, bi, khổ, ưu, não sẽ khởi lên nơi ta vì sự ấy.
Khi nghe như vậy, Tôn giả Ānanda nói với Tôn giả Sāriputta rằng:
Này hiền giả Sāriputta, ngay cả nơi bậc Đạo sư, khi Ngài biến đổi, đổi khác, sầu, bi, khổ, ưu, não cũng sẽ không khởi lên nơi hiền giả sao?
Này hiền giả, ngay cả nơi bậc Đạo sư, khi Ngài biến đổi, đổi khác, sầu, bi, khổ, ưu, não cũng sẽ không khởi lên nơi tôi. Nhưng tôi sẽ nghĩ như vầy:
Thật là một bậc Đạo sư có đại thần lực đã ra đi, có đại thần thông, có đại uy lực.
Nếu Đức Thế Tôn sống lâu, lâu dài, thì điều ấy sẽ đem lại lợi ích cho nhiều người, đem lại hạnh phúc cho nhiều người, vì lòng thương xót đời, vì lợi ích, vì hạnh phúc của chư thiên và loài người.
Vì rằng, này hiền giả, nơi Tôn giả Sāriputta, những khuynh hướng ngủ ngầm của cái Ta và của cái của Ta, cùng với sự kiêu mạn, đã được khéo nhổ tận gốc từ lâu.
Vì thế, nơi Tôn giả Sāriputta, ngay cả nơi bậc Đạo sư, khi Ngài biến đổi, đổi khác, sầu, bi, khổ, ưu, não cũng không khởi lên."
Bài thứ hai.
Bản dịch tiếng Việt hiện đại, dịch từ nguyên bản Pali, đối chiếu bản Bhikkhu Sujato trên SuttaCentral. Mọi chỗ phải chọn giữa hai cách hiểu đều được ghi trong chú thích.