Tương Ưng Bộ · SN 36.21
Kinh Sīvaka
Sīvakasutta — bài thứ hai mươi mốt
Giới thiệu bài kinh
Bối cảnh và những chỗ dễ hiểu sai. Nên đọc nếu đây là lần đầu.
Bài thứ hai mươi mốt là bài nổi tiếng nhất của Tương Ưng Thọ — và nó nổi tiếng vì một danh sách tám mục mà ai cũng nên đọc.
Du sĩ Moḷiyasīvaka đến hỏi, và câu hỏi của ông ta là một quan điểm mà rất nhiều người vẫn giữ:
"Bất cứ cái gì mà người này cảm thọ — lạc, khổ, hay không khổ không lạc — thì tất cả đều do nghiệp đã làm từ trước"**.
Đó là thuyết định mệnh trong dạng thuần khiết nhất: mọi cảm giác đều là quả của nghiệp cũ. Không có gì mới, không có gì ngẫu nhiên, không có gì do môi trường.
Và Đức Thế Tôn không phủ nhận nghiệp. Ngài nói: nghiệp là một trong tám.
Một số thọ khởi lên do mật sinh. Một số do đàm sinh. Một số do gió sinh. Một số do sự hợp lại của các yếu tố. Một số do sự biến đổi của thời tiết. Một số do sự sống không đồng đều. Một số do sự can thiệp bên ngoài. Một số do quả của nghiệp.
Tám nguyên nhân. Và nghiệp là cái thứ tám — cái cuối cùng, cái ít gặp nhất trong tám cái.
Đó là một trong những lời dạy y học quan trọng nhất của kinh điển Pali, và nó rất cụ thể:
Mật (pitta), đàm (semha), gió (vāta) — ba yếu tố của y học Ayurveda. Đó là sinh học. Sự hợp lại (sannipātika) — khi cả ba cùng rối loạn. Thời tiết (utupariṇāmaja) — môi trường. Cách sống không quân bình (visamaparihāraja) — tư thế, chế độ, thói quen. Sự can thiệp bên ngoài (opakkamika) — tai nạn, bị đánh, bị thương. Quả của nghiệp (kammavipākaja) — cái cuối.
Và điều quan trọng nhất là cách Đức Thế Tôn lập luận: không phải bằng kinh điển, mà bằng kinh nghiệm:
Này Sīvaka, chính mình cũng có thể biết rằng một số thọ khởi lên do mật sinh. Này Sīvaka, thế gian cũng chấp nhận là đúng rằng một số thọ khởi lên do mật sinh.
Hai nguồn xác nhận: tự mình biết, và thế gian chấp nhận. Đó là một tiêu chuẩn rất hiện đại.
Và kết luận rất mạnh:
Cả cái mình tự biết, và cái thế gian chấp nhận là đúng, thì họ đều vượt qua. Vì vậy, này Sīvaka, Ta nói rằng những sa-môn, bà-la-môn ấy là sai.
Vượt qua — atidhāvanti. Họ chạy vượt qua cái hiển nhiên. Họ không thèm nhìn cái mình đang trải nghiệm.
Đó là lời chỉ trích chính xác nhất có thể dành cho mọi thuyết định mệnh: nó phủ nhận kinh nghiệm của chính người nói ra nó.
Và bài kệ tóm lại:
Mật, đàm và gió, / sự hợp lại, thời tiết; / sự sống không đồng đều, sự can thiệp bên ngoài, / và thứ tám là quả của nghiệp.
Tám cái. Nghiệp không phải tất cả. Và đó là một tin tốt — vì bảy cái kia có thể chữa được.
Tương Ưng Bộ (Saṃyutta Nikāya) — bộ kinh thứ ba trong Kinh tạng Pali. Đây là Tương Ưng Thọ (Vedanāsaṃyutta), tương ưng thứ 36.
Phẩm Tám Trăm Cách (Aṭṭhasatapariyāyavagga) — phẩm thứ ba của Tương Ưng Thọ.
Kinh Sīvaka (Sīvakasutta) — bài thứ hai mươi mốt.
"Một thời, Đức Thế Tôn đang sống ở Rājagaha, trong rừng Trúc, tại chỗ nuôi dưỡng sóc.
Rồi du sĩ Moḷiyasīvaka đi đến chỗ Đức Thế Tôn; đến rồi, chào hỏi Đức Thế Tôn.
Sau khi chào hỏi những lời thân thiện, đáng nhớ, vị ấy ngồi xuống một bên. Ngồi một bên, du sĩ Moḷiyasīvaka nói với Đức Thế Tôn rằng:
Thưa Tôn giả Gotama, có một số sa-môn, bà-la-môn nói như vậy, giữ quan điểm như vậy:
Bất cứ cái gì mà người này cảm thọ — lạc, khổ, hay không khổ không lạc — thì tất cả đều do nghiệp đã làm từ trước.
Tôn giả Gotama nói gì về điều ấy?
Này Sīvaka, một số thọ khởi lên nơi người ta do mật sinh.
Này Sīvaka, chính mình cũng có thể biết rằng một số thọ khởi lên do mật sinh.
Này Sīvaka, thế gian cũng chấp nhận là đúng rằng một số thọ khởi lên do mật sinh.
Ở đây, này Sīvaka, những sa-môn, bà-la-môn nói như vậy, giữ quan điểm như vậy:
Bất cứ cái gì mà người này cảm thọ — lạc, khổ, hay không khổ không lạc — thì tất cả đều do nghiệp đã làm từ trước.
Cả cái mình tự biết, và cái thế gian chấp nhận là đúng, thì họ đều vượt qua.
Vì vậy, này Sīvaka, Ta nói rằng những sa-môn, bà-la-môn ấy là sai.
Này Sīvaka, một số thọ khởi lên do đàm sinh.
Này Sīvaka, một số thọ khởi lên do gió sinh.
Này Sīvaka, một số thọ khởi lên do sự hợp lại của các yếu tố.
Này Sīvaka, một số thọ khởi lên do sự biến đổi của thời tiết.
Này Sīvaka, một số thọ khởi lên do sự sống không đồng đều.
Này Sīvaka, một số thọ khởi lên do sự can thiệp bên ngoài.
Này Sīvaka, một số thọ khởi lên nơi người ta do quả của nghiệp.
Này Sīvaka, chính mình cũng có thể biết rằng một số thọ khởi lên do quả của nghiệp.
Này Sīvaka, chính mình cũng có thể biết;
thế gian cũng chấp nhận là đúng rằng một số thọ khởi lên do quả của nghiệp.
Này Sīvaka, chính mình cũng có thể biết;
ở đây, này Sīvaka, những sa-môn, bà-la-môn nói như vậy, giữ quan điểm như vậy:
Bất cứ cái gì mà người này cảm thọ — lạc, khổ, hay không khổ không lạc — thì tất cả đều do nghiệp đã làm từ trước.
Cả cái mình tự biết, và cái thế gian chấp nhận là đúng, thì họ đều vượt qua.
Vì vậy, này Sīvaka, Ta nói rằng những sa-môn, bà-la-môn ấy là sai.
Khi nghe vậy, du sĩ Moḷiyasīvaka nói với Đức Thế Tôn rằng:
Thật là tuyệt vời, thưa Tôn giả Gotama, thật là tuyệt vời, thưa Tôn giả Gotama.
Xin Tôn giả Gotama nhận con làm đệ tử tại gia, từ hôm nay cho tới trọn đời, con xin nương tựa.
Mật, đàm và gió,
sự hợp lại, thời tiết;
sự sống không đồng đều, sự can thiệp bên ngoài,
và thứ tám là quả của nghiệp."
Bài thứ nhất.
Bản dịch tiếng Việt hiện đại, dịch từ nguyên bản Pali, đối chiếu bản Bhikkhu Sujato trên SuttaCentral. Mọi chỗ phải chọn giữa hai cách hiểu đều được ghi trong chú thích.